Przypisy

discordia (łac.) — niezgodność. [przypis edytorski]

discordia (z łac.) — niezgoda. [przypis edytorski]

Discours sur la méthode (fr.) — Rozprawa o metodzie, traktat filozoficzno-matematyczny, opublikowany przez Kartezjusza (1596–1650) w roku 1637. [przypis edytorski]

disiecta membra (łac.) — rozdzielone członki. [przypis edytorski]

disiecta membra (łac.) — rozrzucone, rozsiane członki, części. [przypis edytorski]

disinwoltura — dziś: dezynwoltura, czyli swobodne, nieco lekceważące zachowanie. [przypis edytorski]

Disney, Walt (1901–1966) — amerykański animator, reżyser i producent filmowy, założyciel istniejącego do dziś studia filmowego. [przypis edytorski]

disparat (niem.) — rozbieżny. [przypis edytorski]

disputatio solemnis publica (łac.) — uroczysta dyskusja publiczna. [przypis edytorski]

Disputationes Tusculanae (łac.) — Rozmowy tuskulańskie, tytuł jednego z dzieł filozoficznych Cicerona. [przypis edytorski]

Disquisitiones magicae (łac.) — badania magiczne. [przypis edytorski]

Disraeli — prawdopodobnie chodzi o Benjamina Disraelego (1804–1881), brytyjskiego polityka konserwatywnego i premiera. [przypis edytorski]

Dit (mit. rzym.) — król podziemia; Pluton. [przypis edytorski]

Dit (mit. rzym.) — przydomek Plutona, boga podziemnej krainy umarłych. [przypis edytorski]

Dites-moi, chere madame (fr.) — Niech mi pani powie, droga pani. [przypis edytorski]

Dites-nous… — (frz.) Sagen Sie uns das Wort: vorwärts. [przypis edytorski]

Dites nous le mot: avant (fr.) — proszę powiedzieć nam słowo: naprzód. [przypis edytorski]

ditki (ukr.) — dzieci. [przypis edytorski]

ditto (z wł.) — jak wyżej, to samo. [przypis edytorski]

diugoń — duży roślinożerny ssak wodny zaliczany do rzędu brzegowców (syren), żyjący w lagunach, rzekach, zatokach i przybrzeżnych wodach mórz tropikalnych i subtropikalnych Oceanu Indyjskiego i zach. części Pacyfiku. [przypis edytorski]

diugoń — duży roślinożerny ssak wodny, zamieszkujący indopacyficzne płytkie, bezpieczne wody przybrzeżne. [przypis edytorski]

diuk, ang. duke — książę, niekoronowany władca państwa lub jego części (księstwa); różne od ang. prince: książę, członek rodziny królewskiej. [przypis edytorski]

diuk (fr. duc, z łac. dux: wódz) — książę (tytuł wyższy niż markiz). [przypis edytorski]

diuna — wydma. [przypis edytorski]

diurnista a. dietariusz — urzędnik niezatrudniony etatowo, pobierający wynagrodzenie dzienne (diety). [przypis edytorski]

diurnista (daw.) — urzędnik. [przypis edytorski]

diuszesa de Maufrigneuse — kobieta ta występuje także w innej powieści Balzaka: Ostatnie wcielenie Vautrina. [przypis edytorski]

diuszesa (z fr. duchesse) — księżna. [przypis edytorski]

diuszesa (z fr.) — księżna. [przypis edytorski]

diva (łac.) — boska; tytuł żony cezara. [przypis edytorski]

diva (wł.), pol. diwa — gwiazda sceny, słynna śpiewaczka, aktorka lub tancerka. [przypis edytorski]

divertissement (fr.) — wywodzące się z francuskiej kultury dworskiej XVII w. krótkie widowiska, np. baletowe lub o charakterze mieszanym. [przypis edytorski]

divertissement (fr.) — zabawa, rozrywka; także: wywodzące się z fr. kultury dworskiej XVII w. krótkie widowiska, np. baletowe lub o charakterze mieszanym, pokazywane np. w antrakcie sztuk teatralnych czy operowych. [przypis edytorski]

Divide et impera (łac.) — dziel i rządź. [przypis edytorski]

divide et impera (łac.) — dziel i rządź; rzym. maksyma streszczająca zasadę zdobywania i utrzymywania władzy przez skłócanie przeciwników i powstrzymywanie ich przed połączeniem sił. [przypis edytorski]

divinatio (łac.) — tu: ubóstwienie. [przypis edytorski]

divinitus (łac.) — z Bożego natchnienia. [przypis edytorski]

diw a. dziw — postać złośliwego bożka w mitologii słowiańskiej. [przypis edytorski]

diwa — duch bądź bóstwo. [przypis edytorski]

Diwa — w mit. słowiańskiej bożyszcze wróżące klęskę; wiara w nią rozpowszechniona była na Ukrainie, Podlasiu i Mazowszu. Tutaj jest imieniem własnym starej kobiety. [przypis edytorski]

diwa (z wł. diva: boska) — gwiazda sceny, słynna śpiewaczka, aktorka lub tancerka. [przypis edytorski]

dix-huit-cent-trente (fr.) — lata 30-te XIX wieku. [przypis edytorski]

dix-huitième siècle (fr.) — osiemnasty wiek. [przypis edytorski]

dix neuf ans (fr.) — dziewiętnaście lat. [przypis edytorski]

Dixi custodiam vias meas (łac.) — Rzekłem: „Będę pilnował dróg moich”; Psalm 39. [przypis edytorski]

dixi (łac.) — dosł.: powiedziałem, rzekłem; słowo używane często na zakończenie dłuższej przemowy wyjaśniającej stanowisko mówcy. [przypis edytorski]

dixi (łac.) — rzekłam, rzekłem (zwyczajowo na koniec wypowiedzi wyjaśniającej czyjeś stanowisko). [przypis edytorski]

dixi (łac.) — rzekłem. [przypis edytorski]

dixi (łac.) — rzekłem; wyraz kończący wypowiedź. [przypis edytorski]

Dixit injustus ut delinquat in semet ipso (łac.) — Nieprawość mówi do bezbożnika w głębi jego serca; Psalm 36 (35). [przypis edytorski]

Dixit insipiens in corde suo, non est Deus (łac.) — Mówi głupi w swoim sercu; Psalm 14. [przypis edytorski]

„diżestia” (neol.) — z fr. digestion: trawienie, przemyślenie. [przypis edytorski]

Díaz del Castillo, Bernal (ok. 1496–1584) — hiszpański konkwistador i kronikarz, uczestniczył m.in. w podboju Meksyku. [przypis edytorski]

Díaz, José (1895–1942) — hiszpański związkowiec i polityk komunistyczny, generalny sekretarz Komunistycznej Partii Hiszpanii podczas wojny domowej. [przypis edytorski]

Díaz, Narcisse Virgilio (1807–1876) — fr. malarz pejzażysta pochodzący z Hiszpanii. [przypis edytorski]

dîner (fr.) — kolacja albo późny obiad. [przypis edytorski]

djabeł — dziś popr.: diabeł. [przypis edytorski]

djabeł — dziś popr. pisownia: diabeł. [przypis edytorski]

djabłów — popr.: diabłów. [przypis edytorski]

Djurgården — wyspa w Sztokholmie, dawne królewskie tereny łowieckie, a potem zwierzyniec królewski; obecnie znajdują się tutaj licznie odwiedzane atrakcje m.in. skansen z popularnym ZOO, Muzeum Vasa, Muzeum Nordyckie oraz wesołe miasteczko Gröna Lund. [przypis edytorski]

dla Boga (starop. forma) — w imię Boga (rodzaj zaklęcia religijnego). [przypis edytorski]

Dla Boga, uchodźmy tego przeklęctwa i tej biady, którą nam Pan Bóg przez Proroka grozi — aluzja do Iz 10,1–2: „Biada, którzy ustawują prawa niezbożne, i piszący, niesprawiedliwość napisali! Aby ucisnęli na sądzie ubogie, i gwałt uczynili sprawie poniżonych ludu mego: aby były wdowy łupem ich, a sieroty aby odzierali” (tłum. Wujka). [przypis edytorski]

Dla bogów — dziś raczej: na bogów (wykrzyknienie). [przypis edytorski]

dla braku (daw.) — tu: z powodu braku. [przypis edytorski]

dla braku — dziś raczej: z braku. [przypis edytorski]

Dla buntowniczych paszów sznur z jedwabi — uduszenie jedwabnym sznurem było standardową formą egzekucji wysokich tureckich urzędników. [przypis edytorski]

dla buty — z próżności, dla prestiżu. [przypis edytorski]

dla chłodu (daw.) — dziś: z powodu chłodu. [przypis edytorski]

dla choroby — dziś: z powodu choroby. [przypis edytorski]

dla ciebie (…) gminu — dziś z popr. formą W.: dla ciebie gminie. [przypis edytorski]

dla ciebie — w oryg. niem. Vielleicht nur deinetwegen (Może tylko ze względu na ciebie); red. WL. [przypis edytorski]

dla cię (daw.) — dla ciebie. [przypis edytorski]

dla cię — dla ciebie; z twojego powodu. [przypis edytorski]

dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]

dla czego (daw.) — i z tego powodu. [przypis edytorski]

dla czego (daw.) — tu: i z tego powodu. [przypis edytorski]

dla czego (daw.) —tu: z tego powodu. [przypis edytorski]

dla czego — dziś: dlaczego; tu: z tego powodu. [przypis edytorski]

dla czego (starop.) — z powodu czego. [przypis edytorski]

dla czego — tu: z tego powodu. [przypis edytorski]

dla czego — z tego powodu. [przypis edytorski]

dla cześci — dla czci, dla uczczenia. [przypis edytorski]

dla cześci — dziś: z powodu czci. [przypis edytorski]

dla (daw.) — tu: z powodu. [przypis edytorski]

dla (daw.) — w celu. [przypis edytorski]

dla (daw.) — w celu, z powodu. [przypis edytorski]

dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

dla (daw.) — ze względu na. [przypis edytorski]

dla Dita — dla króla Podziemia, Hadesa (mit. gr.), któremu w mit. rzym. odpowiadał Pluton, zw. też Dis a. Dis Pater, utożsamiany z Veiovisem, bóg o rodowodzie staroitalskim, mąż Prozerpiny, władca świata podziemnego, ale też bogactwa, patron Manów, Larw i Lemurów, dobrych i złych duchów świata podziemnego; do jego orszaku włączano Furie oraz Libitinę, boginię śmierci. [przypis edytorski]

dla folgi — dla ulżenia. [przypis edytorski]

dla grzechów i złości ich z ziemie onej wykorzenił i wygubił, a innemi, które sobie obrał, królestwa one osadził — por. Pwt 9, 4. [przypis edytorski]

Dla grzechów ziemie (…) wiele panów jej — Prz 28, 2. [przypis edytorski]

dla Icchaka i Riwki — ponieważ żony Esawa praktykowały bałwochwalstwo, zob. Raszi do 26:35. [przypis edytorski]

dla ich małości — z powodu ich niewielkich rozmiarów. [przypis edytorski]

dla ich mężobójstwa, którego sobie spólnie pomagali, gdy 70 synów Gedeonowych (…) zabili: puścił Pan Bóg niezgodę miedzy nie, iż się sami wadząc z sobą, pogubili i Abimelech zabit, i miasto Sychem zburzone zostało — Sdz 9. [przypis edytorski]

dla jakiego powodu — popr.: z jakiego powodu. [przypis edytorski]

Dla jaśniejszego wyobrażenia sobie tego, niech A–B będzie linią (…) transportować — fragment ten odnosi się do rysunku umieszczonego w źródle; na obrazku odcinek A–B jest linią przecinającą całą wyspę, odcinek C–D wyznacza końce podłużnego magnesu, zaś punkty E, F, G, H umieszczone są nad linią wyznaczaną przez A–B w pewnych odstępach od siebie i kolejno bliżej lub dalej od tej linii. [przypis edytorski]

dla Junony — tu: przez Junonę, z powodu Junony. [przypis edytorski]

dla każdego od początku zostało wyprzędzone — Mojry, trzy boginie przeznaczenia i losu każdego człowieka, wyobrażane były jako prządki przędące i przecinające nić ludzkiego żywota. [przypis edytorski]

dla której Beniamin Constant się bił — właściwie to: Benjamin Constant; o cześć kochanki króla Prus (Wilhelma II) walczył tak naprawdę kuzyn Constanta — August. [przypis edytorski]