Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 442 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

6338 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Gatunek: Pamiętnik

  1. Wielki zmierzch to pamiętnik młodopolskiego pisarza i krytyka literackiego Cezarego Jellenty z pierwszych miesięcy I wojny światowej. Przedstawione w nim doświadczenia cywila — warszawiaka z niepokojem zerkającego na każdy nagłówek prasowy zostały wzbogacone o głębokie refleksje natury filozoficznej i liczne odwołania do sztuki. Na niemalże każdej stronie ujawnia się artystyczna wrażliwość Jellenty oraz jego ogromna erudycja.

    Jellenta w Wielkim zmierzchu wojny nie widzi. On ją ogląda niczym spektakl teatralny. Wprawionym okiem zwraca uwagę na detale, jednocześnie ogarniając całość. Uważnie śledzi każde drgnienie, gest, dokładnie analizuje każdą scenę, szukając dla niej uzasadnienia w dalszych częściach „sztuki”. Wsłuchuje się w muzykę dział. Dla niego „działa brzmią barytonem, okna zaś odpowiadają chrapliwym basem”.

  2. Wspomnienia Władysława Grabskiego, dwukrotnego prezesa rady ministrów II Rzeczpospolitej, obejmujące okres jego premierostwa w latach 1923–25 — czas reformy walutowej i powstania Banku Polskiego.

    Treść jest próbą podsumowania własnych działań w perspektywie szerokiej oceny ówczesnej sytuacji geopolitycznej, a przede wszystkim uzasadnienia koniecznych z punktu widzenia Grabskiego zmian. Potrzeba usprawiedliwienia wynikała z reakcji społecznych — strajki i wzrost bezrobocia sprawiły, że reformy rządu nie były postrzegane jednoznacznie pozytywnie. Skomplikowana sytuacja w województwach wschodnich i relacje z mniejszościami narodowymi, podpisanie konkordatu ze Stolicą Apostolską, kulisy polityki — to tylko niektóre z tematów poruszanych w tekście Grabskiego, powstałym już po złożeniu jego rezygnacji ze stanowiska szefa rządu, w roku 1927.

  3. Jak zakwalifikować tę książkę? Kryminał? Autobiografia, spowiedź przestępcy? Powieść obyczajowa? Jest ona tym wszystkim po trochu.

    Życiorys własny przestępcy to niezwykłe, prekursorskie dzieło, pierwsza w literaturze polskiej książka napisana przez osobę ze świat przestępczego i ukazująca, jej oczami, realia tego świata. Została napisana w zakładzie karnym w Rawiczu, gdzie Icek Rabinowicz, noszący złodziejski pseudonim Urke-Nachalnik, odsiadywał ośmioletni, kolejny już wyrok za napaść rabunkową. Jego pracą zainteresowało się Towarzystwo Opieki nad Więźniami „Patronat”, które też w roku 1933 Życiorys… opublikowało. Książka wywołała znaczne zainteresowanie. Wcześniej została za zgodą autora poprawiona z rękopisu przez polonistę Stanisława Kowalskiego, który skorygował błędy ortograficzne i gramatyczne, ale swoisty styl autora, barwny język złodziejski i więzienny, nie został naruszony.

    Życiorys własny przestępcy ma wszelkie zalety świetnego kryminału, który trzyma w napięciu i zaskakuje nieoczekiwanymi zwrotami akcji. Opowieść autobiograficzna określana jest przez ramy czasowe lat 1897–1918, a więc obejmuje okres od urodzenia autora aż po dzień zakończenia I wojny światowej, który Nachalnik witał w więzieniu niemieckim w Łomży. Autor kilkakrotnie zwraca się do czytelnika, sygnalizując, że książkę swą pisze także w więzieniu (już w niepodległej Polsce), jednak wyznaje, że stara się unikać „filozofowania” - jak określa refleksje i żale się nad własnym losem - i szybko powraca do opowiadania o swych przygodach i przeżyciach w przeszłości.

    Czytając Życiorys… poznajemy świat, w którym nie ma wielkiej polityki, narodowych ekscytacji, ani „idei” — to świat brutalnej codzienności, obyczajów dalekich od deklarowanych wzorów pedagogicznych, ciężkiej biedy i walki o byt, zwłaszcza w okresie I wojny światowej. W miastowych i małomiasteczkowych środowiskach przestępczych żydowscy paserzy współpracują ze złodziejami „gojami”. Poznajemy urzędników i więzienia rosyjskie, a potem — od 1915 roku — niemieckie. Większa część akcji toczy się w Łomżyńskiem, ziemi rodzinnej Urke-Nachalnika, ale odwiedzamy wraz z autorem także m.in. Kowieńszczyznę, Wilno, Warszawę i Berlin. Wiele dowiadujemy się o realiach życia więziennego. Autor po raz pierwszy trafił za kratki już w wieku szesnastu lat. A miał zostać, według planów i marzeń swej matki — rabinem…

    Książka przynosi ciekawą i dosyć zaskakującą wiedzę o obyczajowości Żydów polskich, pokazuje też jej postępujące przemiany związane z realiami I wojny. Autor — być może po części przez wgląd na polskiego czytelnika, będącego głównym adresatem utworu - jest dosyć krytyczny wobec swych współwyznawców. Podkreśla zacofanie i przesądy, jakimi, jego zdaniem, przepojone są nauki w żydowskich szkołach religijnych.

    Spojrzenie autora na świat jest trzeźwe i sprytne, ale na samego siebie — dosyć łzawe i sentymentalne. Wiele miejsca Nachalnik poświęca swoim przygodom miłosnym, podkreślając, że na złą drogę sprowadziły go kobiety, których liczne portrety znajdujemy na kartach Życiorysu… Jednakże los i kondycja kobiet, z których wiele było zmuszanych przez biedę i nacisk otoczenia do prostytucji, ukazane zostały z dużą dozą współczucia i empatii.

    Warto też zwrócić uwagę na fakt, że choć książka została napisana po polsku, to przecież polszczyzna nie była rodzimym językiem Rabinowicza. Swe wykształcenie wyniósł z chederu i jesziwy, a jego językami były jidisz i hebrajski. Natomiast jego polszczyzna, choć żywa i barwna, ma pewne cechy swoiste i na tym również polega wartość Życiorysu…

Wybrane utwory

Stanisław Brzozowski

Pamiętnik

Kazimierz Deczyński

Żywot chłopa polskiego na początku XIX stulecia

Aleksander Fredro

Trzy po trzy

Władysław Grabski

Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej (1924-1925)

Jan Słomka

Pamiętniki włościanina

Cezary Jellenta

Wielki zmierzch

Jędrzej Kitowicz

Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III

Janusz Korczak

Momenty wychowawcze

Ksenofont

Wyprawa Cyrusa (Anabaza)

Urke Nachalnik

Życiorys własny przestępcy

Jan Chryzostom Pasek

Pamiętniki

Stanisław Przybyszewski

Moi współcześni

Jean-Jacques Rousseau

Wyznania

Zbigniew Uniłowski

Pamiętnik morski

Motywy i tematy

A

Alkohol (34)

Ambicja (3)

Anioł (2)

Antysemityzm (9)

Artysta (37)

B

Bieda (8)

Bijatyka (10)

Bitwa (1)

Błazen (1)

Błoto (4)

Bogactwo (7)

Bohaterstwo (5)

Bóg (14)

Brat (3)

Broń (6)

Brud (7)

Bunt (4)

Burza (2)

C

Car (2)

Chciwość (2)

Chleb (1)

Chłop (69)

Choroba (25)

Chrystus (1)

Chrzest (4)

Ciało (15)

Cierpienie (10)

Cnota (5)

Córka (4)

Cud (3)

Czarownica (17)

Czary (12)

Czas (4)

Czyn (4)

D

Dama (4)

Dar (8)

Diabeł (4)

Dobro (1)

Dom (5)

Drzewo (3)

Duch (7)

Duma (3)

Dusza (24)

Dworzanin (5)

Dwór (6)

Dzieciństwo (14)

Dziecko (20)

Dziedzictwo (3)

Dźwięk (2)

E

Egoizm (1)

Emigrant (2)

Erotyzm (1)

F

Fałsz (8)

Filozof (17)

Flirt (2)

G

Głód (5)

Głupota (3)

Gospodarz (3)

Gospodyni (5)

Gość (3)

Góry (2)

Gra (10)

Grzech (1)

Grzeczność (8)

Gwiazda (2)

H

Handel (13)

Hańba (2)

Historia (22)

Honor (6)

I

Idealista (5)

Imię (1)

Interes (12)

Ironia (2)

J

Jedzenie (39)

Jesień (1)

K

Kara (24)

Karczma (5)

Karnawał (1)

Kat (2)

Kawiarnia (1)

Klejnot (1)

Kłamstwo (5)

Kłótnia (5)

Kobieta (59)

Kobieta "upadła" (3)

Kochanek (2)

Kondycja ludzka (20)

Konflikt (13)

Konflikt wewnętrzny (2)

Koniec świata (3)

Koń (17)

Korzyść (11)

Kradzież (11)

Krew (6)

Król (20)

Krzywda (10)

Ksiądz (18)

Książka (28)

Księżyc (3)

Kuchnia (1)

Kwiaty (1)

L

Las (1)

Lato (1)

Lekarz (5)

Lenistwo (3)

List (31)

Literat (35)

Los (6)

Lud (6)

Ł

Łzy (1)

M

m (1)

Małżeństwo (16)

Marzenie (4)

Maska (2)

Maszyna (1)

Matka (6)

Mądrość (1)

Mąż (8)

Melancholia (1)

Mężczyzna (32)

Miasto (14)

Mieszczanin (5)

Milczenie (2)

Miłosierdzie (2)

Miłość (9)

Mizoginia (8)

Młodość (11)

Moda (34)

Modlitwa (8)

Morderstwo (4)

Morze (5)

Muzyka (20)

Myśl (1)

N

Nadzieja (1)

Narkotyki (4)

Narodziny (3)

Naród (8)

Natura (7)

Nauczyciel (11)

Nauczycielka (1)

Nauka (25)

Niebezpieczeństwo (8)

Niebo (2)

Niemiec (15)

Nienawiść (2)

Nieśmiertelność (1)

Niewola (8)

Nuda (6)

O

Obcy (4)

Obowiązek (3)

Obraz świata (17)

Obrzędy (5)

Obyczaje (149)

Obywatel (7)

Odrodzenie (1)

Odwaga (2)

Ogień (4)

Ogród (1)

Ojciec (12)

Ojczyzna (10)

Oko (1)

Okręt (5)

Okrucieństwo (13)

Omen (3)

Opieka (6)

Opinia (1)

Oświadczyny (2)

P

Pamięć (4)

Pan (17)

Panna młoda (3)

Państwo (22)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (39)

Pies (3)

Piękno (11)

Piętno (2)

Pijaństwo (29)

Piorun (1)

Plotka (7)

Pobożność (5)

Pocałunek (2)

Pochlebstwo (3)

Podróż (6)

Podstęp (7)

Poeta (11)

Poezja (9)

Pogarda (8)

Pogrzeb (5)

Pojedynek (2)

Pokora (2)

Pokusa (1)

Polak (57)

Polityka (24)

Polowanie (3)

Polska (68)

Porwanie (1)

Postęp (1)

Poświęcenie (3)

Powstanie (2)

Powstaniec (2)

Pozory (7)

Pozycja społeczna (46)

Pożar (5)

Pożądanie (5)

Praca (37)

Praca organiczna (1)

Praca u podstaw (1)

Prawda (9)

Prawnik (3)

Prawo (13)

Prometeusz (3)

Proroctwo (1)

Prorok (1)

Próżność (3)

Przedmurze chrześcijaństwa (2)

Przekupstwo (3)

Przemiana (10)

Przemijanie (1)

Przemoc (19)

Przyjaźń (10)

Przysięga (4)

Przywódca (7)

Ptak (2)

Pycha (5)

R

Radość (3)

Raj (1)

Religia (69)

Rewolucja (2)

Robotnik (3)

Rodzina (5)

Rosja (7)

Rosjanin (7)

Rozkosz (3)

Rozpacz (1)

Rozstanie (3)

Rozum (3)

Ruch (2)

Rycerz (2)

Rzeka (2)

S

Samobójstwo (5)

Samodoskonalenie (1)

Samolubstwo (1)

Samotnik (3)

Samotność (6)

Sąd (21)

Sąsiad (1)

Seks (3)

Sen (6)

Sędzia (2)

Sierota (1)

Siła (1)

Skąpiec (1)

Słońce (2)

Słowo (24)

Sługa (12)

Smutek (3)

Sport (1)

Spotkanie (1)

Spowiedź (2)

Sprawiedliwość (4)

Starość (8)

Strach (9)

Strój (56)

Syberia (1)

Syn (1)

Syn marnotrawny (2)

Szaleniec (6)

Szaleństwo (2)

Szatan (6)

Szczęście (3)

Szkoła (19)

Szlachcic (70)

Sztuka (24)

Ś

Ślub (2)

Śmiech (5)

Śmierć (19)

Śpiew (2)

Światło (2)

Świątynia (1)

Święto (9)

Święty (3)

T

Tajemnica (7)

Taniec (3)

Tchórzostwo (1)

Teatr (10)

Tęsknota (4)

Tłum (2)

Tolerancja (1)

Trucizna (1)

Trup (2)

Twórczość (27)

U

Ucieczka (5)

Uczeń (4)

Uczta (11)

Upadek (12)

Uroda (6)

Urzędnik (15)

V

Vanitas (1)

W

Walka (27)

Walka klas (3)

Warszawa (14)

Wdowa (3)

Wesele (12)

Wiara (7)

Wiedza (10)

Wierność (4)

Wierzenia (10)

Wieś (14)

Więzienie (5)

Więzień (4)

Wina (7)

Wino (3)

Wiosna (2)

Władza (35)

Własność (5)

Woda (8)

Wojna (49)

Wojsko (8)

Wolność (15)

Wróg (5)

Wspomnienia (18)

Współczucie (2)

Wstyd (1)

Wybór (1)

Wychowanie (4)

Wygnanie (2)

Wyobraźnia (1)

Wyrzuty sumienia (4)

Z

Zabawa (29)

Zabobony (27)

Zbrodnia (3)

Zbrodniarz (1)

Zdrada (6)

Zdrowie (6)

Zemsta (2)

Zepsucie (1)

Ziemia (3)

Zima (8)

Zło (2)

Złodziej (9)

Zwierzę (3)

Zwierzęta (6)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żałoba (4)

Żart (4)

Żebrak (2)

Żołnierz (71)

Żona (18)

Życie snem (1)

Żyd (32)

Żywioły (1)

Gatunek: Pamiętnik

Najważniejsi twórcy
J. Ch. Pasek, J. J. Rousseau, S. A. Poniatowski, M. Białoszewski.

Utwór prozatorski, w formie relacji o zdarzeniach, których autor był uczestnikiem bądź naocznym świadkiem. Pamiętnik (w przeciwieństwie do dziennika) opowiada o zdarzeniach z pewnego dystansu czasowego, w związku z czym kształtuje się dwupłaszczyznowość narracji: autor pamiętnika opowiadać może nie tylko o tym, jak zdarzenia przebiegały, może również ocenić te zdarzenia z perspektywy czasu. Narracja pamiętnika jest pierwszoosobowa i ma charakter osobisty, poza relacją autentycznych zdarzeń zawiera opis uczuć i emocji narratora. W Polsce pamiętniki zyskały ogromną popularność wśród sarmackiej szlachty, stały się nieodłączną częścią sarmackiej kultury.

Zamknij

* Ładowanie