Przypisy

nieopowiedką — nagle, bez uprzedniej wieści; wyraz ten w autografie nieco zamazany, w kopii Ossolińskich brzmi: nieopowiednie. [przypis redakcyjny]

nieostrożnie postąpili sobie w przedniej straży — do spotkania z przednią strażą doszło 7 października. [przypis redakcyjny]

niepamiętliwy (starop.) — [tu:] odbierający pamięć, przytomność. [przypis redakcyjny]

niepamiętnej wody — Lety; woda te] rzeki miała tę własność, że cienie ludzkie, które ją piły wstępując do Hadesu, traciły pamięć o wszystkich rzeczach minionych. [przypis redakcyjny]

niepamiętny (daw.) — [tu:] odbierający pamięć. [przypis redakcyjny]

Niepewność — wiersz po raz pierwszy ogłoszony w „Dzienniku Wileńskim” w roku 1827. [przypis redakcyjny]

niepieszczony — nie rozpieszczony. [przypis redakcyjny]

niepiśmiennych — tu: nieznających świętego Pisma, tj. Talmudu. [przypis redakcyjny]

niepłatne* — te, które nie popłacają, nieważne, nieprzydatne. [przypis redakcyjny]

niepławny — nie nadający się do żeglugi. [przypis redakcyjny]

niepobożny (starop.) — postępujący źle, nie „po bożemu”, bezbożny. [przypis redakcyjny]

niepobożny* (starop.) — postępujący źle, nie „po Bożemu”, bezbożny. [przypis redakcyjny]

niepochwytnie (poet.) — nieuchwytnie. [przypis redakcyjny]

niepochybny (starop.) — nie chybiający celu. [przypis redakcyjny]

niepochybny (starop.) — nie chybiający, ten który nie chybia (celu). [przypis redakcyjny]

niepodobny (daw.) — nierealny, niewykonalny. [przypis redakcyjny]

Niepodobnym obyczajem — w sposób niemożliwy do pojęcia. [przypis redakcyjny]

niepokoju, nocą ciągłego czuwania, czy nie słychać kroków policjanta (…) i czy nie spędzą cię brutalnie z legowiska — przepisy policyjne nie pozwalają nocować na ławkach, na dworcu lub „na budowie”. [przypis redakcyjny]

Niepomny, jak to gorzko czas zgryzotą liczyć — tj. Niepomny, że Maria czas jego nieobecności „liczyła zgryzotą”. [przypis redakcyjny]

niepospolity — niezwykły, obdarzony niezwykłymi zaletami. [przypis redakcyjny]

niepoścignione (…) skrzydła (starop.) — [skrzydła], których właściciel nie może być poścignięty (doścignięty). [przypis redakcyjny]

niepożądny (daw.) — niepożądany. [przypis redakcyjny]

niepożyty (starop.) — niezwyciężony, niezwruszony. [przypis redakcyjny]

Niepr — Dniepr. [przypis redakcyjny]

nieprawie (daw.) — nieprawdziwie, niezupełnie. [przypis redakcyjny]

nieprawie dobrze skutnerowanej (starop.) — nie bardzo znakomitej, nie najlepszej, przenośnia od sukna. [przypis redakcyjny]

nieprawie (starop.) — nie bardzo, niezupełnie. [przypis redakcyjny]

nieprawie (starop.) — nie całkiem. [przypis redakcyjny]

nieprzejednana (…) wina — niemożliwa do odpokutowania. [przypis redakcyjny]

nieprzejrzysty (starop.) — nieprzejrzany. [przypis redakcyjny]

nieprzepłacony (starop.) — nieoceniony, bezcenny. [przypis redakcyjny]

nieprzespany* (starop.) — taki, z którego nie można się obudzić. [przypis redakcyjny]

nieprzespany (starop.) — taki, z którego nie można się obudzić. [przypis redakcyjny]

nieprzestany (starop.) — nieustanny (wiatr). [przypis redakcyjny]

nieprzetrwany (starop.) — taki, którego nie można przetrwać, trwający wiecznie. [przypis redakcyjny]

nieprzeżyty* — wieczny, nieskończony. [przypis redakcyjny]

nieprzyjaciel kiedy miły siła (starop.) — (rym) zam. siłuje; nalega, napiera się. [przypis redakcyjny]

nieprzyjaciele zgodzą się: współzawodnictwo Prus i Austrii doprowadziło od r. 1788 do ostrego przeciwieństwa Austrii i Rosji, wplątanych w wojnę z Turcją z jednej strony, i Prus z drugiej. Z przeciwieństwa tego skorzystała Polska, by się wyzwolić z pęt Traktatu Gwarancyjnego r. 1775. [przypis redakcyjny]

nieprzytomny — nieobecny. [przypis redakcyjny]

nierozeznawka — neol. od czas. rozeznawać, tj. orientować się, rozpoznawać. [przypis redakcyjny]

Nierozstrzygnięty pojedynek Hektora z Ajaksem (bohaterem greckim, uczestnikiem wojny trojańskiej) zakończył się wymianą darów, które w niedalekiej przyszłości przyniosły przeciwnikom nieszczęście: pasem Ajaksa zwycięski Achilles przywiązał zwłoki Hektora do swego wozu; Ajaks zaś przebił się mieczem Hektora. Stąd greckie przysłowie: dary nieprzyjaciół przynoszą nieszczęście. [przypis redakcyjny]

nierówno (starop.) — [tu:] niezgodno, więcej jak naznaczono. [przypis redakcyjny]

nierządnica — [tu:] zawiść. [przypis redakcyjny]

nierzewniwy (starop.) — niepłaczliwy. [przypis redakcyjny]

nierzkąc (daw.) — nie mówiąc, nie tylko. [przypis redakcyjny]

nierzkąc (daw.) — nie mówiąc. [przypis redakcyjny]

Niesiecki Kasper — jezuita, autor herbarza polskiego (wyd. 1728–1743), o którym Krasicki pisze: „Dzieło to ze wszech miar szacowne, erudycją niezmierną i pracę nadzwyczajną w autorze obwieszcza. Pisać albowiem jednemu dzieło, zgromadzenia całego usilności potrzebujące, dowieść je do stopnia takowego, iż osobliwie co do krytyki, prym innym księgom tymi czasy wydanym bierze, rzecz jest podziwienia, a przeto słusznego uwielbienia godna”. (Zbiór potrzebn. wiad.). Krasicki uzupełniał dzieło Niesieckiego. [przypis redakcyjny]

nieskazitelnym — tu: pewnym zachowania czystości gatunku. [przypis redakcyjny]

Nieskażona dotychczas publiczności polska — opinia publiczna podtrzymywała bardzo skutecznie posłów stronnictwa patriotycznego, w Izbie przez okrzyki i hukania arbitrów, poza Izbą przez salony. [przypis redakcyjny]

nieskończona ziemia — bardzo częste u Homera wyrażenie. [przypis redakcyjny]

niesła — dziś popr. niosła. [przypis redakcyjny]

niespity napojami maku — napojami oszałamiającymi. [przypis redakcyjny]

niespodziany — w rękopisie dla rymu: niespodziony. [przypis redakcyjny]

niespokojnemi. [przypis redakcyjny]

niesposobny na to — nie ma na to sposobu. [przypis redakcyjny]

niesposobny — słaby. [przypis redakcyjny]

niestatek — niestateczność, lekkomyślność. [przypis redakcyjny]

niestety — niestety — w poprzednich wyd. Bibl. Nar. „niestety”. [przypis redakcyjny]

Niestojcie — niestety. [przypis redakcyjny]

Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

nieszanowny — tu: nieoszczędzający się. [przypis redakcyjny]

Nieszczesna matko — apostrofa do Niobe. [przypis redakcyjny]

Nieszczęśliwa Ravenno!… — Francuzi oblegali Rawennę jeszcze przed bitwą. Po zwycięstwie Francuzów miasto było gotowe się poddać. Ale nim jeszcze ukończono rokowania, wpadła pewna część francuskiego wojska do miasta i dopuściła się straszliwych okrucieństw. To samo spotkało niedługo przedtem Brescję (Bressa w tł. Kochanowskiego), gdy tymczasem Rimini, Faenca i inne pobliskie miasta dobrowolnie się poddały. [przypis redakcyjny]

Nieszczęśliwym jest poeta, który dostrzega obiektywnie istniejącą poezję i odtwarza ją w sferze materialnej, a więc takiej, która musi ulec zagładzie. Błogosławionym zaś jest ten poeta, którego samo życie jest poezją. [przypis redakcyjny]

nieszkodliwość, którą Arystoteles koniecznie łączy ze śmiesznością — por. Arystotelesa dzieło O poezji, rozdział V. [przypis redakcyjny]

nieszlachcicowi — nieszlachcicowi zakazane było nabywanie, posiadanie i trzymanie w zastawie dóbr na prawie ziemskim od r. 1496 (statut Jana Olbrachta), zaostrzonym w r. 1538. [przypis redakcyjny]

nieszpory — codzienna modlitwa wieczorna. [przypis redakcyjny]

nieść (starop.) — znosić, pozwalać; [ile cnota niosła: na ile pozwalała cnota]. [przypis redakcyjny]

nieśmiertelny król — w pierwodruku czytamy tylko: powstałby jeden ogromny, nieśmiertelny król. W wydaniu z roku 1870 Goszczyński, chcąc rozwiązać zagadkę zawartą w tym powiedzeniu Machnickiego, do wyrazu „król” dodaje słowo: miliony, mając naturalnie na myśli wszechwładztwo ludu polskiego. [przypis redakcyjny]

nietrefnego podobieństwa (starop.) — nagannego postępowania. [przypis redakcyjny]

nietrefny (starop.) — naganny. [przypis redakcyjny]

nietrefny (starop.) — niedobry. [przypis redakcyjny]

nietuczne — nietuczące, niesycące. [przypis redakcyjny]

Nietyczynce — Nietyczyńce, miejscowość mnie nieznana. Wiadomości o niej ani w Słown. geogr., ani w innych podręcznikach nie znalazłem. List ten, nieopatrzony datą roku, pochodzi z pewnością z r. 1663. (Por. ust. o nominacyi Hetm. pol. i Podsk. W. lit. z rel. Hoverb. z 14 wrześn. 1663. Urk. und Act. IX, str. 425–426). [przypis redakcyjny]

Nietzsche, Fryderyk (1844–1900) — filozof niem.; głosił kult silnej bezwzględnej jednostki wcielającej wolę władzy klas posiadających, zwalczał zasady demokratyczne i moralność chrześcijańską; ucieleśnieniem głoszonych idei miała być w przyszłości postać „nadczłowieka”. [przypis redakcyjny]

Nietzsche nie szczędzi nawet drwin Schopenhauerowi — por. Nietzsche, Jenseits von Gut u. Böse, 1886, s. 106; Nietzsche, Götzendämmerung, 1889. s. 107. [przypis redakcyjny]

nieuchroniony (starop.)— taki, przed którym nie można się uchronić, ukryć. [przypis redakcyjny]

nieuczciwem błyśnieniem ciała — pokazaniem nagiej tylnej części ciała. [przypis redakcyjny]

nieumowny — taki, z którym trudno się dogadać; nieubłagany. [przypis redakcyjny]

nieuniżonej — nieumiejącej się uniżać, zuchwałej, butnej. [przypis redakcyjny]

nieunoszony — nieobłaskawiony, niepokorny. [przypis redakcyjny]

nieuroku (starop.) — żeby nie urzec, nie uroczyć. [przypis redakcyjny]

nieuspiony (starop.) — nie dający się uśpić, uśmierzyć. [przypis redakcyjny]

nieuspionych (…) złajników — sfory nie dających się uśpić psów; por. złaja (starop.): sfora. [przypis redakcyjny]

nieustawiczne (starop.) — niebaczne. [przypis redakcyjny]

nieustawiczny (starop.) — niestały. [przypis redakcyjny]

nieustawny — tu: nieustanny, nieustający. [przypis redakcyjny]

nieuśmierzony (starop.) — taki, który nie da się uśmierzyć, opanować. [przypis redakcyjny]

nieutólony — nieutulony. [przypis redakcyjny]

nieużyty (starop.) — nie dający się uprosić, nieubłagany. [przypis redakcyjny]

nieużyty (starop.) — nieubłagany. [przypis redakcyjny]

nieważne pieśni* — kołysanki; mamka: niańka, która karmi niemowlę. [przypis redakcyjny]

niewątpliwy (starop.) — [tu:] stanowczy. [przypis redakcyjny]

niewczasów — trudów. [przypis redakcyjny]

niewczasy (starop.) — niewyspanie, przemęczenie, niewygody. [przypis redakcyjny]

niewczesne mroki (daw.) — niepożądane, nie na rękę będące. [przypis redakcyjny]

niewczesne wody (daw.) — niepotrzebne wody. [przypis redakcyjny]

niewczesny (daw.) — niewygodny. [przypis redakcyjny]

niewczesny — mający miejsce „nie w czas”, w niewłaściwym czasie. [przypis redakcyjny]

niewczesnym kłopotem — niefortunnym zabiegiem. [przypis redakcyjny]