Spis treści

      Jan KochanowskiPieśni, Księgi pierwszePieśń XXV[1][2]

      1

      Użałuj sie[3], kto dobry, a potłucz zawiasy

      I mnie samę wrzuć w ogień; bo prze te niewczasy[4]

      Dobrze[5] już nie szaleję, ja, furta strapiona;

      Jednak[6] mię ten bezmierny niepokój dokona[7].

      5

      Że to żadna Boża noc nigdy nie minęła,

      Abych kiedy okrutnych razów nie podjęła[8]

      Od tych sprosnych pijanic; nie mówię o słowa,

      Łatwiejsza to, kiedyby[9] cała była głowa.

      Co tu za mej pamięci powrozów stargano,

      10

      Wrzeciądzów[10] ukręcono, młotków[11] skołatano;

      Teraz już głowicami[12] łotrostwo mię tłucze,

      A ubogi gospodarz kryje pod sie klucze.

      To nietajna, że cierpię nie za swoją winą,

      Ale wszeteczna pani wszystkiego przyczyną,

      15

      Która nie wiem na jaki żywot sie udała[13],

      Że i wstydu, i dobrej sławy zapomniała.

      Ja, to Bóg wie, przestrzegam swojej powinności,

      A taję, ile mogę, jej zbytków i złości.

      Cóż po tym, kiedy ludzie na zęby ją wzięli[14]?

      20

      Ona wie, jesli fałszu czy prawdy sie jęli.

      Ale jesli mię, smutną, ciężkie razy bolą,

      Nie mniejszą mam przed owym nędznikiem niewolą,

      Co tu noc pole nocy[15] płacze mi nad głową

      Ani mi spać dopuści swą żałosną mową.

      25

      «Furto — powiada — sroższa niżli pani twoja,

      Mnie to na złość trzymasz sie tak mocno podwoja[16];

      Czemu mię w dom, smutnego, nie puścisz? Gdyż[17] mojej

      Skrytej prośby nie umiesz odnieść paniej swojej!

      Tak-że ja, biedny człowiek, w swym ciężkim frasunku

      30

      Nie mam uznać[18] na wieki żadnego ratunku?

      I już mię nocleg potkać uczciwszy nie może,

      A ten zimny próg muszę przyjmować za łoże?

      Mych niewczasów litują nocy nieprzespane,

      Litują pełne gwiazdy, wiatry niewytrwane[19];

      35

      Ty sama nie chcesz baczyć ludzkich doległości[20],

      A swym tylko milczeniem wiecznie zbywasz gości.

      Gdzieś to namniejsze słówko przez skałę przepadło[21],

      A na zapamiętałym[22] uchu paniej siadło;

      By kamień, by żelazo w sercu swym chowała,

      40

      Nie wierzę temu, żeby westchnąć raz nie miała.

      Teraz na szczęsnej ręce u drugiego leży,

      A moja prózna mowa przecz za wiatry bieży;

      Ale ty, coś przyczyną tych wszystkich trudności,

      Furto, mówię, niewdzięczna moich uczynności[23],

      45

      Tobiem ja złego słowa nie rzekł jako żywo,

      Co drugi rad uczyni, gdy mu miejsce krzywo,

      Żebyś mi tę niewdzięczność okazować miała

      A mnie całą noc płakać pod niebem niechała[24].

      Alem cię rychlej nowym rymem udarował

      50

      I twoje niskie progi wdzięcznie ucałował,

      Com sie razów[25] obrócił u twego podwoja,

      Obiatami[26] szukając u świętych pokoja».

      To tego[27] i co lepiej oni[28] tam umieją,

      Całą Bożą noc będzie, aż kury odpieją[29].

      55

      Takżeć mię, smutną, to złe paniej obyczaje,

      To tego płacz frasuje, aż mię ledwie staje[30].

      Przypisy

      [1]

      Ks. 1, Pieśń XXV — skarga furty skierowana do pięknej dziewczyny; klasyczny przykład gatunku zwanego paraklausithyron, którego realizacje pojawiały się już wyżej w Ks. 1, Pieśni XXI i Pieśni XXIII. Pieśń nawiązuje do elegii (I, 16) Propercjusza (do w. 25 stanowi naśladowanie, a dalej przekład). [przypis redakcyjny]

      [2]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

      [3]

      użałować się (starop.) — ulitować się. [przypis redakcyjny]

      [4]

      niewczasy (starop.) — niewyspanie, przemęczenie, niewygody. [przypis redakcyjny]

      [5]

      dobrze (daw.) — omal. [przypis redakcyjny]

      [6]

      jednak — tu: w końcu. [przypis redakcyjny]

      [7]

      dokonać (starop.) — dobić, zabić (por. pokrewne: konać; dokonać żywota). [przypis redakcyjny]

      [8]

      Abych (…) okrutnych razów nie podjęła — żebym nie doznała (nie otrzymała) okrutnych ciosów. [przypis redakcyjny]

      [9]

      nie mówię o słowa, / Łatwiejsza to, kiedyby — nie chodzi już o to, co mówią, łatwiej by to było znieść, gdyby. [przypis redakcyjny]

      [10]

      wrzeciądz (daw.) — zamek; urządzenie do zamykania bramy w postaci żelaznej sztaby lub drąga obracającego się na sworzniu. [przypis redakcyjny]

      [11]

      młotek — chodzi tu o młotek wiszący na bramie i używany jako kołatka. [przypis redakcyjny]

      [12]

      głowica — rękojeść broni. [przypis redakcyjny]

      [13]

      na jaki żywot sie udała — jaki rodzaj życia wybrała. [przypis redakcyjny]

      [14]

      na zęby ją wzięli — zaczęli ją obmawiać (por. dzisiejsze „wziąć kogoś na języki”). [przypis redakcyjny]

      [15]

      noc pole nocy — noc podle nocy, czyli noc po nocy. [przypis redakcyjny]

      [16]

      podwoja (starop. forma D. lp) — bocznej futryny drzwi. [przypis redakcyjny]

      [17]

      gdyż — tu: skoro. [przypis redakcyjny]

      [18]

      uznać — doznać, doświadczyć. [przypis redakcyjny]

      [19]

      niewytrwany (starop.) — nie do wytrzymania. [przypis redakcyjny]

      [20]

      doległość (daw.) — cierpienie, dolegliwość. [przypis redakcyjny]

      [21]

      Gdzieś to (…) przepadło — oby przeniknęło. [przypis redakcyjny]

      [22]

      zapamiętały — uparty w złym. [przypis redakcyjny]

      [23]

      uczynność — tu: przysługi, podarki. [przypis redakcyjny]

      [24]

      niechać (starop.; tu forma 3 os. lp r.ż.: niechała) — zostawić. [przypis redakcyjny]

      [25]

      Com sie razów — ilem się razy. [przypis redakcyjny]

      [26]

      obiata (daw.) — ofiara. [przypis redakcyjny]

      [27]

      tego — w domyśle: tego śpiewania. [przypis redakcyjny]

      [28]

      oni — w domyśle: kochankowie śpiewający w nocy. [przypis redakcyjny]

      [29]

      odpieją — skończą piać. [przypis redakcyjny]

      [30]

      mię ledwie staje (starop.) — ledwie żyję. [przypis redakcyjny]

      Close
      Please wait...