Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej

Wpłać
 
600 000 zł

Cześć ludzie!

Tu Patyczak, Brudne Dzieci Sida! Lubię biegać, lubię grać, ale czytać wprost uwielbiam. Dlatego wspieram skromnym, ale za to regularnym comiesięcznym zleceniem stałym Fundację Wolne Lektury. Napisałem nawet wiersz:

Czy wolisz czytać w domu, czy na łonie natury,
Zapraszam! Wspierajmy razem Fundację Wolne Lektury!

Wspieram Wolne Lektury!
Strona główna
Informacje Ustawienia Spis treści

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

Zasób opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Ilustracja na okładce: grosz koronny, Zygmunt I Stary (król polski ; 1506-1548), domena publiczna.

ISBN-978-83-288-7189-2

Szacowany czas do końca: -
Jan Kochanowski, Pieśni, Księgi wtóre, Pieśń V (Wieczna sromota i nienagrodzona...)

Jan Kochanowski

Pieśń V (Wieczna sromota i nienagrodzona...)

Pieśń VI (Królewno lutnie złotej i rymów pociesznych...) → ← Pieśń IV (W twardej kamiennej wieży i za troistemi...)

Spis treści

    1. Cierpienie: 1
    2. Głupota: 1
    3. Hańba: 1
    4. Ironia: 1
    5. Kara: 1
    6. Klęska: 1
    7. Niewola: 1 2
    8. Obowiązek: 1
    9. Państwo: 1
    10. Pieniądz: 1
    11. Pogarda: 1
    12. Polak: 1
    13. Porwanie: 1
    14. Przedmurze chrześcijaństwa: 1
    15. Siła: 1
    16. Skąpiec: 1
    17. Wróg: 1
    18. Zemsta: 1

    Jan KochanowskiPieśni, Księgi wtórePieśń VPieśń o spustoszeniu Podola

    1
    Hańba, Klęska, KaraWieczna sromota[1] i nienagrodzona
    Szkoda[2], Polaku: ziemia spustoszona
    Podolska leży, a pohaniec[3] sprosny[4],
    Nad Niestrem[5] siedząc, dzieli łup żałosny[6].
    5
    Niewola, PorwanieNiewierny[7] Turczyn psy zapuścił swoje[8],
    Którzy zagnali piękne łanie[9] twoje
    Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,
    By kiedy miały nawiedzić swe knieje.
    Niewola, CierpienieJedny[10] za Dunaj Turkom zaprzedano,
    10
    Drugie do hordy dalekiej zagnano;
    Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
    Psom bisurmańskim[11] brzydkie ścielą łoże.
    Wróg, PogardaZbójce, niestety, zbójce nas wojują,
    Którzy ani miast, ani wsi budują;
    15
    Pod kotarzami[12] tylko w polach siedzą,
    A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!
    PaństwoTak odbieżałe stado[13] więc drapają
    Rozbójce wilcy, gdy po woli[14] mają,
    Że[15] ani pasterz nad owcami chodzi,
    20
    Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.
    Przedmurze chrześcijaństwaJakiego serca Turkowi dodamy[16],
    Jesli tak lekkim[17] ludziom nie zdołamy?
    IroniaLedwieć nam i tak króla nie podawa;
    Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa[18][19].
    25
    SiłaZetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie[20],
    Cny Lachu[21]! Kto wie, jemu czyli[22]tobie
    Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku
    Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku.
    ZemstaA teraz k temu obróć myśli swoje
    30
    Jakobyć[23] szkody nieprzyjaciel twoje
    Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,
    Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.
    ObowiązekWsiadamy?[24] Czy nas półmiski trzymają?
    Biedne półmiski, czego te czekają?
    35
    To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,
    Komu żelazny Mars będzie chętniejszy[25].
    SkąpiecSkujmy talerze na talery[26], skujmy,
    A żołnierzowi pieniądze gotujmy.
    Inszy to darmo[27] po drogach miotali,
    40
    A my nie damy, bychmy w cale trwali[28]?
    PieniądzDajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie
    Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.
    Tarczej niż piersi pierwej nastawiają,
    Pozno puklerza przebici macają[29].
    45
    Polak, GłupotaCieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»;
    Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie[30],
    Nową przypowieść Polak sobie kupi[31],
    Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.

    Przypisy

    [1]

    sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]

    [2]

    nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]

    [3]

    pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]

    [4]

    sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]

    [5]

    Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

    [6]

    żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]

    [7]

    niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]

    [8]

    Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]

    [9]

    łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]

    [10]

    jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]

    [11]

    bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]

    [12]

    kotarz — szałas, namiot; por. dziś: kotara. [przypis redakcyjny]

    [13]

    odbieżałe stado — stado opuszczone; może aluzja do sytuacji po ucieczce z Polski Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]

    [14]

    po woli (starop.) — według woli, posłuszny komuś; por. daw.: powolny. [przypis redakcyjny]

    [15]

    że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]

    [16]

    dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]

    [17]

    lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]

    [18]

    Ledwieć nam (…) króla nie podawa; Kto się przypatrzy, mała nie dostawa — tzn.: „Niemal [Turek] narzuca nam króla; Gdyby się przypatrzeć [temu procesowi], niewiele do tego brakuje”; ironiczna aluzja do tureckich prób interwencji w polską wolną elekcję. [przypis edytorski]

    [19]

    mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]

    [20]

    czuj (…) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]

    [21]

    Lach — Polak. [przypis redakcyjny]

    [22]

    czyli — czy z partykułą pytajną „li”; tzn.: czy też. [przypis edytorski]

    [23]

    jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]

    [24]

    Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]

    [25]

    chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]

    [26]

    talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]

    [27]

    darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]

    [28]

    bychmy w cale trwali — abyśmy pozostali w całości (jako państwo). [przypis edytorski]

    [29]

    Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]

    [30]

    zbodzie — zepchnie; dosł.: strąci z konia. [przypis redakcyjny]

    [31]

    przypowieść (…) sobie kupi — zyska przysłowie na swój temat. [przypis edytorski]

    Bezpieczne płatności zapewniają: PayU Visa MasterCard PayPal

    Dane do przelewu tradycyjnego:

    nazwa odbiorcy

    Fundacja Wolne Lektury

    adres odbiorcy

    ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125, 00-514 Warszawa

    numer konta

    75 1090 2851 0000 0001 4324 3317

    tytuł przelewu

    Darowizna na Wolne Lektury + twoja nazwa użytkownika lub e-mail

    wpłaty w EUR

    PL88 1090 2851 0000 0001 4324 3374

    Wpłaty w USD

    PL82 1090 2851 0000 0001 4324 3385

    SWIFT

    WBKPPLPP

    x
    Skopiuj link Skopiuj cytat
    Zakładka Istniejąca zakładka Notka
    Słuchaj od tego miejsca

    Pora na chwilę przerwy :)

    Podoba Ci się nasza biblioteka? Wesprzyj ją drobną wpłatą, a otrzymasz wcześniejszy dostęp do prapremier!

    Jeśli wciąż chcesz mieć nasze książki zawsze pod ręką — wesprzyj Wolne Lektury 1,5%!
    KRS: 0000070056
    Nazwa organizacji: Wolne Lektury

    Chcemy, aby każde dziecko w Polsce miało wygodny i bezpłatny dostęp do lektur szkolnych - zróbmy to razem! Wspieraj Wolne Lektury stałą wpłatą!
    Kliknij, by dowiedzieć się więcej >>>

    Warto wspierać czytanie w każdej formie, możliwie dostępne dla wszystkich. I takich książek, po które warto sięgnąć

    Sylwia Chutnik

    Znajdź nasze książki na Legimi! Za każdym razem, kiedy czytasz lub słuchasz Wolnych Lektur w księgarni Legimi, wspierasz naszą bibliotekę - DZIĘKUJEMY!

    Co nowego na Wolnych Lekturach? Dowiesz się z naszego newslettera. Kliknij, by się zapisać.

    Przyjaciele Wolnych Lektur jako pierwsi mają dostęp do premierowych publikacji. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz >>>

    Audiobooki Wolnych lektur znajdziesz też na naszym kanale na YouTube.
    Czy wiesz, że jeśli włączysz subskrypcję, to pomożesz uwolnić kolejną książkę?

    Kliknij obrazek, by subskrybować!

    Zrób sobie prezent i wesprzyj Wolne Lektury – zaowocują nowymi książkami! Kliknij i dorzuć się!

    Czy wiesz, że wystarczyłoby 1000 osób, udzielających nam regularnego wsparcia, żeby zaspokoić podstawowe potrzeby Wolnych Lektur? Kliknij i dorzuć się!

    Dlaczego warto pamiętać o Kochanowskim, w jaki sposób zmiana akcentu może symbolizować bunt, jak rymować, aby prawie nikt nie zauważył, że rymujecie - wszystkiego dowiesz się słuchając Mistrzowskiej Szkoły Poezji.
    • NIP: 952-187-70-87
    • KRS: 0000070056
    • REGON: 017423865
    • Numer konta: 75 1090 2851 0000 0001 4324 3317
    Wolne Lektury to projekt prowadzony przez fundację Wolne Lektury.
    MKiDN
    Strona biblioteki Wolne Lektury powstała dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.