Spis treści

      Jan KochanowskiPieśni, Księgi wtórePieśń V[1][2]

      1

      Wieczna sromota[3] i nienagrodzona

      Szkoda[4], Polaku: ziemia spustoszona

      Podolska leży, a pohaniec[5] sprosny[6],

      Nad Niestrem[7] siedząc, dzieli łup żałosny[8].

      5

      Niewierny[9] Turczyn psy zapuścił swoje[10],

      Którzy zagnali piękne łanie[11] twoje

      Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,

      By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

      Jedny[12] za Dunaj Turkom zaprzedano,

      10

      Drugie do hordy dalekiej zagnano;

      Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)

      Psom bisurmańskim[13] brzydkie ścielą łoże.

      Zbójce, niestety, zbójce nas wojują,

      Którzy ani miast, ani wsi budują;

      15

      Pod kotarzami[14] tylko w polach siedzą,

      A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!

      Tak odbieżałe stado[15] więc drapają

      Rozbójce wilcy, gdy po woli[16] mają,

      Że[17] ani pasterz nad owcami chodzi,

      20

      Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

      Jakiego serca Turkowi dodamy[18],

      Jesli tak lekkim[19] ludziom nie zdołamy?

      Ledwieć nam i tak króla nie podawa[20];

      Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa[21].

      25

      Zetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie[22],

      Cny Lachu[23]! Kto wie, jemu czyli tobie

      Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku

      Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku.

      A teraz k temu obróć myśli swoje

      30

      Jakobyć[24] szkody nieprzyjaciel twoje

      Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,

      Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.

      Wsiadamy?[25] Czy nas półmiski trzymają?

      Biedne półmiski, czego te czekają?

      35

      To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,

      Komu żelazny Mars będzie chętniejszy[26].

      Skujmy talerze na talery[27], skujmy,

      A żołnierzowi pieniądze gotujmy.

      Inszy to darmo[28] po drogach miotali,

      40

      A my nie damy, bychmy w cale trwali?

      Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie

      Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.

      Tarczej niż piersi pierwej nastawiają,

      Pozno puklerza przebici macają[29].

      45

      Cieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»;

      Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie[30],

      Nową przypowieść Polak sobie kupi[31],

      Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.

      Przypisy

      [1]

      Ks.2, Pieśń V — pieśń mówi o najeździe Tatarów na Podole w 1575 roku.

      [2]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego.

      [3]

      sromota (daw.) — hańba, niesława.

      [4]

      nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata.

      [5]

      pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe.

      [6]

      sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny.

      [7]

      Niestr — Dniestr.

      [8]

      żałosny (daw.) — godny żalu.

      [9]

      niewierny — niechrześcijanin.

      [10]

      Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów.

      [11]

      łanie — tu przen.: piękne kobiety.

      [12]

      jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne.

      [13]

      bisurmański — mahometański.

      [14]

      pod kotarzami — szałas, namiot; por. współcz.: kotara.

      [15]

      odbieżałe stado — opuszczone stado; może aluzja do sytuacji po ucieczce Henryka Walezego.

      [16]

      po woli (starop.) — posłuszny komuś; por. daw. powolny.

      [17]

      że — tu: gdyż.

      [18]

      dodać serca (daw.) — dodać odwagi.

      [19]

      lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia.

      [20]

      Ledwieć nam (…) króla nie podawa — aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla.

      [21]

      mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje.

      [22]

      czuj (…) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem.

      [23]

      Lach — Polak.

      [24]

      jakobyć — aby ci.

      [25]

      Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie?

      [26]

      chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny.

      [27]

      talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna).

      [28]

      darmo — bez celu.

      [29]

      Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz.

      [30]

      zbodzie — zepchnie (dosł.: strąci z konia).

      [31]

      przypowieść (…) kupi — pozyska przysłowie.

      Zamknij
      Proszę czekać…