Przypisy

rozwora — drąg łączący przednią i tylną część wozu. [przypis edytorski]

rozwory — drąg umieszczony podłużnie w wozie gospodarskim, łączący przednią i tylną część podwozia. [przypis edytorski]

rozwód byłby niezłym — dziś popr.: rozwód byłby niezły. [przypis edytorski]

rozwrzaskany — tu: krzyczący kolorami, plamami. [przypis edytorski]

rozwścieklony — dziś raczej: rozwścieczony. [przypis edytorski]

rozwydrzenie gabinetu i opór buduaru — gabinet oznacza tu dyskretnie urządzoną salkę w restauracji, gdzie panowie odbywali schadzki z kobietami, które uwodzili lub opłacali (obyczaj rozpowszechniony w XIX w. w całej Europie), buduar to sypialnia damy; Korczak wspomina z potępieniem hipokryzję ówczesnych obyczajów pozamałżeńskich kontaktów erotycznych. [przypis edytorski]

rozyny — dziś: rodzynki. [przypis edytorski]

rozziew a. hiatus (łac.) — zbieg dwóch samogłosek na granicy sylab, wewnątrz wyrazu albo na styku dwóch wyrazów; w poezji łacińskiej i greckiej unikano rozziewu. [przypis edytorski]

rozzłoconem — dziś popr.: rozzłoconym. [przypis edytorski]

rozzuć się (daw.) — zdjąć buty. [przypis edytorski]

rozzuć — zdjąć obuwie. [przypis edytorski]

rozżagwić — rozpalić. [przypis edytorski]

rozżagwiony — płonący; od żagiew — kawał płonącego drewna. [przypis edytorski]

rozżarła — rozsierdziła; rozgniewała wywołując zażartość. [przypis edytorski]

rozżarty (daw.) — zażarty, nieustępliwy. [przypis edytorski]

rozżarty (daw.) — zły, rozjuszony, wściekły. [przypis edytorski]

rozżarty — rozjuszony. [przypis edytorski]

rozżarzyć się — tu: dać się ponieść namiętności polemicznej. [przypis edytorski]

rozżenąć — tu: zniszczyć. [przypis edytorski]

roża (z ros.) — gęba, morda. [przypis edytorski]

Rożdiestwienski, Siergiej Wasilijewicz (1868–1934) — rosyjski historyk, archiwista, członek Rosyjskiej Akademii Nauk. [przypis edytorski]

rożna świętego Wawrzyńca — nawiązanie do rodzaju męczeńskiej śmierci jednego ze świętych kościoła katolickiego, który wg tradycji miał zginąć przy via Tiburtina w Rzymie 10 sierpnia 258 r. spalony na rozżarzonej kracie (ruszcie, ale nie rożnie); Wawrzyniec był diakonem i skarbnikiem wspólnoty chrześcijańskiej; kiedy władze rzymskie zażądały od niego wydania skarbów kościoła, zatroszczył się o potajemne odesłanie części z nich do swej rodzinnej Hiszpanii; wśród cennych przedmiotów uratowanych w ten sposób miał znajdować się m.in. legendarny święty Graal (Sangreal z daw. hiszp. grial: kubek), czyli kielich, którego Jezus Chrystus miał używać podczas Ostatniej Wieczerzy. [przypis edytorski]

rożni — różni, doprowadza do poróżnienia się stron, do kłótni. [przypis edytorski]

Rożniecki, Aleksander (1774–1849) — polski wojskowy; uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 i powstania kościuszkowskiego, żołnierz Legionów Polskich; od 1807 inspektor kawalerii Księstwa Warszawskiego, ranny pod Lipskiem, dostał się do niewoli rosyjskiej; od 1815 dowódca jazdy Królestwa Polskiego; wysługiwał się administracji carskiej, tropił i tępił spiski patriotyczne, posługując się prowokacjami, wymuszeniami, fałszerstwami; znienawidzony jako organizator tajnej policji carskiej; po wybuchu powstania listopadowego uciekł z Warszawy i zaciągnął się do armii carskiej; był członkiem Rady Państwa Imperium Rosyjskiego. [przypis edytorski]

ród ich boski, córami są źródeł i gajów — tj. są nimfami. [przypis edytorski]

Ród ślimacznic wcale nie posiada samczyków — u ślimacznic, podobnie jak w przypadku niektórych gatunków z rodzaju Solenobia, występuje dzieworództwo (partenogeneza, forma rozmnażania się bez zapłodnienia), w związku z czym na pewnych obszarach Europy występują wyłącznie dzieworodne samice, a na innych pojawiają się także samce. Samce ślimacznic napotkano tylko w południowej Europie. [przypis edytorski]

ród — tu: pochodzenie, związki rodzinne. [przypis edytorski]

róg Kpiarskiej i Kominiarskiej — żartobliwe nazwy fikcyjnych ulic; wg Jerzego Ronarda Bujańskiego, towarzysza faktycznej nocnej wędrówki poety, miała ona swój finał w lokalu na rogu ulic Pijarskiej i Sławkowskiej, ok. 500 m na zach. od Bramy Floriańskiej, od której zaczyna się prowadząca do Rynku Głównego ul. Floriańska. [przypis edytorski]

róg obfitości (fraz., książk.) — źródło niekończących się dóbr; w mit. gr.: odłamany róg kozy Amaltei, nieustannie napełniający się płodami ziemi, symbol niewyczerpanego źródła dostatku i dobrobytu. [przypis edytorski]

róg obfitości — wielki róg wypełniony owocami, kłosami i kwiatami, symbol niewyczerpanego źródła dostatku i dobrobytu; pierwotnie: róg mitycznej kozy Amaltei, która karmiła małego Zeusa, kiedy jako niemowlę został ukryty w grocie na Krecie; ułamany róg Amaltei wdzięczny Zeus pobłogosławił, obdarzając go cudowną właściwością stałego napełniania się pożywieniem. [przypis edytorski]

róg wołowy — mowa o rurce rogowej, umieszczanej za haczykiem, by ryby nie mogły odgryźć przynęty. [przypis edytorski]

Rój, właśc. Towarzystwo Wydawnicze „Rój” — największe w okresie międzywojennym wydawnictwo beletrystyki w Polsce, publikujące głównie tanie książki na niskim poziomie edytorskim. [przypis edytorski]

rójka — masowe loty owadów w okresie rozmnażania się. [przypis edytorski]

Ról — zniekształcony zapis nazwiska Ruhl. [przypis edytorski]

Rómmel, Juliusz (1881–1967) — generał dywizji Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Podczas kampanii wrześniowej dowódca Armii „Łódź” i Armii „Warszawa”. [przypis edytorski]

rószczka (daw.) — pęd, gałązka. [przypis edytorski]

rószczki — dziś popr.: różdżki. [przypis edytorski]

róść (daw.) — dziś raczej: rosnąć. [przypis edytorski]

róść (daw.) — rosnąć. [przypis edytorski]

róść — dziś popr.: rosnąć. [przypis edytorski]

róść — dziś popr.: rosnąć. [przypis edytorski]

róść — dziś: rosnąć. [przypis edytorski]

rów irygacyjny — rów nawadniający. [przypis edytorski]

rówien (daw.) — dziś popr.: równy. [przypis edytorski]

rówien (daw. forma) — dziś: równy. [przypis edytorski]

rówien — dziś: równy. [przypis edytorski]

rówien (starop. forma) — równy; dorównujący. [przypis edytorski]

rówien (starop. forma) — równy. [przypis edytorski]

rówiennica (daw.) — rówieśnica. [przypis edytorski]

rówiennica — dziś popr.: rówieśnica. [przypis edytorski]

rówiennica — dziś: rówieśnica. [przypis edytorski]

rówienniczka — dziś: rówieśniczka. [przypis edytorski]

rówiennik (daw.) — dziś: rówieśnik. [przypis edytorski]

rówiennik (daw.) — rówieśnik. [przypis edytorski]

rówiennik (daw.) — rówieśnik. [przypis edytorski]

rówiennik (daw.) — rówieśnik, równy rangą itp. [przypis edytorski]

rówiennik — rówieśnik. [przypis edytorski]

rówienny — rówieśnik, równolatek. [przypis edytorski]

rówienny — równoletni; rówieśnik. [przypis edytorski]

rówień (starop.) — równy; któremu równia żadne oko nie widało: któremu równego nie widziało żadne oko. [przypis edytorski]

rówieński — przym. od nazwy miasta Równe (ukr. Рівне), położonego w zach.-płn. części Ukrainy, nad rzeką Uście. Równe było stolicą obwodu rówieńskiego, ufundowanym jeszcze w XV w. wielokulturowym ośrodkiem miejskim. [może jednak rosieńskich szkół? Bo Równe daleko, a Rosienie bliżej, i szkoły tam były] [przypis edytorski]

rówieśnych — tutaj w znaczeniu rówieśników. [przypis edytorski]

równa — tu: taka sama. [przypis edytorski]

równać — tu: porównywać (w walce). [przypis edytorski]

równać z czym (starop.) — dorównywać czemu. [przypis edytorski]

(…) równać z ironią biegu najzwyklejszych rzeczy? — w niektórych wydaniach po tej strofie pojawiała sie jeszcze jedna: Idee?… Ależ lat już minęły tysiące, / A idee są zawsze tylko ideami. / Modlitwa?… Lecz niewielu tylko jeszcze mami / Oko w trójkąt wprawione i na świat patrzące. [przypis edytorski]

równe pole — dziś Łazienki (przyp. aut.). [przypis edytorski]

równej ilości — dziś popr.: w równej liczbie. [przypis edytorski]

równia (daw., geogr.) — tu: równina. [przypis edytorski]

równia (daw.) — równina. [przypis edytorski]

równia — dziś: równina. [przypis edytorski]

równia — równina. [przypis edytorski]

równia (starop.) — równina, płaszczyzna; w równi: na równinie. [przypis edytorski]

równia — tu: równina. [przypis edytorski]

równianka (daw.) — bukiet, wiązanka, wianek. [przypis edytorski]

równianka (daw., gwar.) — wianek. [przypis edytorski]

równianka (daw.) — wianek. [przypis edytorski]

równianka (daw.) — wianek. [przypis edytorski]

równianka (daw.) — wianek; wiązanka, bukiet. [przypis edytorski]

równianka (gw.) — wianek; kwiaty splecione jeden za drugim w sznur. [przypis edytorski]

równianka na Zielne — wiązanka żniwna na święto Matki Boskiej Zielnej. [przypis edytorski]

równianka — tradycyjna wiązanka żniwna, spleciona ze zbóż, polnych kwiatów i ziół, przybrana kolorowymi wstążkami. [przypis edytorski]

równianka — wianek. [przypis edytorski]

równianką (daw.) — wiązanka kwiatów, bukiet. [przypis edytorski]

równie (daw.) — tak samo. [przypis edytorski]

równie jak w rodzinie proroka, córki mają prawo do dziedzictwa — z potomstwa Mahometa przeżyło tylko jedno dziecko, córka Fatima: z tego powodu muzułmanie uznają potomstwo w linii żeńskiej za uprawnionych dziedziców. [przypis edytorski]

równie — zarówno. [przypis edytorski]

równiem — przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: równie [jeste]m. [przypis edytorski]

równina Grenelle — pole, na którym w 52 r. p.n.e. rozegrała się bitwa pomiędzy armią rzym. a Galami; w 1824 r. rozpoczęto w tym miejscu budowę nowej dzielnicy Paryża. [przypis edytorski]

równina Sennaar — gr. nazwa biblijnej krainy Szinear, znanej m.in. jako miejsce, gdzie wznoszono wieżę Babel; Szinear identyfikuje się z południową Mezopotamią. [przypis edytorski]

równiny Molossy — Epir nad mo­rzem Jońskim. [przypis edytorski]

równiny Piktawii — Poitou, kraina w zachodniej Francji, od nazwy staroż. galijskiego plemienia Piktawów. [przypis edytorski]

równo — tu: tak samo. [przypis edytorski]

równy (starop.) — mały. [przypis edytorski]

równymi nogami — dziś: na równe nogi. [przypis edytorski]

rózga (starop.) — gałąź, gałązka. [przypis edytorski]

rózga (starop.) — tu: gałązka. [przypis edytorski]

rózgi liktorskie — noszone przed urzędnikami w staroż. Rzymie stanowiły symbol władzy. [przypis edytorski]

rózgi liktorskie (rzym.) — wiązka witek, jakie przed wysokimi urzędnikami obnaszali liktorzy, wykonawcy kar; symbol władzy karnej. [przypis edytorski]

rózgi liktorskie — w starożytnym Rzymie najwyższym urzędnikom państwowym w miejscach publicznych jako asysta towarzyszyli funkcjonariusze zwani liktorami, nosząc przed nimi oznaki władzy: przewiązane wiązki rózeg, między którymi zatknięty był topór. [przypis edytorski]