Przypisy

obówie — dziś popr. pisownia: obuwie. [przypis edytorski]

obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau — obóz zagłady w okupowanym przez Niemców Oświęcimiu zaczął swoją działalność w 1940 r. pod rządami nazistowskiej formacji SS. Początkowym przeznaczeniem obozu było przetrzymywanie w nim polskiej inteligencji oraz Polaków należących do ruchu oporu. Później więziono niemieckich kryminalistów, radzieckich jeńców wojennych, księży i Żydów. Pierwsi więźniowie byli zmuszani do rozbudowy obiektu własnymi rękami, nie mając jeszcze własnego schronienia. [przypis edytorski]

obóz na Majdanku — KL Lublin, nazywany także Majdankiem lub obozem na Majdanku, działający w l. 1941–1944 nazistowski obóz pracy dla jeńców wojennych, następnie obóz koncentracyjny, a od 1942 także obóz śmierci. Na Majdanku więziono łącznie ok. 130 tysięcy osób.

W początkowym okresie, poza więźniami radzieckimi, kierowani tu byli Żydzi i Polacy z Lublina i okolic oraz więźniowie z innych obozów, skazani np. za sabotaż, udział w ruchu oporu czy pomoc partyzantom, z czasem także z łapanek.

Od wiosny 1942 r. na Majdanek zaczęły przyjeżdżać liczne transporty Żydów, głównie ze Słowacji, a także Protektoratu Czech i Moraw, Niemiec oraz z Lubelszczyzny, zaś od wiosny 1943 r. z likwidowanych gett: warszawskiego i białostockiego.

Osoby żydowskie były początkowo kierowane do pracy ponad siły, której ostatecznym celem było uśmiercenie więźniów. Stosowano także różne formy mordowania: topienie, wieszanie, bicie i zastrzyki fenolu w serce. Najwięcej osób straciło jednak życie w wyniku rozstrzeliwań oraz w komorach gazowych, które uruchomiono jesienią 1942 r. Ostatnim elementem „Akcji Reinhardt”, czyli planu ostatecznej likwidacji ludności żydowskiej z terenu Generalnej Guberni i Okręgu Białostockiego, była masowa egzekucja, która odbyła się 3 i 4 listopada 1943 r. W ciągu jednego dnia wymordowano wówczas ok. 18 tys. Żydów z Majdanka oraz innych obozów na terenie Lublina (a także 25 tys. w innych miejscowościach). Akcja ta o kryptonimie „Erntefest” (niem. Dożynki) była największą jednostkową egzekucją przeprowadzoną w czasie drugiej wojny światowej w obozach koncentracyjnych.

Od 1943. na Majdanek był obozem przejściowym dla ludności wiejskiej z Białorusi i z Zamojszczyzny, z którego wysyłano ich do innych obozów, kierowano na przymusowe roboty do Rzeszy lub zwalniano.

Pozostali przy życiu więźniowie obozu na Majdanku (szacuje się, że było to kilkanaście tysięcy osób) od wiosny 1944 r., gdy od Wschodu nadciągał już front, byli wywożeni pociągami do innych obozów koncentracyjnych.

KL Lublin został wyzwolony 23 lipca 1944 roku przez Armię Czerwoną, w obozie przebywało wówczas ok. tysiąca więźniów.

[przypis edytorski]

Obóz Wielkiej Polski — faszyzująca, masowa organizacja polityczna, założona przez Romana Dmowskiego w r. 1926. Rozwiązana za działalność antypaństwową w r. 1933. [przypis edytorski]

obr — olbrzym, ogr. [przypis edytorski]

obracać się — zwracać się. [przypis edytorski]

obracać — tu: kierować. [przypis edytorski]

obracać w perzynę (przest.) — palić, niszczyć. [przypis edytorski]

obracają (…) na nice (starop.) — obracają na drugą stronę. [przypis edytorski]

obrachować — wyliczyć, oszacować. [przypis edytorski]

obrachujem — tu: policzymy się. [przypis edytorski]

obrać — dziś raczej: wybrać. [przypis edytorski]

obrać — tu: pozbawić, okraść. [przypis edytorski]

obrać — tu: pozbawić. [przypis edytorski]

obrada — dziś: obrady. [przypis edytorski]

obramienie — oprawa otaczająca otwór. [przypis edytorski]

obramiony — dziś raczej: obramowany; okolony. [przypis edytorski]

obran — forma skrócona od: obrany. [przypis edytorski]

obraniać — dziś: bronić. [przypis edytorski]

obrany z rozumu — pozbawiony rozumu. [przypis edytorski]

obraz — hebr. בְּצַלְמֵנוּ (becalmenu): 'wedle naszego wzoru, naszego modelu, naszego typu'. [przypis edytorski]

obraz Milleta — Jean-François Millet (1814–1875), francuski malarz realista, jeden z założycieli szkoły barbizońskiej; autorce prawdopodobnie chodzi o obraz Człowiek z motyką (1863). [przypis edytorski]

obraz (starop.) — wejrzenie, wzrok; iż mię widzisz przed obrazem: że mnie widzisz na własne oczy. [przypis edytorski]

obraz tej „idealnej” miłości (…) por. s. 67, 99 — autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; w tym przypadku na odnośnych stronach znajdują się fragmenty z rozdziału IV: „Także Strumieński wiedział o możliwości usunięcia przeszkody (…)” (s. 67) oraz z rozdziału V „Widział siebie w duchu, jak coraz bardziej pogrąża się w jedno uczucie, odgania inne, trzeźwe myśli (…)” (s. 99). [przypis edytorski]

obraz — tu: film. [przypis edytorski]

obraza (daw.) — obrażenie, zranienie, uszczerbek na zdrowiu. [przypis edytorski]

obraza skaradego (starop.) — o szkaradnym wyglądzie. [przypis edytorski]

obraza (starop. forma) — tu: zadawanie obrażeń; zadawanie razów (ciosów). [przypis edytorski]

obrazami między nabożnemi (starop.) — szyk przestawny, inaczej: między nabożnymi obrazami. [przypis edytorski]

obrazca (daw.) — ten, który obraża. [przypis edytorski]

obrazek Częstochowskiej — miniatura obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej z sanktuarium na Jasnej Górze, otoczonego szczególnym kultem religijnym wśród wiernych Kościoła rzymskokatolickiego i uważanego za cudowny. [przypis edytorski]

obrazem spuścił (starop.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: spuściłem obraz. [przypis edytorski]

obraziki (gw.) — obrazki; daw. obrazki drukowane na kartonie, przeważnie bez oprawy. [przypis edytorski]

obrazkowate, Araceae (biol.) — rodzina roślin zielnych, rzadziej krzewów, występujących gł. w lasach tropikalnych. [przypis edytorski]

obrazowie (daw. forma) — dziś popr.: obrazowo. [przypis edytorski]

obrazy — dziś popr. forma N.lm: obrazami. [przypis edytorski]

obrazy kinematografów — tu: plakaty kinowe. [przypis edytorski]

obrażony (daw.) — zraniony (por.: obrażenia). [przypis edytorski]

obrąbka (daw.) — dziś popr.: obrąbek a. obrębek; obrębienie, wykończenie brzegów tkaniny zabezpieczające przed strzępieniem. [przypis edytorski]

obrębek — małe, wąskie obszycie brzegów materiału. [przypis edytorski]

obrębiać — obszyć brzeg tkaniny, aby się nie strzępił. [przypis edytorski]

obrębić — zgiąć i przyszyć brzeg tkaniny lub obszyć go nićmi, aby się nie strzępił. [przypis edytorski]

obręcze a klepki (daw.) — konstrukcja z „a” w funkcji spójnika łącznego, dziś: obręcze i klepki; klepki: deszczułki z twardego drzewa. [przypis edytorski]

Obrochta, Bartłomiej (1850–1926) — przewodnik tatrzański i znany muzykant. [przypis edytorski]

obroczone — zbroczone, zakrwawione. [przypis edytorski]

obroczyć się (daw., poet.) — poplamić się krwią. [przypis edytorski]

obrok — karma końska. [przypis edytorski]

obrok — karma, pasza dla koni. [przypis edytorski]

obrok — karma przeznaczona dla koni. [przypis edytorski]

obrok — pasza dla koni. [przypis edytorski]

obrok — pasza dla koni; tu: w rozumieniu przenośnym. [przypis edytorski]

obrok — pasza dla konia. [przypis edytorski]

obrok — pasza, karma, strawa; tu: w rozumieniu przenośnym. [przypis edytorski]

obrok — pasza końska. [przypis edytorski]

obrok — pasza, pożywienie, karma. [przypis edytorski]

obrok (starop.) — jedzenie. [przypis edytorski]

obrok — tu ogólnie: pasza. [przypis edytorski]

obrok — tu: wyżywienie. [przypis edytorski]

obroki — pasza dla koni. [przypis edytorski]

„Obrona Sokratesa” — utwór Platona przedstawiający mowy Sokratesa podczas procesu sądowego, w którym skazano go na śmierć. [przypis edytorski]

Obrona Sokratesa — utwór Platona, znany też pod tytułem Apologia, przedstawiający mowy Sokratesa na procesie, na którym został skazany na karę śmierci. [przypis edytorski]

obrona Zbaraża (10 lipca–22 sierpnia 1649) — obrona zamku w Zbarażu podczas powstania Chmielnickiego przez około 9-tysięczną załogę polską wraz z chorągwiami Wiśniowieckiego i oddziałem piechoty niemieckiej, zakończona nieudaną próbą odsieczy przez wojska królewskie, podpisaniem 17 sierpnia ugody zborowskiej i opuszczeniem zamku przez załogę. [przypis edytorski]

obronę swobód kraju przed zaborczością caratu rosyjskiego — Wielkie Księstwo Finlandii, utworzone w 1809 w wyniku wojny rosyjsko-szwedzkiej, było prowincją Imperium Rosyjskiego, w której rosyjskiego monarchę reprezentował generał-gubernator jako namiestnik. Po rewolucji 1905 roku w Wielkim Księstwie Finlandii w 1906 dokonano zmian ustrojowych, m.in. wprowadzono w pełni demokratyczny parlament. Pełną niepodległość Finlandia uzyskała w roku 1917. [przypis edytorski]

obroniciel — dziś: obrońca. [przypis edytorski]

obrony — w oryg. niem. Schutz: schronienie, opieka, osłona. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. B. lm: obrońców. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. forma B. lm: obrońców. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. forma M.lm: obrońcy. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. forma M. lm: obrońcy. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. forma: obrońców. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. forma: obrońcy. [przypis edytorski]

obrońce — dziś popr. M. lm: obrońcy. [przypis edytorski]

obrońce (starop. forma) — dziś popr. M.lm: obrońcy. [przypis edytorski]

obrońcy — w innej redakcji: referendarzowi. [przypis edytorski]

obrotne obłoki — być może: sfery niebieskie. [przypis edytorski]

obrócić się (daw.) — skręcić. [przypis edytorski]

obrócić się (pot., daw.) — skierować się, udać się. [przypis edytorski]

obrócić w co (starop.) — tu: przemienić. [przypis edytorski]

obrócił je w niwecz — zniszczył (niweczyć: niszczyć coś całkowicie). [przypis edytorski]

obrócimli się (daw.) — konstrukcja z partykułą -li: czy się obrócimy. [przypis edytorski]

Obrócimli się na prawą (…) na lewicy — wg. Apokalipsy św. Jana na Sądzie Ostatecznym zbawieni mają się znaleźć po prawej, a potępieni po lewej stronie Boga. [przypis edytorski]

obrót świata — tu: sposób funkcjonowania świata. [przypis edytorski]

obrótny — dziś: obrotny; zwinny, sprytny, zaradny. [przypis edytorski]

Obruczew, Władimir Aleksandrowicz (1836–1912) — rosyjski wojskowy, publicysta i demokrata; aresztowany jako członek tajnego stowarzyszenia kolportującego w 1861 gazetę „Великорусс” (Wielkorus); reakcja tłumu, o jakiej mowa, nastąpiła podczas publicznego ceremoniału ogłaszania mu wyroku (4 lata katorgi), na placu Mytnym 31 maja 1862. [przypis edytorski]

obrukany — zabrudzony. [przypis edytorski]

Obrus wielki — obrus z głównego ołtarza w kościele. [przypis edytorski]

obrusienje (ros.) — zniszczenie. [przypis edytorski]

obruszać — tu: powodować niechęć (częstsze jest „obruszać się” w znaczeniu „wyrażać niezadowolenie”). [przypis edytorski]

obruszenie — obluzowanie, chwianie się. [przypis edytorski]

obrysy — w oryg. abrysy (z niem.). [przypis edytorski]

obrywek — tu: korzyść uzyskana przy okazji czegoś. [przypis edytorski]

obrywistych — dziś popr.: urwistych. [przypis edytorski]

obrywka a. obrywek (daw.) — dodatkowa korzyść, dochód z czegoś. [przypis edytorski]

obrywki — napiwki; zarobki. [przypis edytorski]

obryzgła — dziś popr.: obryzgała. [przypis edytorski]

obrzask (daw.) — początek brzasku, blask zorzy porannej, świtanie. [przypis edytorski]

obrzask — początek brzasku. [przypis edytorski]

obrzasł — został oświecony brzaskiem, światłem widocznym przed wschodem słońca. [przypis edytorski]

obrządek (gw.) — porządek. [przypis edytorski]

obrządki (gw.) — porządki. [przypis edytorski]