Przypisy

Chira — i zostali wspólnikami w interesach, zob. Raszi do 38:1. [przypis edytorski]

Chiriguanie, Assinibuanie i Apalasi — w innym tłum.: Assinipoelowie i Apalakowie-Chiricahua. [przypis edytorski]

chiromancja — wróżenie z dłoni. [przypis edytorski]

chiromancja — wróżenie z ręki. [przypis edytorski]

chiromancki — dotyczący chiromancji, czyli wróżenia z linii dłoni. [przypis edytorski]

chiromanta — osoba potrafiąca wróżyć z linii papilarnych dłoni. [przypis edytorski]

chiromantka — osoba wróżąca z linii papilarnych. [przypis edytorski]

Chiron, gr. Cheiron (mit. gr.) — znany z mądrości centaur (tj. pół człowiek a pół koń), wychowawca wielu spośród mitycznych bohaterów. [przypis edytorski]

Chiron (mit. gr.) — znany z mądrości centaur (tj. pół człowiek a pół koń), wychowawca wielu spośród mitologicznych bohaterów. [przypis edytorski]

Chiron (mit. rzym.) — najmądrzejszy z centaurów, istot z ludzkim tułowiem na końskim korpusie, wychowawca wielu herosów, m. in. Achillesa. [przypis edytorski]

chiryja — moneta. [przypis edytorski]

chiton — codzienny strój w staroż. Grecji: prostokąt tkaniny (lnianej, wełnianej itp.) spinany na ramionach i z boku (względnie dwa prostokąty zszyte po bokach i spinane na ramionach); chiton joński był szatą długą, sięgającą do kostek, zaś chiton dorycki krótki, do połowy ud; chiton niekiedy przewiązywano w pasie, względnie pod biustem przez kobiety. [przypis edytorski]

chiton — codzienny strój w starożytnej Grecji: prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

chiton — rodzaj sukni bez rękawów noszonej w starożytnej Grecji. [przypis edytorski]

chiton — starogrecka szata bez rękawów. [przypis edytorski]

chiton — staroż. strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

chiton — starożytny grecki strój codzienny: luźna szata wkładana bezpośrednio na ciało. [przypis edytorski]

chiton — starożytny strój grecki, prostokąt płótna spinany na ramionach i z boku. [przypis edytorski]

chiton — w staroż. Grecji podstawowy strój codzienny: szata lniana a. wełniana z dwóch prostokątów zszytych po bokach i spinanych na ramionach (tworzyły się w ten sposób krótkie rękawy), długa do kostek (ch. joński) lub krótka do połowy ud (ch. dorycki), niekiedy przewiązywana w pasie a. przez kobiety pod biustem. [przypis edytorski]

chitony a. wielotarczowce (biol.) — gromada morskich mięczaków, u których zauważalna jest jeszcze pierwotna segmentacja, która zaniknęła u pozostałych mięczaków. [przypis edytorski]

chityna — związek organiczny stanowiący składnik twardych osłon ciała stawonogów, jak owady i pajęczaki, występujący również w ścianach komórkowych niektórych grzybów i bakterii. [przypis edytorski]

Chiwa — miasto nad rzeką Amu-Darią w Azji Środkowej, dziś na terenie Uzbekistanu, ok. 500 km na wschód od brzegów Morza Kaspijskiego, w latach 1515–1920 stolica państwa, zwanego Chanatem Chiwy, i bogaty ośrodek handlowy; Rosjanie starali się je sobie podporządkować, co udało im się w 1873 r. [przypis edytorski]

Chiwa — miasto nad rzeką Amu-darią w Uzbekistanie w Azji Środkowej. [przypis edytorski]

chiżyna (z ukr.) — chata, chałupa. [przypis edytorski]

chlać (gw.) — jeść, żreć. [przypis edytorski]

chlać (gw.) — tu: jeść, żreć. [przypis edytorski]

chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski]

chlamida, gr. chlamys — staroż. greckie okrycie męskie: luźna wierzchnia szata do pół uda, używana w podróży oraz jako płaszcz wojskowy. [przypis edytorski]

chlamida (gr.) — płaszcz zarzucany na prawe ramię. [przypis edytorski]

chlamida (gr.) — płaszcz zarzucany na prawe ramię. [przypis edytorski]

chlamida — wierzchni ubiór męski w starożytnej Grecji, luźna, krótka szata spinana na prawym ramieniu. [przypis edytorski]

chleb — chleb jest tu eufemizmem na żonę Potifara, zob. Raszi do 39:6. [przypis edytorski]

chleb — hebr. לֶחֶם (lechem): ‘chleb’, oznacza także ogólnie wszelkie pożywienie. [przypis edytorski]

chleb ludzi bodzie — zwrot przysłowiowy mówiący o zuchwałości ludzi sytych. [przypis edytorski]

chleb rozczynić — przygotować ciasto na chleb. [przypis edytorski]

chleb sitny a. sitowy — chleb z mąki razowej przesianej przez sito, delikatniejszy od razowego. [przypis edytorski]

chleb świętojański — drzewo o błyszczących liściach, rosnące w krajach śródziemnomorskich. [przypis edytorski]

chleb świętojański — karob, szarańczyn strąkowy, strąki wiecznie zielonego drzewa uprawianego w krajach śródziemnomorskich. [przypis edytorski]

chleb wystawny — hebr. לֶחֶם פָּנִים (lechem panim) dosł. chleb [z] twarzami, chleby oblicza, tłumaczone czasem jako chleby pokładne. [przypis edytorski]

chleb za kartkami — chleb na kartki; chleb wydzielany wg ustalonych racji. [przypis edytorski]

chleb zasłużonych (łac. panis bene merentium) — w XVI–XVIII w. uposażenie w królewszczyznach osób zasłużonych dla kraju, króla lub pełniących urzędy. [przypis edytorski]

chlebak — żołnierska torba z nieprzemakalnego płótna lub ze skóry, służy m.in. do przechowywania żywności. [przypis edytorski]

Chlebie! Po twoim smaku i zapachu Czuję znad Niemna polankę borową… — Władysław Syrokomla, Kęs chleba V. [przypis edytorski]

Chlebnikow, Wielimir (1885–1922) — rosyjski poeta, przedstawiciel futuryzmu. [przypis edytorski]

chlebny piec — dziś: piec chlebowy, taki, w którym wypieka się chleb. [przypis edytorski]

chlebny piec — piec chlebowy (służący do wypieku chleba). [przypis edytorski]

chlebny — urodzajny. [przypis edytorski]

chlebowiec — ok. 40 gatunków drzew z rodziny morwowatych, o wielkich skórzastych liściach, pochodzących z tropikalnej Azji i dostarczających jadalnych owoców. [przypis edytorski]

Chlebowski, Bronisław (1846–1918) — historyk i krytyk literatury, geograf. [przypis edytorski]

Chlebowski, Bronisław (1846–1918) — historyk i krytyk literatury polskiej; zajmował się głównie literaturą staropolską i romantyczną. [przypis edytorski]

chlena a. chlajna — w staroż. Grecji płaszcz wełniany, prostokątna tkanina spinana sprzączką na piersiach a. na prawym ramieniu, noszona na chiton (tj. rodzaj koszuli). [przypis edytorski]

Chlestakow — bohater komedii Nikołaja Gogola (1809–1852) Rewizor, której prapremiera miała miejsce w 1836 roku. [przypis edytorski]

Chlestakow, Iwan Aleksandrowicz — bohater sztuki Mikołaja Gogola Rewizor, młodzieniec lat około dwudziestu trzech, ubogi urzędnik z Petersburga, niefortunny gracz w karty, z powodu braku pieniędzy niemogący się wydostać z prowincjonalnego miasteczka i wrócić do stolicy; wg autorskiego opisu postaci jest on „cieniutki, chudziutki, z lekka głupawy”, jednakże ubrany według mody. [przypis edytorski]

Chlestiakow — bohater Rewizora Nikołaja Gogola, przypadkowy człowiek wbrew własnej woli traktowany jako wyższy urzędnik. [przypis edytorski]

chlipieć — tu: chłeptać. [przypis edytorski]

chliw, chliwek (gw.) — chlew, chlewik. [przypis edytorski]

chliw (gw.) — chlew. [przypis edytorski]

Chlodwig I (ok. 466–511) — pierwszy z królów Franków, który zjednoczył wszystkie plemiona frankijskie pod jednym panowaniem; w 496 pod wpływem swojej żony Klotyldy przyjął chrześcijaństwo. [przypis edytorski]

Chloe — imię żeńskie pochodzenia greckiego, często wykorzystywane przez autorów sielanek, nawiązujących do antycznego romansu greckiego Dafnis i Chloe, opowiadającego o dwójce młodych pastuszków. [przypis edytorski]

chloral — bezbarwna, oleista ciecz o drażniącym zapachu używana dawniej powszechnie jako środek uspokajający i nasenny. [przypis edytorski]

chloral — silny środek nasenny. [przypis edytorski]

chloral — środek uspokajający. [przypis edytorski]

Chloris — córka Amfiona, władcy Orchomenos, żona Neleusa, syna boga Posejdona, matka 12 synów. [przypis edytorski]

Chloris (gr. Χλωρις: zielona) — w mit. gr. nimfa opiekunka kwiatów, uważana także za boginię wiosny; jej rzymskim odpowiednikiem jest Flora. [przypis edytorski]

chlorofil — substancja odpowiedzialna za proces fotosyntezy, nadająca liściom zieloną barwę. [przypis edytorski]

chloroform (chem.) — organiczny związek chemiczny w postaci lotnej cieczy o słodkawym zapachu, używany jako środek usypiający. [przypis edytorski]

chloroform — organiczny związek chemiczny w postaci lotnej cieczy o słodkawym zapachu, używany jako środek usypiający. [przypis edytorski]

chlorotyczny — blady lub pożółkły, charakterystyczny dla chlorozy, stanu chorobowego roślin, w którym liście wytwarzają niewystarczającą ilość chlorofilu. [przypis edytorski]

chlorotyczny — charakterystyczny dla chlorozy, choroby roślin utrudniającej im produkcję chlorofilu. [przypis edytorski]

Chloryda a. Chloris (gr.: zielona) — konwencjonalne imię kobiece z poezji sielankowej, także: imię greckiej nimfy, boginki kwiatów, utożsamianej z rzymską Florą. [przypis edytorski]

chluba — chwała, sława. [przypis edytorski]

chlubić się — chwalić się. [przypis edytorski]

chlubliwy (daw.) — chełpliwy. [przypis edytorski]

chlubny — chwalebny. [przypis edytorski]

chlubny — dumny. [przypis edytorski]

chłeptać — wciągać płyn językiem. [przypis edytorski]

Chłodna — ulica w Warszawie, w trakcie okupacji jej część znalazła się w obrębie getta, reszta pozostała po tzw. aryjskiej stronie. W styczniu 1942 nad ulicą zbudowany został drewniany most dla pieszych łączący tzw. małe getto z dużym. Ta kładka przetrwała do wielkiej akcji deportacyjnej latem 1942, dziś upamiętnia ją Kładka Pamięci. [przypis edytorski]

chłodnawe klima — dziś: chłodnawy klimat. [przypis edytorski]

chłodniczek (daw.) — tu: altanka. [przypis edytorski]

chłodnik — altana a. grota; miejsce zacienione. [przypis edytorski]

chłodnik (daw.) — altana. [przypis edytorski]

chłodnik (daw.) — miejsce zacienione; tu: altana. [przypis edytorski]

chłodnik — tu: altana. [przypis edytorski]

chłodnik — tu: miejsce zacienione. [przypis edytorski]

chłodnik — zacienione, chłodne miejsce; altana. [przypis edytorski]

chłop — tu: mężczyzna, facet. [przypis edytorski]

Chłop — w tłumaczeniu Leona Ulricha postać ta występuje jako Pajac. [przypis edytorski]

chłopacy — dziś popr. chłopcy. [przypis edytorski]

chłopak — tu: służący. [przypis edytorski]

chłopaki całowały (…) i oglądały — dziś popr. raczej: chłopcy całowali (…) i oglądali. [przypis edytorski]

Chłopaki jak łza, kryształ: jeden za drugiego w ogień — zdania charakterystyczne dla skrótowego stylu Korczaka, czasowniki zostały celowo pominięte, pozostawione domyślności czytelnika. [przypis edytorski]

chłopakowi głupiemu powierzyłeś wóz — Faeton, syn Heliosa i nimfy Klimene, wychowany samotnie przez matkę, kiedy dorósł, udał się do ojca, który na jego prośbę pozwolił mu pozwolił mu przez jeden dzień powozić rydwanem słońca. Kiedy Faeton ruszył w drogę, okazało się, że nie potrafi kontrolować koni, które poniosły i zjechały z ustalonej trasy. Ponieważ światu groziło spalenie, Zeus zmuszony był zabić Faetona piorunem. [przypis edytorski]

chłopca — u Cylkowa: 'chłopięcia'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

chłopca [urodzonego mu na] starość, najmłodszego — u Cylkowa: 'chłopię starości młode'; uzasadnienie korekty: uniknięcie nieporozumienia i śmieszności. [przypis edytorski]

chłopcom — u Cylkowa: 'chłopiętom'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

chłopcowi — dziś popr. forma C lp r.m.: chłopcu. [przypis edytorski]

Chłopcy (…) biegały (daw.) — dziś popr. chłopcy biegali. [przypis edytorski]

chłopcy dorosłe (daw. forma) — dziś: chłopcy dorośli. [przypis edytorski]

chłopcy — dziś popr. forma N.lm: chłopcami. [przypis edytorski]

chłopcy krzyczeli na cały głos: „Dodatek nadzwyczajny” — w I połowie XX w. nie istniała jeszcze telewizja ani Internet, wiadomości przekazywane były przez gazety, które sprzedawali na ulicach chłopcy, zwani gazeciarzami. Gazeciarze zachęcali kupujących, wykrzykując głośno tytuły najciekawszych artykułów. Jeżeli po wyjściu gazety z drukarni wydarzyło się coś ważnego, redakcja gazety w pośpiechu przygotowywała dodatkowe wydanie, nazywane dodatkiem nadzwyczajnym, z opisami tych wydarzeń. [przypis edytorski]