Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 172486 przypisów.
niebezpieczeństwo — samolot znajdował się na wysokości 8500 m. n.p.m. Przebywanie na takiej wysokości, bez uprzedniego przygotowania, zawsze skutkuje chorobą wysokościową. Powietrze jest tak rzadkie, że oddychanie jest bardzo utrudnione. Autor, zdaje się, nie uwzględnił tego aspektu. [przypis edytorski]
niebezpieczeństwy — dziś popr. forma N. lm: niebezpieczeństwami. [przypis edytorski]
Niebezpieczne związki — powieść epistolarna Choderlosa de Laclosa (1741–1803) z 1782 r. [przypis edytorski]
niebianie — mieszkańcy nieba, aniołowie; popr. forma N lm. powinna brzmieć: niebianami. [przypis edytorski]
niebiańskie lwy — aniołowie; ziemskie skały — cadycy. [przypis tłumacza]
niebiańskiemi (…) chóry — dziś popr. forma N. lm: niebiańskimi chórami. [przypis edytorski]
niebiesiech (daw. forma) — dziś: niebiosach. [przypis edytorski]
Niebieska Dolina — dolinka w okolicy wsi Brzegi. [przypis edytorski]
niebieska spódnica i warkocz spadający na plecy — zwyczajny strój wieśniaczek w Nawarze i prowincjach baskijskich. [przypis autorski]
niebieski klejnot — zapewne chodzi tutaj o niebieskie światła (pojedyncze lub parzyste), instalowane dawniej z przodu pojazdu w górnej części karoserii, które sygnalizowały jadącym z naprzeciwka, że zbliża się do nich autobus (niebieskie lampy jako świetlny sygnał ostrzegawczy na samochodach policyjnych wprowadzono w Szwecji w 1970 r., wcześniej były wyposażone w dwa światła czerwone z przodu i jedno żółte z tyłu na dachu pojazdu). [przypis tłumacza]
niebieski — mocno spróchniałe drewno przybiera niekiedy ciemny, zielono-niebieski odcień. [przypis edytorski]
Niebieski Nil, właśc. Nil Błękitny — rzeka w Etiopii i Sudanie, najdłuższy dopływ Nilu. [przypis edytorski]
niebieski (starop.) — tu: niebiański. [przypis edytorski]
niebieski — tu: pojawiający się na niebie. [przypis edytorski]
niebieski zmysł — niebo. [przypis edytorski]
niebieskie fraki — służbowe ubranie nauczycieli w szkołach rosyjskich. [przypis redakcyjny]
Niebieskie Państwo — tu: Chiny. [przypis edytorski]
niebieskie pończochy a. błękitne pończochy (ang. blue-stocking) — pot. określenie kobiet wykształconych i wyemancypowanych w Wielkiej Brytanii; we Francji częściej używano określenia sawantka. [przypis edytorski]
niebieskie pończochy a. błękitne pończochy (ang. blue-stocking) — potoczne określenie wykształconych i wyemancypowanych kobiet w Wielkiej Brytanii. [przypis edytorski]
niebieskie siły — aniołowie. [przypis edytorski]
niebieskomleczny (niem. milchblauen) — dziś: mlecznoniebieski. [przypis edytorski]
niebios dla cię litość głucha — tj. litość niebios jest głucha dla ciebie; nie wzbudzasz litości niebios. [przypis edytorski]
Niebiosa opowiadają chwałę Bożą. [przypis redakcyjny]
niebiosa zatrwożyć — Słowacki Król-Duch, Pieśń II, XLII. [przypis edytorski]
niebiosów (daw.) — dziś raczej forma: niebios. [przypis edytorski]
niebiosów — dziś popr. forma D. lm: niebios. [przypis edytorski]
niebiosów — dziś popr. forma D.lm: niebios. [przypis edytorski]
niebiosów — dziś popr. forma: niebios. [przypis edytorski]
niebiosów — dziś popr.: niebios. [przypis edytorski]
niebiosy — dziś popr. forma N.lm: niebiosami. [przypis edytorski]
niebitny — tu: niezdolny do boju. [przypis edytorski]
niebliżu a. nieblizu (starop.) — daleko, dawno. [przypis edytorski]
niebłagany (daw.) — nieubłagany, srogi. [przypis redakcyjny]
niebłagany (daw.) — nieubłagany, srogi [przypis redakcyjny]
niebłagany (starop.) — nieubłagany, srogi. [przypis redakcyjny]
niebłagonadiożnost' (ros.) — nieprawomyślność. [przypis edytorski]
niebłogosławieństwo (daw.) — brak błogosławieństwa, kara boska. [przypis edytorski]
niebo — hebr. שָׁמַיִם (szamajim): 'niebo', można to także odczytywać jako złożenie słów שָׁם (szam): 'tam' i מַיִם (majim): 'woda': 'tam, nad przestworem, jest woda w postaci chmur i mgieł'. [przypis edytorski]
niebo i ziemię, — u Cylkowa werset zakończony kropką, co zaciemnia sens następnego wersetu. [przypis edytorski]
Niebo jest tu, gdzie mieszka Julia… — słowa Romea z aktu III, sceny 3. [przypis redakcyjny]
Niebo modlitwy gwałtu nie odtrąca — Wedle św. Mateusza, rozdz. 11, gdzie mówi: „A od dni Jana Chrzciciela, aż dotąd królestwo niebieskie gwałt cierpi, a gwałtowniej porywają je”. [przypis redakcyjny]
Niebo następne, gdzie się roją gwiazdy — Sfera gwiazd stałych następuje po Primum Mobile, od którego biorąc ruch i siłę, udziela ich z kolei innym gwiazdom. Ziemia, jako punkt środkowy wszechświata, wokoło której, według pojęć astronomicznych za czasów Dantego, krążą wszystkie inne gwiazdy, znajduje się pod wpływem ich wszystkich. [przypis redakcyjny]
Niebo odmawia światła ich wzrokowi — Zawiść za życia ślepą jest na własne szczęście i często zezem na szczęście cudze spogląda. [przypis redakcyjny]
niebo polarne — niem. Eismeer: Ocean Lodowaty. [przypis edytorski]
niebo z wierzchu jest z brązu, to już przed nami Homer powiedział — por. Iliada XVII 425. [przypis edytorski]
nieboga — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]
nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]
nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis redakcyjny]
niebogi (daw.) — biedny, nieszczęsny. [przypis edytorski]
niebogi (daw.) — biedny. [przypis edytorski]
niebogi (daw.) — nieszczęśliwy. [przypis edytorski]
niebogi — ktoś wzbudzający współczucie. [przypis edytorski]
niebogi — tu: nieszczęsny. [przypis edytorski]
niebom osięgła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: osiągnęłam niebo. [przypis edytorski]
nieboractwo (rzad.) — istota godna pożałowania, biedactwo. [przypis edytorski]
nieborak — nieszczęśnik, biedak. [przypis edytorski]
niebosięgny — dziś: niebosiężny. [przypis edytorski]
niebosiężny — wysoki aż do nieba. [przypis edytorski]
nieboszczyca (daw.) — nieboszczka. [przypis edytorski]
nieboszczyk Grzegórz — papież Grzegorz XVI. [przypis redakcyjny]
nieboszka (starop.) — nieboszczka. [przypis edytorski]
nieboś rzucił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: niebo rzuciłeś. [przypis edytorski]
Nieboż winno czyli wyroki (daw.) — konstrukcja podwójna z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż, oraz partykułą -li; znaczenie pytania retorycznego: czy to niebo winne (temu) czy też wyroki. [przypis edytorski]
niebożę — biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. [przypis edytorski]
Niebu niech będzie chwała! — Nie bez intencji każe Molier chować się Orgonowi za murem niejasnych i wykrętnych odpowiedzi, w końcu zaś dwa razy z rzędu powołać się na niebo, gdy chodzi tylko po prostu o chęć niedotrzymania słowa. To już szkoła Tartufa. Widzimy ucznia, zanim niebawem zobaczymy mistrza. Molier uczynił Orgona niesympatycznym, nieludzkim, niecierpliwiącym, jak gdyby mówiąc: oto, co z człowieka robi ciasno pojęta dewocja. [przypis tłumacza]
niebu wprzód nie dają — sens: nie pozwalają na stwierdzenie, że barwa nieba jest piękniejsza. [przypis edytorski]
Niebuhr, Barthold Georg (1776–1831) — historyk duński i niem., stosował w swych pracach metodę filologiczno-historyczną, wykładowca historii staroż. w Berlinie, od 1823 w Bonn, członek Berlińskiej Akademii Nauk; mąż stanu w służbie pruskiej, w l. 1816–1823 ambasador Elektoratu Brandenburgii i Królestwa Prus w Watykanie, ekspert w zakresie finansów. [przypis edytorski]
Niebuhr, Karsten (1733–1815) — niemiecki kartograf i podróżnik, badacz pisma klinowego, jedyny z sześciu członków duńskiej ekspedycji naukowej wysłanej na Bliskich Wschód (1761–1767), który przeżył tę wyprawę; autor dzieła Reisebeschreibung von Arabien und anderen umliegenden Ländern (Opis podróży do Arabii i innych krajów ościennych, 1778). [przypis edytorski]
nieby [rządzi] (starop. forma) — dziś N.lm: niebami. [przypis edytorski]
niebyłe — takie, które się nie zdarzyło. [przypis edytorski]
niebyłość — dziś: niebyt. [przypis edytorski]
niebyły — taki, który się nie zdarzył; nierzeczywisty. [przypis edytorski]
niebytu — [tu:] biedoty. [przypis autorski]
niebywały — tu w znaczeniu dosł.: jakiego (dotąd) nie było. [przypis edytorski]
Niech bandzie pokwalony (gw.) — niech będzie pochwalony (w domyśle: Jezus Chrystus). [przypis edytorski]
niech będzie mym udziałem — niech mnie dotyczy; niech mi się przydarzy. [przypis edytorski]
Niech Bóg broni, mówił Kuriusz do żołnierzy, aby obywatel uważał za małą cząstkę tyle ziemi, ile trzeba do wyżywienia człowieka — żądali większej części zdobytej ziemi. (Plutarch, Dzieła moralne, Żywoty dawnych królów i wodzów). [przypis autorski]
Niech ci to zawsze będzie jasne… — treść ustępu z Epikteta. Cytat z Platona: Teajtet, 174 (nieściśle). [przypis tłumacza]
niech cię Anioł stróż w drogę pokoju i szczęśliwości prowadzi — słowa modlitwy za podróżnych. [przypis autorski]
Niech, czego dotkniesz, przeleje się w złoto — w mit. gr. taką klątwą ukarany został król Midas za nadmierną chciwość. [przypis edytorski]
niech dosyć będzie tych gromów Bożych — Rabeinu Bachja pisze, że Faraon wspomniał grzmoty przed gradem, bo tak zaczęła się ta plaga (por. 9:23): najpierw gromy przeraziły ludzkie serca i dręczyły ich umysły, a potem spadł grad. Lecz i to uczy o nieustępliwości serca Faraona, bo zgodził się wypuścić Israela tylko ze strachu przed grzmotami, a następnie gdy tylko grzmoty ustały, Faraon grzeszył dalej (por. 9:34), zob. Rabeinu Bachja do 9:28. [przypis tradycyjny]
niech dzielą z wami łaskę bogów, wymodloną w waszych rzetelnych pragnieniach… — Pochód Aleksandra Wielkiego w głąb Azji rozkołysał na nowo nadzieje patriotów. Nastrój był wprost rewolucyjny. Dlatego Ajschines po przegranej uszedł z Aten. [przypis tłumacza]
niech go dunder świśnie — niech go piorun strzeli. [przypis edytorski]
niech go pośle Kleczyńskiemu, żeby muzykę dorobił — Jan Kleczyński, muzyk. [przypis redakcyjny]
niech go też mam znamię — niech go poznam. [przypis redakcyjny]
niech go zaprosi do ratusza — aby tam mieć utrzymanie na koszt państwa. Tak jak to dla siebie proponował Sokrates w Apologii. [W Atenach w prytanejonie, tj. oficjalnym budynku władz miejskich, zasłużonym obywatelom przysługiwały posiłki na koszt państwa; red. WL]. [przypis tłumacza]
Niech grają Dąbrowskiego — chodzi o Mazurek Dąbrowskiego, polską pieśń patriotyczną z 1797 r., zw. też Pieśnią Legionów Polskich we Włoszech; pieśń powstała w mieście Reggio nell'Emilia w ówczesnej Republice Cisalpińskiej (utworzonej przez Napoleona Bonaparte), jej słowa zostały napisane przez Józefa Wybickiego do anonimowej melodii opartej na motywach ludowego mazura. [przypis edytorski]
niech Hiszpania wykrwawi się do końca — chodzi o wojnę domową w Hiszpanii trwającą od 1936 do 1939 r.; stronami konfliktu byli: rząd Drugiej Republiki Hiszpańskiej oraz prawicowo-nacjonalistyczna opozycja. Wsparcia stronie rządowej udzielała liberalno-lewicowa część społeczeństwa (ale również anarchiści) oraz zagraniczni ochotnicy, m.in. brygady zorganizowane przez Międzynarodówkę Komunistyczną, a oficjalnie również: Francja, ZSRR, Brazylia i Meksyk. Opozycję wobec rządu stanowili nacjonaliści, monarchiści, konserwatyści i faszyści, wspierani ideowo przez kościół katolicki, finansowo przez najbogatszą część społeczeństwa, a militarnie przez wojska faszystowskich Włoch (Corpo Truppe Volontarie) i hitlerowskich Niemiec (Legión Cóndor), a także portugalski reżim Salazara; wiele krajów europejskich korzystało z konfliktu, sprzedając broń obu stronom. W marcu 1939 wojna domowa zakończyła się zwycięstwem nacjonalistów, Hiszpania została przekształcona w państwo faszystowskie pod rządami generała Franco. [przypis edytorski]
niech idzie do klasztoru! — parafraza fragmentu dramatu Hamlet, którego autorem jest William Shakespeare (1564–1616). [przypis edytorski]
Niech inszym do niej złotem gościniec zagwoździ — przytyk do wyścigów Leszkowych o koronę (legenda z kroniki mistrza Wincentego). [przypis redakcyjny]
niech jak łabędź kona, mdleje wśród pieśni — nawiązanie sięgającego starożytności przekonania, że łabędzie śpiewają tylko w ostatnich chwilach przed śmiercią. [przypis edytorski]
Niech każdy w swoim rozumieniu okwituje — Flp 1, 9. [przypis edytorski]
niech kona — tu: niech dokona; niech doprowadzi do skutku. [przypis redakcyjny]
Niech Łaska (…) rozproszy męty waszego sumienia (…) — Męty sumienia, z powodu których widzi grzech niejasno. [przypis redakcyjny]
niech mają osobne ławki — odniesienie do getta ławkowego, formy dyskryminacji Żydów postulowanej przez endeckie młodzieżówki nacjonalistyczne i wprowadzonej na polskich uczelniach w latach 30. XX wieku, polegającej na wydzieleniu odrębnych ławek dla studentów pochodzenia żydowskiego w salach wykładowych. [przypis edytorski]
Niech Memfis przestanie (…) — urywek pierwszego epigramatu Marcjalisa z Księgi Widowisk; podmiot liryczny odnosi się do dwóch cudów świata staroż. (piramid w pobliżu Memfis i wiszących ogrodów Semiramidy w Babilonie), sugerując, że Koloseum jest jeszcze większym od nich architektonicznym i cywilizacyjnym dokonaniem. [przypis edytorski]
Niech mi ogień wielki gore (…) w cnocie ćwiczyli — [por.] Rotuły Mikołaja Kochanowskiego do synów swoich. W Krakowie. W drukarni Andrzeja Piotrkowczyka 1611. [przypis redakcyjny]
niech mi pomagają niewinnej zdrady (starop.) — niech mi pomagają w niewinnej zdradzie. [przypis edytorski]
niech mnie… (…) będzie… — w innym wydaniu uzupełniono: „niech mnie diabli porwą, jeśli ty nie będziesz Radziwiłłem po dawnemu, a on jak był kpem, tak i będzie kpem”. [przypis edytorski]
Niech mu niebo daruje, jak ja darowałem — Tak wedle tradycji ten wiersz brzmiał w pierwszej redakcji sztuki (Oh ciel, pardonne lui comme je lui pardonne!) Później Molier zmuszony był go złagodzić na: O ciel, pardonne lui la douleur qu'il me donne (O niebo, przebacz mu ból, który mi zadaje). [przypis tłumacza]
