Przypisy

Zeus rodzinny — bóg opiekuńczy nad rodziną. [przypis edytorski]

Zeus, rzadziej: Dzeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca nieba, bogów i ludzi, pan piorunów; mąż Hery, znany m.in. z licznych miłostek. [przypis edytorski]

Zeus w łabędziu — grecki król bogów Zeus przemienił się w łabędzia, żeby uwieść żonę króla Sparty, Ledę. Ze związku Ledy z Zeusem narodziła się piękna Helena, Klitajmestra oraz Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

Zeus (…) własnego ojca wtrącił do więzienia za to, że swoje dzieci zjadał (…) a tamten znowu swojego ojca wykastrował… — Mowa o Zeusie, Kronosie oraz Uranosie. Kronos za namową matki stanął na czele buntu tytanów, pokolenia bogów istniejącego przed bogami olimpijskimi, wykastrował swego ojca Uranosa i przejął po nim władzę. Następnie zjadał własne dzieci w obawie przed przepowiednią, która mówiła, że zostanie pozbawiony władzy przez swojego potomka. Zeus, syn Kronosa, został po narodzinach ukryty przez matkę, dzięki czemu mógł pokonać ojca, gdy dorósł. Pokonany Kronos wraz ze wspierającymi go tytanami został uwięziony w Tartarze, najgłębszej i najciemniejszej części krainy podziemia. [przypis edytorski]

Zeusa groty — pioruny. [przypis edytorski]

Zeusa — w tłum. Dmochowskiego: Jowisza. [przypis edytorski]

Zeusa, wśród świty umarłych władnącego w podziemnej krainie — Zeusa Katachtoniosa (Zeusa Podziemnego), czyli Hadesa. [przypis edytorski]

Zeusa, wyrzuconego na Krecie, wychowała koza — małego Zeusa, kiedy jako niemowlę został przez swoją matkę Reę ukryty w grocie na Krecie, karmiła swoim mlekiem koza Amaltea. Ułamany róg Amaltei wdzięczny Zeus pobłogosławił, obdarzając go cudowną właściwością stałego napełniania się pożywieniem, stąd „róg Amaltei”: róg obfitości. [przypis edytorski]

Zeusa zaś stwórcy wszechrzeczy, co wszystko spłodził na ziemi… — fragm. zaginionego eposu Cypria przypisywanego półlegendarnemu poecie Stasinusowi z Cypru, opisującego w 11 księgach wydarzenia poprzedzające wojnę trojańską. [przypis edytorski]

Zeusie, jak ty to znosisz, kiedy kiedy ci baranie rogi rosną? — Amon (egip. Imn: ukryty), główny bóg egipskich Teb, samoistny stwórca i dawca życia, który w czasach Nowego Państwa, utożsamiany z bogiem słońca Re, zyskał rangę głównego bóstwa państwowego, przedstawiany był jako król w koronie z dwoma wysokimi piórami lub człowiek z głową barana o zakrzywionych rogach. Grecy utożsamiali go z władcą bogów Zeusem. Zeusa-Amona czczono w greckiej kolonii w Cyrenajce (ob. płn.-zach. Libia), miał świątynie w greckich Tebach i w Sparcie. W oazie Siwa, w pobliżu ob. granicy Egiptu i Libii, znajdowała się niezmiernie szanowana przez Egipcjan i Greków wyrocznia Zeusa-Amona, która kiedy Aleksander Wielki wkroczył jako wyzwoliciel do Egiptu, uznała go za syna Amona i prawowitego władcę Egiptu. [przypis edytorski]

zewłok — zwłoki. [przypis edytorski]

zewnątrz Europy — dziś: na zewnątrz (…). [przypis edytorski]

zewnątrz słychać było — dziś: na zewnątrz (…). [przypis edytorski]

zewnątrz statku — dziś: na zewnątrz (…). [przypis edytorski]

zewnątrz — tu: na zewnątrz. [przypis edytorski]

zewnątrz — tu: z zewnątrz. [przypis edytorski]

Zews — dziś popr. Zeus, najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski]

Zews — dziś popr.: Zeus; najwyższe bóstwo panteonu greckiego. [przypis edytorski]

Zews — inny zapis: Zeus. [przypis edytorski]

Zews (mit. gr.) — dziś popr.: Zeus; najważniejszy z bogów, władca Olimpu. [przypis edytorski]

Zews (mit. gr.) — Zeus, najważniejsze bóstwo mitologii greckiej; daw. zapis, będący próbą oddania poprawnej, jednosylabowej wymowy tego imienia (por. ros. Зевс). [przypis edytorski]

Zews — własc.: Zeus. [przypis edytorski]

Zews — Zeus, władca bogów w mit. gr. (taką pisownię jego imienia stosowano na przeł. XIX i XX w.; np. Wyspiański w Nocy listopadowej). [przypis edytorski]

Zewsowy — dziś popr.: Zeusowy. [przypis edytorski]

Zewulon właśc. Zabulon — szósty i ostatni syn Jakuba i Lei (Rdz 30,20), z którego wywodzi się jedno z pokoleń Izraela; zgodnie z błogosławieństwem Jakuba jego pokolenie dostało ziemię nad morzem (Rdz 39,14). [przypis edytorski]

Zeyer, Julius (1841–1901) — czeski poeta modernistyczny, autor m.in. cyklu epickiego Wyszehrad i powieści Jan Maria Pjolkar. [przypis edytorski]

zeznał do oczu — zeznał przed czyimiś oczami, tj. w obecności jakiejś osoby. [przypis edytorski]

zeznawszy (starop.) — tu: uznawszy. [przypis edytorski]

zezował — w oryg. zapis: zézował, a więc wym.: „zyzował”. [przypis edytorski]

zezrębić — zacząć stanowić zrąb, fundament. [przypis edytorski]

zezuć a. zzuć — zdjąć (buty). [przypis edytorski]

zezuć a. zzuć — zdjąć, ściągnąć (buty). [przypis edytorski]

zezuć (gw.) — zdjąć buty. [przypis edytorski]

zezuć postoły — zdjąć buty. [przypis edytorski]

zęboma (daw.) — dziś: zębami. [przypis edytorski]

zęby (starop. forma) — (z) zębami. [przypis edytorski]

zęza a. zenza — najniższe miejsce wewnątrz kadłuba jednostki pływającej nieporozdzielanego wewnętrznie grodziami wodoszczelnymi; zbiera się w nim woda wraz ze wszelkimi nieczystościami. [przypis edytorski]

zfrasowane (starop. forma) — dziś popr.: zafrasowane. [przypis edytorski]

zfrasowany (starop. forma) — dziś: zafrasowany; tj. zmartwiony. [przypis edytorski]

zgadać się z kimś — porozumieć się z kimś; dogadać się z kimś. [przypis edytorski]

zgadać — zgadywać. [przypis edytorski]

zgadał — zgadywał. [przypis edytorski]

zgadnął — dziś popr.: zgadł a. odgadnął. [przypis edytorski]

zgadni — dziś popr. forma trybu rozkazującego: zgadnij. [przypis edytorski]

zgadywa (daw.) — dziś: zgaduje. [przypis edytorski]

zgadzać się — tu: umawiać się. [przypis edytorski]

zgadzać się — tu: umawiać się, uzgadniać (między stronami sporu). [przypis edytorski]

zgalwanizowany — tu: sztucznie pobudzony przez użycie prądu galwanicznego (prądu elektrycznego pochodzącego z ogniw galwanicznych). [przypis edytorski]

zganaszowany — o koniu: mający silnie pochyloną głowę, ustawioną prostopadle do podłoża, w pozycji wymuszonej przez jeźdźca ściąganiem wodzy. [przypis edytorski]

zgangreniały — toczony gangreną. [przypis edytorski]

zgani im zbyteczną słabość — dziś: zgani ich za (…). [przypis edytorski]

Zgardzał (…) nimfy — gardził nimfami. [przypis edytorski]

zgarszać się — dziś popr. forma: gorszyć się; odczuć oburzenie ze względów moralnych. [przypis edytorski]

zgartywać (daw.) — zgarniać. [przypis edytorski]

zgaszenie — znaczenie przysłówkowe: w sposób zgaszony, przygaszony. [przypis edytorski]

zgęsły — dziś: zgęstniały. [przypis edytorski]

zgęstwiało (starop.) — zgęstniało (powietrze). [przypis edytorski]

zgęści się — hebr. וְיָמֵשׁ (wejamesz) od rdzenia מָשַׁשׁ (maszasz): namacalny, wyczuwalny w dotyku. [przypis edytorski]

zgiąć kolana! — hebr. אַבְרֵךְ (awrech), od בָּרַךְ (barach): ‘klękać’. Midrasz dostrzega tu dwa słowa: אָב רַךְ (aw rach): ‘ojciec’ i ‘delikatny’. Jest to określenie Josefa, który był dojrzały w mądrości jak ojciec, a w delikatnym, czyli młodzieńczym, wieku. Targum Onkelos odczytuje to jako: ‘oto ojciec [czyli doradca] króla’. zob. Raszi do 41:43. [przypis edytorski]

zgiąn — dziś popr.: zgiął. [przypis edytorski]

zgiełk — ruchliwy, hałaśliwy pośpiech. [przypis edytorski]

zgiełk — tu raczej: zamęt. [przypis edytorski]

zgiełkliwie — gwarnie, głośno. [przypis edytorski]

zginąłże — konstrukcja z partykułą -że w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy zginął. [przypis edytorski]

zginęli (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli zginę. [przypis edytorski]

zginęła — w pierwotnej wersji: „umarła”. [przypis edytorski]

Zginie miasto Priama przez podstęp boskiego Laertydy… — przepowiednia dotycząca Konia Trojańskiego — wymyślonego przez Odyseusza sposobu na pokonanie trojańczyków. [przypis edytorski]

zginiem, będziem itp. (daw.) — skrócona forma czasownika 1 os. lm; dziś: zginiemy, będziemy itp. [przypis edytorski]

zginienie (daw.) — dziś popr.: zginięcie. [przypis edytorski]

zginienie — dziś raczej: zginięcie; zgubę. [przypis edytorski]

zginienie (starop.) — tu: śmierć, zgładzenie. [przypis edytorski]

zglajchszaltowany (pot., z niem.) — ujednolicony; zrównany na siłę. [przypis edytorski]

zgliszcza — pogorzelisko; pozostałości czegoś, co zostało zniszczone, szczególnie: spalone; daw. przede wszystkim pozostałości stosu pogrzebowego. [przypis edytorski]

zgliszczów — dziś popr. forma D. lm: zgliszcz a. zgliszczy. [przypis edytorski]

zgliszczów — dziś popr.: zgliszczy. [przypis edytorski]

zgładzę — u Cylkowa jest to samo słowo co w poprzednim wersecie wytracę (wytrącę) ale tu jest inny czasownik: hebr. הַאֲבַדְתִּי (haawadti); doprowadzę do zguby, zniszczę. [przypis edytorski]

zgło (daw.) — koszula; szczególnie: koszula nocna. [przypis edytorski]

Zgłobice — wieś w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim. [przypis edytorski]

zgłodniałymi usty (daw.) — dziś: zgłodniałymi ustami. [przypis edytorski]

zgłosił się był (daw.) — forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: zgłosił się wcześniej, uprzednio (przed wydarzeniami a. czynnościami wyrażonymi formą zwykłego czasu przeszłego). [przypis edytorski]

zgłoskować — sylabizować. [przypis edytorski]

zgłuszyć (daw.) — przyciszyć, zagłuszyć. [przypis edytorski]

zgniewana — dziś popr.: zagniewana. [przypis edytorski]

zgniły Zachód — pogardliwe określenie Europy zachodniej, używane przez reprezentantów reakcyjnej ideologii szczególnego posłannictwa Rosji jako wybawicielki świata. [przypis edytorski]

zgoda między królem a kniaziem Witoldem na Niemcach skrupiła — sens: skutki tej zgody spadły na Niemców. [przypis edytorski]

zgodliwy (rzad.) — zgodny. [przypis edytorski]

Zgodnie z wczorajszą umową… — dialog Platona Teajtet, w którym Sokrates rozmawia o wiedzy z Teodorem z Cyreny oraz jego uczniem Teajtetem z Aten, kończy się słowami Sokratesa: „Jutro rano, Teodorze, spotkamy się tutaj znowu”. [przypis edytorski]

Zgodnie ze swym nazwiskiem, Cavalier podróżował — fr. cavalier: kawalerzysta, jeździec. [przypis edytorski]

zgodny — tu: skłonny. [przypis edytorski]

zgodzę się za sklepową (przest.) — przyjmę pracę sklepowej, najmę się do pracy jako sklepowa. [przypis edytorski]

zgodzić (daw. gw.) — przyjąć do pracy. [przypis edytorski]

zgodzić (daw., gw.) — przyjąć do pracy. [przypis edytorski]

zgodzić (daw.) — wynająć coś; zaangażować kogoś. [przypis edytorski]

zgodzić (daw.) — zaangażować kogoś. [przypis edytorski]

zgodzić — dziś popr.: zgodzić się. [przypis edytorski]

zgodzić komu (starop.) — dogodzić komu. [przypis edytorski]

zgodzić się (daw.) — zatrudnić się; umówić się co do zakresu pracy i wysokości wynagrodzenia. [przypis edytorski]

zgodzić się (tu daw.) — podjąć się pracy. Zgodził się za pastuszka, czyli został przyjęty do pracy jako pastuszek. [przypis edytorski]

zgodzony (daw.) — najęty do pracy. [przypis edytorski]

zgoła — całkiem. [przypis edytorski]