TPWL

Wolne Lektury potrzebują pomocy! Wesprzyj bezpłatną bibliotekę internetową i przeczytaj utwory napisane specjalnie dla Ciebie.

x

Spis treści

    1. Miasto: 1
    2. Rośliny: 1
    3. Ruiny: 1
    4. Upadek: 1
    5. Woda: 1

    Uwspółcześnienia

    Poprawki z erraty

    Pisownia łączna i rozłączna: wtyle - w tyle jakoże - jako że zwolna - z wolna zdawna - z dawna nadarmo - na darmo

    Pisownia joty: Egerji - Egerii harmonji - harmonii tyranjo - tyranjo melodję - melodię

    Fleksja: ostatniem - ostatnim trząsawisko - trzęsawisko Odyssowi - Odysowi; Apijskiej - Appijskiej zamknione - zamknięte

    Ubezdźwięcznienia: godziż - godzisz

    Interpunkcja: Nie bez zgryzoty, nie bez oka, zasnutego mgłą żalu, (…) ujrzał -> Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu (…)ujrzał;

    August von PlatenPożegnanie Rzymutłum. Stefan Napierski

    1

    Komu wędrować wpodłuż[1] drogi Appijskiej[2] ku południowi wolno,

    Kogo z trzęsawiska łęgów[3] magicznej bogini

    Wzgórza witają (która Odysowi podała ongi[4] kubek, łagodnie

    Śpiewanie słodkie wznosząc przy kołowrotku),

    5

    Szczęsnym niechaj się mieni, chmurne,

    Melancholijne, nasycone gorączką,

    Podmuchy Romy zostawiwszy w tyle!

    Czyżże tęsknocie się godzi z dawna zamierzchłych czynów zmartwiały dech? Godziż[5] się klechda[6] owego męża, zapatrzonego w dzieje?

    Który prawi, że tutaj synowi Zewsa[7] woły w jarzmie zagrabiono, a tam

    10

    Wiekuisty głaz zakopał Romulus,

    Tu, ponad zdrojem Egerii,

    Gdzie niegdyś gaje szemrały, pił

    Numa[8] mądrość, czyżże się godzi?

    MiastoPustać[9] pozostała jeno i gruzy. Wypatrzeć potrafi, ukazać

    15

    Ciekawość to miejsce okropne, gdzie zewłok[10] krwawy Cezara

    Leżał, a nadto ową kolumnę, gdzie padł, boskiego wodza kolumnę,

    Który w Farsalii wycieńczon[11], Tempy doliną

    Uciekał, doliną tą eleuzyjską,

    Gdzie z bożka rzecznego urny wpodłuż

    20

    Łęgów zielonych złote tonie cieką.

    Wszelako okręt w żaglach ku morderczej wkrótce zwiódł go przystani:

    Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu

    Śmiertelnego wroga zewłok ujrzał zwycięzca, pomny minionych dni przyjaźni,

    Lub opłakując w duszy Romy losy, on sam

    25

    Rzymianin, bluźniący, który

    Zwalił ją. UpadekPrzewalały się czasy,

    A Roma padała, padała i pada.

    Wprawdzie osuwa się z wolna, jak to, co trwać ma, opada, podobna

    Wspaniałemu ładowi umysłu, co gwiezdne pieśni harmonii

    30

    Z onego świata — przywodzi nużącemu życiu kramarzy, piętnowan[12]

    Marzyciela mianem, sam jeden wszystko jasno ważący;

    Wszelako obładowany nad miarę pochyla

    W pył powoli zamyśloną głowę

    Wciąż niżej, pełen boleści.

    35

    Tako i Rzym. Na nic nie zdał się jemu dostatni krwiożerczych

    Tyranów przepych. Rośliny, WodaŚwieży pędzie palmy wschodzącej wiarą,

    Która jeno głębokomyślne cienie wokół rzucałaś ponad stygmaty praczasów,

    Czyli[13] poblask i pompy czarodziejskie sztuczki cię ocaliły?

    Niechaj barki ludu dźwigają

    40

    Okapujące od klejnotów karło[14],

    Które wznosi namiestnika Boga!

    RuinyZ ruin wspaniałych Romy korynckiego kunsztu kapitel, całe kolumny unosząc,

    Wspiera, grabież uwieczniając, twój arcykapłan niedorzecznie

    Własne świątynie, szpetotę z pięknem na darmo

    45

    W jedno spajając. San Pietro[15] w zenit wznosi

    Dostojne kopułami stropy:

    Tytaniczną budowlę wszelako

    Burzy twardy mnich z Wittenbergi[16].

    Oto klucze twoje, tyranio apostołów, utraciły władzę.

    50

    On, który miasto świata i kręgi ziemskie darzy błogosławieństwem:

    Jeno wspomnienie zostało. Wydarło z rozrytej gleby legendę prastarych herojów[17]:

    Krwawiąc, dyszy ciężko pasujący się[18] o wieniec atleta,

    Groty ostrzone miota bóg

    Śpiewu, niezmilkłe[19] żale budzi

    55

    Uroczo piękny druh Hadriana[20]

    Wszelako mąci wejrzenie roztrwoniony nadmiar posągów,

    Niepokój dygoce nieśmiało, jak dusza dziewczęcia,

    Która z gromady wdzięcznych zalotników obrać ma najwdzięczniejszego:

    Nadmiernym rozkoszom nierzadko ulega duch.

    60

    Silnym nie przystoi przeszłość,

    Jako że uczeń pojętny sztuki

    Nie wyuczy się poprzez kunszty.

    Jeśli chcesz rady posłuchać, wprzódy[21] rozpocznij, co proste:

    Doskonałość źrałe[22] wydaje owoce na wypróbowanych

    65

    Pniach, przyjacielu! Greckiemu duchowi nie hołduj przedwcześnie! Skrzydła woskowe

    Przylepia jeno do ramion naśladowca lotu:

    Ale kwitną w poblasku strefach

    Temu jasne plejady,

    Kogo rozmach zatrzyma u szczytu.

    70

    Wprawdzie niejeden stwarza ożywioną naturę, kto Grecji

    Długim mozołem hieroglificzną jeno urodę

    Pozna i wdzięcznie formuje kształt nieśmiertelny. Budzi u różanego,

    U srebrnego pluskania górskiego potoku

    Od nowa stary tan olimpijski;

    75

    Tak wyprowadził Thordwaldsen[23]

    Z bogów zmierzchania świetlistość.

    Ale śpiew ten podobien[24] jest błądzącemu łowcy: kląskania[25] słowików

    Z dala unoszą mu serce od gonitwy za zwierzem;

    Bez ścieżki, w zaroślach się błąka, po kniei, wzdłuż szczątków skalnych i borów liściastych,

    80

    Wreszcie wodogrzmot w górskiej kotlince

    Rozprasza wszelką melodię i sny.

    Opustoszały zbocza, znowu

    Tropi swą ścieżkę myśliwiec.

    Błogi, komu wytrwałość i umiejętność zadumy użycza teraźniejszości,

    85

    Kto odrodzon[26] się czuje, zmierza do kształtu nowego,

    Komu istnienie wiekuiste zda się, a śmierć nawet wymysłem despotów,

    Zamyślenie o której podwiązuje puls szczęścia:

    Chętnie taki opuszcza radośnie,

    Kapitolu, państwo tych cieni,

    90

    Wasz przepych, cmentarze Romy!

    Wiośnianość[27] globu! Łęgu partenopejski[28]! Grodzie młody na zawsze!

    Przyjmij druha twojego, szumiącą go opłyń zatoką,

    Z której ongi (tak klechda prawi pradawna) urocza wyłoniła się piękność;

    Mirty[29] pobrzeża, kwiecista piana toni we włosach;

    95

    Jej to na brzegu Bakchos[30],

    Gdy stopą ziemi dotknęła,

    Szczep winny podał i tyrsos[31]!

    Mnie ku pomocy poeta pośpiesza, chwałą świata uwieńczon Kwiryta:

    Z Hellady wracającego zgon go przemożny zaskoczył;

    100

    Wszelako nie Romy wzgórza okryły popioły w urnie zamknięte przedwcześnie:

    «Niech kości moje, tak tchnieniem przekazał ostatnim,

    W Neapolu odpoczną,

    Gdziem w gajach złocistych owoców

    Śpiewał pasterzy, zboże, herojów[32]».

    Przypisy

    [1]

    wpodłuż — wzdłuż. [przypis edytorski]

    [2]

    droga Appijska — Via Appia Antica, najstarsza droga rzymska, zaczynająca się w Rzymie przy Circo Massimo, na przedmieściach przebiegająca w pobliżu ruin willi staroż. rodów rzymskich oraz niedaleko katakumb, a następnie biegnąca na południe w okolice Kapui pod Neapolem, a stamtąd na wschód, prowadząc aż do wybrzeża Adriatyku, do Brindisi. [przypis edytorski]

    [3]

    łęg — podmokła łąka, często porośnięta krzewami. [przypis edytorski]

    [4]

    ongi a. ongiś — kiedyś, swego czasu. [przypis edytorski]

    [5]

    godziż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy się godzi. [przypis edytorski]

    [6]

    klechda — podanie ludowe wywodzące się z tradycji, z miejscowych wierzeń. [przypis edytorski]

    [7]

    Zews — własc.: Zeus. [przypis edytorski]

    [8]

    Numa Pompiliusz (715–673 p.n.e.) — wg legendy drugi król Rzymu. [przypis edytorski]

    [9]

    pustać — pustka. [przypis edytorski]

    [10]

    zewłok — zwłoki. [przypis edytorski]

    [11]

    wycieńczon — dziś: wycieńczony. [przypis edytorski]

    [12]

    piętnowan (daw.) — skrócona forma r.m.; dziś: piętnowany. [przypis edytorski]

    [13]

    czyli — tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]

    [14]

    karło — fotel o wygiętych nogach, popularny we Włoszech. [przypis edytorski]

    [15]

    San Pietro — Święty Piotr; tu: bazylika św. Piotra. [przypis edytorski]

    [16]

    mnich z Wittenbergi — Martin Luter (1483–1546), niem. reformator religijny, teolog, współtwórca luteranizmu; jako jeden z momentów wyznaczających początek reformacji wskazywany jest jego sławny akt przybicia na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez potępiających sprzedaż odpustów przez kościół katolicki (31 października 1517). [przypis edytorski]

    [17]

    heroj — bohater. [przypis edytorski]

    [18]

    pasować się — walczyć z kimś. [przypis edytorski]

    [19]

    niezmilkły — nieuciszony; niemilknący. [przypis edytorski]

    [20]

    uroczo piękny druh Hadriana — sformułowanie to może dotyczyć albo Greka Antinousa (ok.110/115–130 r. n. e.), młodziutkiego przyjaciela cesarza Hadriana (76–138 r. n.e.), którego ten, nieutulony w żalu po jego przedwczesnej śmierci, rozkazał deifikować, albo też wiersza autorstwa Hadriana, zaczynającego się od słów: „Animula vagula, blandula / Hospes comesque corporis (…)”, tj. „Duszyczko, tkliwa i ruchliwa, / Gościu i druhu mojego ciała”. [przypis edytorski]

    [21]

    wprzódy — najpierw. [przypis edytorski]

    [22]

    źrały (starop.) — dojrzały. [przypis edytorski]

    [23]

    Thordwaldsen, Bertel (1770–1844) — duński rzeźbiarz pochodzenia islandzkiego, przedstawiciel klasycyzmu, autor licznych rzeźb figuralnych o tematyce mitologicznej (Amor, Psyche, Apollo, Adonis), a także płaskich reliefów przedstawiających sceny m.in. z Iliady. [przypis edytorski]

    [24]

    podobien — skrócona forma r.m.; podobny. [przypis edytorski]

    [25]

    kląskać — tu: śpiewać. [przypis edytorski]

    [26]

    odrodzon — skrócona forma r.m.; odrodzony. [przypis edytorski]

    [27]

    wiośnianość — tu: młodość. [przypis edytorski]

    [28]

    partenopejski — związany z Republiką Partenopejską, państwem na Półwyspie Apenińskim istniejącym w 1799 r. [przypis edytorski]

    [29]

    mirt — rodzaj rośliny. [przypis edytorski]

    [30]

    Bakchos (gr.) — przydomek Dionizosa. [przypis edytorski]

    [31]

    tyrsos a. tyrs — laska, atrybut Dionizosa. [przypis edytorski]

    [32]

    heroj — bohater, heros. [przypis edytorski]

    Close
    Please wait...