Spis treści

Dusza: 1
Kondycja ludzka: 1
Las: 1
Natura: 1

Dokonane uwspółcześnienia:

Ubezdźwięcznienia: ślizko - ślisko; blizko - blisko

Fleksja: tem, czem itp. -> tym, czym (z oprócz pozycji rymowej)

Kazimierz Przerwa-TetmajerSalamandra

Las NaturaPrzez obcy szedłem las — posępny stał;

ciemniał w nim dzień — wilgotne mchy

słały się u mych nóg, z nadwodnych skał

zwisały zimne, brudne, ślisko szły

w parowów głąb. Potoku pienny [1] nurt

po progach wył wzdłuż drogi, to znów cichł,

z kamiennych w toń się przelewając furt.

Wśród gonnych [2] drzew tu owdzie, jakby mnich

(dalekich Tatr widziadło), karli [3] smrek [4],

obrosły gąszczem konarów aż do stóp,

w milczeniu stał i ciszy leśnej strzegł.

I nic nie rwało jej; jak ciemny grób

milczał ten las, tonąc w ponury mrok.

Tam szedłem sam — szeleścił w ścieli [5] krok,

to patyk trząsł, to bełkło [6] trzęsawisko.

Gdziem był? — tak, wiem: ja byłem ludziom blisko,

ale mój duch, jak niegdyś na Jeziorze

Królewskim, zszedł z kolisk ludzkiego świata,

i wszystkie w tłum zbiegły się ku mnie lata,

przeżytych dni, przeżytych godzin morze…

Wszystko, com czuł, czegom przepragnął w życiu,

zbiegło się ku mnie w tłum — wszystkie tęsknice, chęci;

widziałem tam, jak pasmo wzgórz w odbiciu

kliszy: zebrane współ [7] epoki mej pamięci.

Kondycja ludzkaI moja krew, i mózg mój, i marzenia,

porywy duszy, woli mojej sny,

nadzieje, wiary: wśród tego milczenia

ozwały się, przyszły i ze mną szły

mówiące do mnie, w mrok. A głos to jeden był,

ogromne, straszne jedno zapytanie:

Co pozostało z nich?… Ze skalnych brył,

gdy spadną w dół, skruszony rum [8] zostanie,

kamieni stos — lecz co zostało z nich?

Co z duszy mej i z mojej krwi żywota?

Czyliż, jak kurz od koła leci szprych,

tak z życia duszy treść odlata i robota?

Wewnętrznej pracy wóz przetoczy się wśród dróg,

i nie zostaje nic, jakby nie przebiegł wcale?

I gorzki żal się wśród czeredy [9] wzmógł

mych myśli, czuć. Po cóż — mówiły — po co

byłyśmy, jeśli mniej trwania w nas, niźli w skale

podłej, z której się żwir i głazy wygruchocą?

Po coś ty rodził nas i my rodziły ciebie?

Pytały tak, a ja, jak gdybym na pogrzebie

pochodnią tylko był i więcej niczym, wkoło

świecąc na smutku mrok i na zgryzotne kiry [10],

tak szedłem — — milczał las, woń stęchłą zioło

dawało z błot, i mchy, nad wodne wiry

zwisłe, dławiły dech… I ciągły szum: Gdzie my?

Gdzie żywot twój, co z nas się plótł, jak z sita [11]

plecie się kosz? Gdzie my: twe myśli, sny,

gdzie żywot twój?… Cóż powiem? Pod kopyta

wtrącił was Czasu rumak i Nicości?

Zdeptał was, jako koń Atylli [12] złém

kopytem deptał wsie? Kędyście [13] w toń tej czczości [14],

co się przeszłością zwie, kędyście w grób, w pokłady

strawionych ludzkich rzeczy zapadły — czyż ja wiem?…

Wtem u mych stóp, pod zboczem usypiska,

wśród mokrych nor, patyków, jako gady

pełznących w las, nad miejscem, gdzie połyska

bagienka szkło: ujrzałem nieruchomie

stojącą salamandrę. Czarne ciało,

pomalowane w żółte plamy, słało

się tuż nad ziemią i w leśnym ogromie

wiązało do się wzrok, jak świeca w ciemnej sali.

DuszaPrzez długą chwilę przeciweśmy stali,

aż mi się zdało, że w tej wędrownicy

pustkowi leśnych, w tej wiecznego cienia

mieszkance niemej: wszystkie me pragnienia

i cały bezmiar żywota tęsknicy,

i wszystko, co się w mym życiu nie stało,

wraz [15] się skupiło i wraz zamieszkało,

ażeby błądzić tu, w wiecznej mrocznicy

obcego lasu… Dni, godziny, lata,

co za mną z głuchym zapytaniem gnacie,

widma cmentarne, czyliż [16] wy w warsztacie

natury wiecie, jakim kręgiem lata

koło wszechbytu? Czy znacie pierścienia

początek i kres? Czy wiecie, że współ wraz

może wam wszystkim ten odpowiedź daje las ?

Że wszystkie zżyte sny, sny zżyte i natchnienia

i cały skarb, co człowiek w sobie miał,

może się taką ot straconą rzeczą stał,

jak salamandra ta wśród lasu mrocznych głębi?

Więc nie pytajcie mnie, kędy jesteście,

ani pytajcie mnie, czy się z was co zezrębi [17],

ani się za mną w tłum tych mar żałobnych nieście,

bo nie wiem nic — — widzicie: milczy las…

Jeżeli tu przez wszystek bytu czas

błądzić człowieka los — może i to, co zżył,

wieczyście błądzi kędyś — tuman sił

straconych w wieczny mrok…

Przypisy

[1]

pienny — spieniony. [przypis edytorski]

[2]

gonny (o drzewie) — wysoki i prosty. [przypis edytorski]

[3]

karli — tu: karłowaty. [przypis edytorski]

[4]

smrek (reg.) — świerk. [przypis edytorski]

[5]

ściela — ściółka. [przypis edytorski]

[6]

bełkłąć — zabulgotać. [przypis edytorski]

[7]

współ — razem. [przypis edytorski]

[8]

rum — gruz, rumowisko. [przypis edytorski]

[9]

czereda — tłum. [przypis edytorski]

[10]

kir — czarna tkanina, symbolizująca żałobę. [przypis edytorski]

[11]

sito — tu: sitowie. [przypis edytorski]

[12]

Atylla — popr.: Attyla (406–453), wódz Hunów, znany z okrucieństwa, wielokrotnie atakował Cesarstwo Rzymskie. [przypis edytorski]

[13]

kędy — gdzie. [przypis edytorski]

[14]

czczość — pustka, coś nieznaczącego. [przypis edytorski]

[15]

wraz — naraz, jednocześnie. [przypis edytorski]

[16]

czyliż — czy z partykułą pytajną -li i wzmacniającą -ż. [przypis edytorski]

[17]

zezrębić — zacząć stanowić zrąb, fundament. [przypis edytorski]

Jednorazowo Miesięcznie

Inna kwota

Bezpieczne płatności zapewniają: PayU Visa MasterCard

Dane do przelewu tradycyjnego:

nazwa odbiorcy

Fundacja Wolne Lektury

adres odbiorcy

ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125, 00-514 Warszawa

numer konta

75 1090 2851 0000 0001 4324 3317

tytuł przelewu

Darowizna na Wolne Lektury + twoja nazwa użytkownika lub e-mail

wpłaty w EUR

PL88 1090 2851 0000 0001 4324 3374

Wpłaty w USD

PL82 1090 2851 0000 0001 4324 3385

SWIFT

WBKPPLPP

Zamknij

Proszę czekać...

Czytaj w przypisie dolnym

Zaloguj się / Załóż konto

Słuchaj od tego miejsca

1,5% podatku - to nic nie kosztuje! Wpisz
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Wolne Lektury

Chcemy, aby każde dziecko w Polsce miało wygodny i bezpłatny dostęp do lektur szkolnych - zróbmy to razem! Wspieraj Wolne Lektury stałą wpłatą!
Kliknij, by dowiedzieć się więcej >>>

Warto wspierać czytanie w każdej formie, możliwie dostępne dla wszystkich. I takich książek, po które warto sięgnąć

Sylwia Chutnik

Znajdź nasze książki na Legimi! Za każdym razem, kiedy czytasz lub słuchasz Wolnych Lektur w księgarni Legimi, wspierasz naszą bibliotekę - DZIĘKUJEMY!

Co nowego na Wolnych Lekturach? Dowiesz się z naszego newslettera. Kliknij, by się zapisać.

Nie bądź wuj ponury, wspieraj Wolne Lektury!

Audiobooki Wolnych lektur znajdziesz też na naszym kanale na YouTube.

Regularnie dodajemy nowe książki. By ich nie przegapić, subskrybuj nasz kanał.

Kliknij obrazek, by subskrybować!

Publiczne dotacje nigdy nie pokrywają wszystkich potrzeb biblioteki. Wsparcie czytelników jest niezbędne! Kliknij i dorzuć się!

Nie wystarczy zeskanować książkę. Tekst musi jeszcze przejść proces redakcji językowej i technicznej oraz podwójną korektę. Sam widzisz, że to dużo pracy! Dlatego potrzebujemy Twojego wsparcia! Kliknij i dorzuć się!

Dlaczego warto pamiętać o Kochanowskim, w jaki sposób zmiana akcentu może symbolizować bunt, jak rymować, aby prawie nikt nie zauważył, że rymujecie - wszystkiego dowiesz się słuchając Mistrzowskiej Szkoły Poezji.

Cześć ludzie!