Spis treści

      Jan KochanowskiPieśni, Księgi pierwszePieśń X[1][2]

      1

      Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry[3]

      I tak wysoko postawił, że z góry

      Wszystek świat widzę, a sam, jako trzeba,

      Tykam sie nieba?

      5

      To li jest ogień on nieugaszony

      Złotego słońca, które, nieskończony

      Bieg bieżąc, wrotne[4] od początku świata

      Prowadzi lata?

      To li jest on krąg odmiennej światłości[5],

      10

      Wódz gwiazd roźlicznych i sprawca żyzności[6]?

      Słyszę głos wdzięczny; prze Bóg, a na jawi,

      Czy mię sen bawi[7]?

      Tu, widzę, ani ciemne mgły dochodzą,

      Ani śnieg, ani zimne grady szkodzą;

      15

      Wieczna pogoda, dzień na wszystki strony

      Trwa nieskończony.

      Godne pałace Twojej wielmożności,

      Panie, a jakiej cnota dostojności,

      Widzę na oko, bowiem wedle Ciebie

      20

      Ma miejsce w niebie.

      Kto by cię nie znał, Lechu Słowianinie[8],

      Któryś napierwej zasiadł w tej krainie

      I opanował męstwem swoim mocne

      Brzegi północne?

      25

      Kroka[9] patrz, jako siedząc tak wysoko,

      Przedsię ku miastu swemu skłania oko;

      Wandę wydawa ubiór, bo z postawy

      Zda sie mąż prawy.

      Tu i fortelny Przemysł[10] jest wniesiony,

      30

      I ten, co dostał trefunkiem korony[11],

      Doźrzawszy zdrady, gdzie koń prędkonogi

      Biegł zawód drogi[12].

      Bóg fałszu nie chce; a jako miłuje

      Sprawiedliwego, Piast i dziś to czuje,

      35

      Bo mieszka w niebie, a jego cne plemię

      Rządziło zięmię.

      Zemowit[13] stoi wedla ojca prawie,

      Z drugimi równo: ty wysszej, Miecławie[14],

      Którego sprawą chrześcijański zakon[15]

      40

      Podan Polakom.

      Tuż po nim widzę mężne Bolesławy[16],

      Prze których dzielność i stateczne sprawy

      Polska szeroko swych granic pomknęła

      I serce wzięła[17].

      45

      W tejże jest liczbie on zakonnik święty[18],

      Z cięniów klasztornych na królestwo wzięty.

      Są dwa Leszczkowie[19]; jest król wzrostem mały,

      Ale mąż śmiały[20].

      Widzę Jagiełła i dwu Kazimierzu[21]

      50

      Dobrych tak w boju, jako i w przymierzu;

      Widzę i ciebie, gwiaździe równym prawie,

      Cny Władysławie[22].

      Tu też jest Olbracht; król serca wielkiego;

      Tuż z Aleksandrem Sygmunt[23], za którego

      55

      Polska zakwitła, a po długim boju

      Wytchła w pokoju.

      Szlachetne dusze, które swej dzielności

      Macie zapłatę niebieskie radości,

      Życzcie ojczyźnie, aby wam rodziła

      60

      Podobnych siła.

      A ten, co po was[24] dziś państwo sprawuje,

      Niechaj fortunnie i zdrów nam panuje;

      A zwierzonego nie wzdawa opieku[25],

      Aż pełen wieku!

      Przypisy

      [1]

      Ks. 1, Pieśń X — początek pieśni jest parafrazą ody Horacego (Carmina II 20) noszącej tytuł Ad Maecenatem (Do Mecenasa); parafraza całości — Ks. 2, Pieśń XXIII; por. też Carmina I 12. [przypis redakcyjny]

      [2]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

      [3]

      odziać pióry — pokryć piórami. [przypis redakcyjny]

      [4]

      wrotny — wracający. [przypis redakcyjny]

      [5]

      krąg odmiennej światłości — przen. księżyc. [przypis redakcyjny]

      [6]

      sprawca żyzności — Diana, bogini księżyca, była też boginią płodności i urodzaju. [przypis redakcyjny]

      [7]

      prze Bóg, a na jawi, / Czy mię sen bawi? (starop.) — na Boga, czy to jawa, czy też zwodzi mnie sen? [przypis redakcyjny]

      [8]

      Lech Słowianin — nawiązanie do legendarnego władcy Polski umieszczonego tu w niebie. [przypis redakcyjny]

      [9]

      Krok — Krak, Krakus, legendarny założyciel Krakowa. [przypis redakcyjny]

      [10]

      fortelny Przemysł — przebiegły Przemysław (Lestko I), przedhistoryczny polski książę, według legendy pokonał wojska Aleksandra Wielkiego umieszczając na drzewach malowane tarcze, ku którym zwabił żołnierzy wroga. [przypis redakcyjny]

      [11]

      ten, co dostał trefunkiem korony — Lestko II wygrał wyścig jeździecki po koronę, mimo że jego przeciwnik wyłożył trasę biegu żelaznymi kolcami. [przypis redakcyjny]

      [12]

      Biegł zawód drogi — biegł w zawody o cenną (drogą) rzecz. [przypis redakcyjny]

      [13]

      Zemowit — Siemowit, syn Piasta, legendarnego założyciela dynastii. [przypis redakcyjny]

      [14]

      Miecław — chodzi o Mieszka I. [przypis redakcyjny]

      [15]

      zakon (daw.) — prawo. [przypis redakcyjny]

      [16]

      mężne Bolesławy — chodzi o Bolesława Chrobrego i Krzywoustego, może również Śmiałego. [przypis redakcyjny]

      [17]

      serce wzięła — nabrała serca, odwagi. [przypis redakcyjny]

      [18]

      zakonnik święty — Kazimierz I Odnowiciel, zwany też Mnichem. [przypis redakcyjny]

      [19]

      dwa Leszczkowie — dwóch Leszków: Leszek Biały i Leszek Czarny. [przypis redakcyjny]

      [20]

      król wzrostem mały — Władysław Łokietek. [przypis redakcyjny]

      [21]

      dwu Kazimierzu (daw. forma B.)— dwóch Kazimierzy: Kazimierza Wielkiego i Kazimierza Jagiellończyka. [przypis redakcyjny]

      [22]

      Władysław — chodzi o Władysława Warneńczyka. [przypis redakcyjny]

      [23]

      Sygmunt — Zygmunt (Zygmunt I Stary). [przypis redakcyjny]

      [24]

      ten, co po was — następca tronu, Zygmunt II August. [przypis redakcyjny]

      [25]

      Niechaj (…) zwierzonego nie wzdawa opieku — niech nie oddaje powierzonej mu odpowiedzialności. [przypis redakcyjny]

      Close
      Please wait...