Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Dorzuć sie do Wolnych Lektur! Za 25 zł miesięcznie samodzielnie sfinansujesz w ciągu roku publikację noweli takiej jak "Katarynka", czy "Echa Leśne".

TAK, wpłacam
Nie, chcę przejść do biblioteki
Znajdź nas na YouTube

Audiobooki Wolnych lektur znajdziesz na naszym kanale na YouTube.
Kliknij, by przejść do audiobooków.

x
Pieśń II (Serce roście patrząc na te czasy!) → ← [Pieśni - Dedykacja]

Spis treści

      Jan KochanowskiPieśni, Księgi pierwszePieśń I[1]Intactis opulentior[2]

      Byś[3] wszystko złoto posiadł, które — powiadają —
      Gdzieś daleko gryfowie i mrówki[4] kopają[5];
      Byś pałace rozwodził[6] nie tylko na ziemi,
      Lecz i morza kamieńmi zabudował[7] swemi;
      Jesli[8] dyjamentowe goździe[9] Mus[10] ma w ręku,
      Któremi natwardszego umie pożyć[11] sęku[12],
      Ani ty wyswobodzisz serca z ciężkiej trwogi,
      Ani z okrutnej śmierci sideł wyrwiesz nogi[13].
      Lepiej polnych Tatarów[14] dawny zwyczaj niesie,
      U których każdy swój dom wozi na kolesie[15];
      Lepszego rządu Gete grubi używają[16],
      Gdzie niwy[17] nie mierzone[18] wolne zboża dają[19].
      Tam niewinna[20] macocha dziatek pierwszej żony,
      Sirót nędznych[21], przestrzega wczasu[22] z każdej strony[23];
      Ani z wielkim posagiem męża rządzi[24], ani
      Nadzieje kładzie w gładkim[25] miłosniku[26] pani.
      Wielki posag rodziców postępki uczciwe,
      A k temu obyczaje skromne i wstydliwe;
      Występnych tam nie cierpią, lecz kto będzie krzywy,
      Niech sie wierci, jako chce, nie zostanie żywy.
      O, ktokolwiek będzie chciał mordy niecnotliwe
      I domowe okrócić[27] najazdy krwie[28] chciwe,
      Jesli pragnie ojczyzny ojcem być nazwany
      I tymże na wysokich kolumnach pisany,
      Niech objeździć swą wolą śmie nieokróconą[29],
      A jego sprawy przyszłe wieki więc wspomioną;
      Ponieważ cnocie żywej[30] my źli, nie życzemy[31],
      Aż gdy nam z oczu zniknie, toż[32] jej żałujemy.
      Co po tych skargach próznych, jesli na występy
      Przez spary — jako mówią — patrza urząd tępy[33]?
      Po co statut i prawa chwalebne stawiamy,
      Jesli sie obyczajów dobrych nie trzymamy?
      Nie odstraszą zbytecznym[34] ogniem zarażone
      Kupca kraje chciwego ani przesadzone[35]
      Mrozem gwałtownym pola; żeglarze bywali[36]
      Wszystek świat, jako wielki[37], kołem objechali.
      Ubóstwo, hańba wielka, każe człowiekowi
      Czynić i cierpieć wszystko; już on i wstydowi
      Mir dawno wypowiedział[38], i cnocie, niedbały,
      Poświęconej nie myśli dostępować skały[39].
      Albo my do spólnego skarbu[40], gdzie życzliwa
      Ludzka pochwała i głos pospolity[41] wzywa,
      Albo w morze, przyczynę wszech nieszczęśliwości,
      Perły, złoto i wielkiej kamienie drogości
      Zarzućmy, jesli grzechów żałujem statecznie
      I nieprawości swoich. Potrzeba kóniecznie
      Złej napierwsze początki żądze[42] wykorzenić,
      A dziełem pracowitszym pieszczotę[43] odmienić.
      Nie umie syn szlachecki na koń wsieść i w łowy
      Na dziki źwierz z oszczepem jachać[44] niegotowy,
      Lepiej kufla świadomy[45] albo kart pisanych[46],
      Każesz li dać, i kostek, prawem zakazanych.
      Więc ojciec krzywo przysiągł, wydarł sąsiadowi,
      Gotując niegodnemu spadek potomkowi:
      I przybywa-ć mu[47] rzkomo[48], ale nie wiem czemu,
      Zawżdy na czymści schodzi państwu niesporemu[49].

      Przypisy

      [1]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

      [2]

      intactis opulentior — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 24) noszącej tytuł Ad divites avaros (Do zachłannych bogaczy). Początek tej pieśni (incipit) stanowią słowa podane tu jako motto: „intactis opulentior”. [przypis redakcyjny]

      [3]

      byś — tu: choćbyś. [przypis redakcyjny]

      [4]

      gryfowie i mrówki — gryfy, mitologiczne ptaki posiadające duże skrzydła, orle dzioby i tułowia lwa; były strażnikami złota na pustyniach północnych Indii czy też w Arabii; tutaj wraz z mrówkami są przedstawione jako istoty strzegące skarbów i wydobywające złoto. [przypis redakcyjny]

      [5]

      kopają (starop.) — kopią, wydobywają. [przypis redakcyjny]

      [6]

      rozwodzić coś — budować na ogromnej przestrzeni. [przypis redakcyjny]

      [7]

      morza kamieńmi zabudował — jest to nawiązanie do metody budowania rzymskich willi; wprawdzie nie na morzu, ale na tamach czy kamiennych groblach wchodzących w morze. [przypis redakcyjny]

      [8]

      jesli (starop.) — skoro. [przypis redakcyjny]

      [9]

      dyjamentowe goździe — stalowe gwoździe. [przypis redakcyjny]

      [10]

      Mus — bogini konieczności (łac. Necessitas). [przypis redakcyjny]

      [11]

      pożyć (strop.) — zniszczyć, pokonać. [przypis redakcyjny]

      [12]

      natwardszego (…) sęku (starop.) — ogromnej trudności (określenie przysłowiowe). [przypis redakcyjny]

      [13]

      Ani (…) wyswobodzisz (…), Ani (…) wyrwiesz — ani nie wyswobodzisz, ani nie wyrwiesz; w staropolszczyźnie przeczenie było zawarte w spójniku „ani”. [przypis redakcyjny]

      [14]

      polnych Tatarów — koczowniczych Tatarów, którzy są tu odpowiednikami Scytów z pieśni Horacego. [przypis redakcyjny]

      [15]

      kolasa (tu forma N. lp: kolesie) — wóz chłopski, ciężarowy. [przypis redakcyjny]

      [16]

      Lepszego rządu Gete grubi używają — lepszy porządek jest u prymitywnych Getów, czyli u starożytnego ludu, koczującego nad Dunajem, uważanego za poprzednika Tatarów. [przypis redakcyjny]

      [17]

      niwa — tu: wydzielona część pola. [przypis redakcyjny]

      [18]

      nie mierzone — nie wymierzone na poszczególne działki, nie posiadające ustalonych granic. [przypis redakcyjny]

      [19]

      wolne zboża — dostępne dla wszystkich, stanowiące wspólną własność. [przypis redakcyjny]

      [20]

      niewinny (starop.; łac. innocens) — odznaczający się nieskazitelnymi obyczajami. [przypis redakcyjny]

      [21]

      nędzny* (starop.) — nieszczęśliwy. [przypis redakcyjny]

      [22]

      przestrzegać wczasu (starop.) — doglądać wygody. [przypis redakcyjny]

      [23]

      z każdej strony — tu: pod każdym względem. [przypis redakcyjny]

      [24]

      męża rządzi (starop.) — rządzi mężem. [przypis redakcyjny]

      [25]

      gładki (starop.) — piękny, urodziwy. [przypis redakcyjny]

      [26]

      miłosnik (starop.) — zalotnik, kochanek. [przypis redakcyjny]

      [27]

      okrócić (starop.) — ukrócić, poskromić. [przypis redakcyjny]

      [28]

      krwie (starop. D. lp rodz. ż.) — krwi. [przypis edytorski]

      [29]

      objeździć swą wolą (…) nieokróconą (starop.) — powściągnąć, opanować nieposkromioną samowolę. [przypis redakcyjny]

      [30]

      cnota żywa — prawdziwa cnota (inne możliwe rozumienie: cnota ludzi żywych). [przypis redakcyjny]

      [31]

      nie życzemy (starop.) — nie sprzyjamy. [przypis redakcyjny]

      [32]

      toż (starop.) — dopiero wtedy. [przypis redakcyjny]

      [33]

      Przez spary (…) patrza urząd tępy (starop.) — opieszały urząd patrzy pobłażliwie, „przez palce”. [przypis redakcyjny]

      [34]

      zbyteczny* (starop.) — nadmierny. [przypis redakcyjny]

      [35]

      przesadzony (starop.) — nadmiernie wypełniony. [przypis redakcyjny]

      [36]

      bywały (tu forma lm: bywali) — doświadczony; por. wyraz pokr.: bywalec. [przypis redakcyjny]

      [37]

      jako wielki — cały wielki. [przypis redakcyjny]

      [38]

      Mir (…) wypowiedział (starop.) — zerwał pokój. Obecnie „wypowiada się” wojnę; wówczas mówiono: wypowiadam pokój, opowiadam wojnę. [przypis redakcyjny]

      [39]

      dostępować skały (starop.) — zbliżać się do skały. [przypis redakcyjny]

      [40]

      spólny skarb (starop.) — wspólny skarb; chodzi tu o skarb państwowy utworzony z podatków. [przypis redakcyjny]

      [41]

      pospolity (starop.) — powszechny; por. wyraz pokrewny: rzeczpospolita. [przypis redakcyjny]

      [42]

      żądze (starop. D. lp) — żądzy. [przypis redakcyjny]

      [43]

      pieszczota* (starop.) — wygodnictwo, zniewieściałość. [przypis redakcyjny]

      [44]

      jachać (starop.) — jechać. [przypis redakcyjny]

      [45]

      kufla świadomy — znający się na kuflu, czyli na piciu alkoholu. [przypis redakcyjny]

      [46]

      karty pisane — malowane, służące do gry. [przypis redakcyjny]

      [47]

      przybywa-ć mu — przybywa ci mu, czyli: bogaci się. [przypis redakcyjny]

      [48]

      rzkomo (starop.) — rzekomo, pozornie. [przypis redakcyjny]

      [49]

      Zawżdy na czymści schodzi państwu niesporemu (starop.) — zawsze czegoś brakuje majątkowi, którego nie przybywa (inne rozumienie: zawsze czegoś brak, by zostać prawdziwym panem). [przypis redakcyjny]

      Close
      Please wait...