Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 175915 przypisów.
lux perpetua (łac.) — nieustające światło. [przypis edytorski]
Luxembourg-Garten — Jardin du Luxembourg, Park in Paris. [przypis edytorski]
Luxemburg — tu: Ogród Luksemburski w Paryżu, park miejski przy pałacu księcia de Luxemburg. [przypis edytorski]
Luxit et elanguit terra, confusus est Libanus et obsorduit (łac.) — „Płakała i zwątlała ziemia, zawstydzony jest Liban i uwiądł”. [przypis tłumacza]
Luxuria (…) emissa — Livius Titus, Ab Urbe condita 34, 4. [przypis tłumacza]
Luxy — Luxtorpedy; wagony spalinowe o aerodynamicznych kształtach, stosowane w szybkich połączeniach kolejowych PKP w l. 30. XX w., na trasach np. Kraków-Zakopane; w międzywojniu potoczne określenie superekspresowych pociągów w ogóle. [przypis edytorski]
Luynes, Charles d'Albert de (1578–1621) — faworyt króla Ludwika XIII, mianowany parem oraz konetablem Francji; pasjonat myślistwa. [przypis edytorski]
Luyten, Willem Jacob (1899–1994) — holendersko-amerykański astronom, odkrywca i badacz gwiazd, pracował w obserwatoriach: Licka i Harvard College Observatory; wykładowca University of Minnesota, za swą pracę naukową odznaczony medalami (Medal Jamesa Craiga Watsona 1964, Bruce Medal 1968), jego imieniem nazwana została asteroida (1964) i gwiazda (gwiazda Luytena należy do najbliższych sąsiadów Słońca). [przypis edytorski]
Luzacja — Łużyce. [przypis edytorski]
luzak — niezaprzężony, idący luzem koń. [przypis edytorski]
luzak — sługa obozowy. [przypis edytorski]
luzak — służący, pacholik pancernego towarzysza. [przypis redakcyjny]
luzak — żołnierz opiekujący się koniem oficerskim. [przypis edytorski]
luzować się — tu: zmieniać się (szczególnie: na warcie). [przypis edytorski]
luzować — tu: zastępować na służbie. [przypis edytorski]
luzować — tu: zastępować. [przypis edytorski]
Luzytanowie i Kantabrowie — Luzytanowie: zamieszkujący ziemie dzisiejszej Portugalii; Kantabrowie: z północnej części Hiszpanii, do Pirenejów. [przypis tłumacza]
luzytański — portugalski; od nazwy staroż. prowincji rzymskiej na tych terenach: Luzytania. [przypis edytorski]
luźne rozpinał wniki i poszerzał oka — odpuszczał, przymykał oko, patrzył przez palce itp. [przypis edytorski]
luźni — luźna czeladź. [przypis redakcyjny]
luźny burlesk — określenie konstrukcji rytmicznej niemieckiego oryginału. [przypis edytorski]
lwem na bawołu — archaiczna forma porównania, dziś powiedziano by: jak lew na bawoła. [przypis edytorski]
Lwi Gród — Lwów. [przypis edytorski]
lwi łupież — skóra złupiona z lwa. [przypis edytorski]
Lwiątko — chodzi o sztukę Lejonets unge, którą pod pseudonimem Harald Gote opublikowała Helga Frideborg Maria Stéenhoff (1865–1945), szwedzka pisarka i działaczka na rzecz praw kobiet. [przypis edytorski]
Lwiątko — ukazało się pod męskim pseudonimem Harald Gote, pod tym pseudonimem jednak ukrywa się kobieta. [przypis autorski]
lwica hirkańska — kiedy Eneasz, bohater Eneidy Wergiliusza, porzuca swoją kochankę, królową Dydonę, ta porównuje jego okrucieństwo do obyczajów hirkańskich tygrysic. Zwrotu tego użył także Ariosto, a w polskiej literaturze J.A. Morsztyn; Hirkania — kraj położony na Wyżynie Irańskiej. [przypis edytorski]
Lwie, dobrze ryknąłeś! — Szekspir, Sen nocy letniej akt V, scena 1 (słowa Demetriusza do aktora odgrywającego rolę lwa w przedstawieniu na dworze książęcym). [przypis edytorski]
lwowi na morzu możnemu — lew, jak wiadomo, herb Wenecji, oznacza też Wenecję samą. [przypis redakcyjny]
lwowska komisyja — 18 sierpnia. [przypis redakcyjny]
lwów — dziś popr. forma B. lm: lwy. [przypis edytorski]
Lwów — miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego i rejonu lwowskiego. [przypis edytorski]
Lwów — miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego i rejonu lwowskiego. [przypis edytorski]
Lwów — miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego. [przypis edytorski]
Lwów — miasto ukraińskie, ośrodek administracyjny rejonu lwowskiego. [przypis edytorski]
Lwów — miasto w zach. części Ukrainy, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego i rejonu lwowskiego. [przypis edytorski]
lwów swoich (daw. forma) — dziś: lwy swoje. [przypis edytorski]
Lwy albańskie — pułki armii tureckiej złożone z Albańczyków znane były z waleczności. Przestały one jednak istnieć po uzyskaniu przez Albanię formalnej niepodległości w r. 1912. Stąd określenie „lwy albańskie” jest raczej anachronizmem. [przypis redakcyjny]
lwy Farsu — lwy bezgrzywe, spotykane jeszcze z rzadka w prowincji Farsistanu. [lew perski, zwany też lwem azjatyckim, występował niegdyś od Grecji przez Persję aż po Indie, obecnie jest zagrożony wymarciem; podobnie jak u lwa afrykańskiego, grzywę u lwa perskiego mają tylko samce; red. WL]. [przypis autorski]
lwy i lilije — terminy alchemiczne; czerwony lew miał oznaczać tlenek rtęci, a lilia kwas solny. [przypis edytorski]
Lwy mogą stłumić lamparta wybuchy — herbem Norfolka był złoty lampart. [przypis redakcyjny]
Lyaeus — Bachus, bóg wina. [przypis redakcyjny]
Lyaeus (mit. gr.) — przydomek Dionizosa, boga wina. [przypis edytorski]
Lyautey, Louis Hubert (1854–1934) — francuski wojskowy i administrator kolonialny, marszałek Francji; czołowy realizator francuskiej polityki kolonialnej na przełomie XIX i XX w. [przypis edytorski]
Lybia Italiana, popr. Libia Italiana (wł.) — Libia Włoska, dawna kolonia Włoch w Afryce Płn., na terenie ob. Republiki Libii, utworzona przez połączenie w 1934 włoskich kolonii Cyrenajki i Trypolitanii. [przypis edytorski]
Lyceum Theatre — teatr na West Endzie, tuż przy ulicy Strand w centrum Londynu. [przypis edytorski]
Lycosthenes, Conrad (1518–1561) — ur. jako Conrad Wolffhart, alzacki humanista i encyklopedysta, filolog i teolog protestancki, kaznodzieja w Bazylei, autor m.in. Apophthegmatum sive responsorum memorabilium… (1555), w którym znajdują się np. wywody o feniksie wraz z odnośnymi ilustracjami. [przypis edytorski]
Lydias — rzeka w płn. Grecji. [przypis edytorski]
lydinės — Lydos. [przypis edytorski]
Lyg Gabrielius. — Palieku Gabrieliaus vardą, kaipo visiems žinomą; betgi tikruoju dangaus sargu pagal Rytų mitologiją tėra Rameh — Arcturo žvaigždynas — viena iš dviejų didžiųjų žvaigždžių, vadinamų As Semekein. [przypis redakcyjny]
Lyg Kalifų rožančiaus rubiną — granatą. — Muzulmonai meldžias ant rožančių, kuriuos žymesnieji vartoja susielintus iš brangiųjų akmenėlių. Mormedžiai ir granatai, gražiais raudonuodami vaisiais, puikiai dabina visą pietinę Krymo užuolanką. [przypis redakcyjny]
lyg — lyg (lygu, lygiai) ir lig (lik, liki, iki) rytiečiai neskiria, jie taria visuomet lyg. [przypis redakcyjny]
lygsvarę — pusiausvyrą. [przypis edytorski]
Lyk — Lycus, chłopiec, którego urodę i wdzięki opiewał Alkajos. [przypis redakcyjny]
Lykabettos — strome wzgórze w północnej części Aten, w starożytności poza terenem miejskim. [przypis edytorski]
Lykaja — arkadyjskie święto wiosenne na cześć Dzeusa Lykajosa. [przypis tłumacza]
Lykaon, Kallisto, Io, Dafne, Syrinks (mit. gr.) — postacie z mitów greckich zamienione w zwierzęta i rośliny. [przypis edytorski]
Lykaon — król Arkadii, ludożerca. [przypis tłumacza]
Lykaon — w innym przekładzie: Likon. [przypis edytorski]
Lykaoński Orfeusz — W katakumbach pełno było rzeźb i malowideł symbolicznych po ścianach i na sarkofagach. W początkach chrześcijaństwa sztuka była całkiem symboliczną. I tak Orfeusz, pierwszy mędrzec, poeta, założyciel towarzystwa, u pogan wyrażał Chrystusa; postać Noego, Izaaka, Józefa patriarchy, to samo znaczyły. Złoty świecznik o trzech ramionach wyrażał Chrystusa. Latorośl winna to samo. Lira była symbolem krzyża; palma zwycięstwa niebieskiego; krzyż z drogimi kamieńmi, otoczony wieńcami róż, wiszącymi na złotych łańcuszkach, dwiema literami greckimi alfa i omega, znaczył boga, koniec i początek wszystkiego. Paw był symbolem zmartwychwstania, a czasem znowu szatana. Oliwne drzewo było hieroglifem wieczności i pokoju. Cyprys i sosna śmierci; kotwica zbawienia. Ryby ludzi, z powodu słów Chrystusowych do Apostołów: Faciam vos piscatores hominum. Delfin nadziei i umarłych, co z tego świata w lepsze strony się udali. Samson z wyrwanymi bramami na barkach znaczył Chrystusa na tej zasadzie: Tollit portas civitatis est Inferni et removit mortis imperium. Tu civitas raz znaczy czyn Samsona realny, drugi raz oznacza świat starożytny cały, który był tylko składem civitatum, miast ([fr.] cité), czyli egoizmów zamkniętych, w sobie najsrożej uciskających. W rzeczy samej, Chrystus zadał śmierć składowi temu, porządkowi całego świata starożytnego, powołując ludzi do braterstwa i wolności. To dowodzi, że i chrześcijanie pierwszych wieków już czuli swoje powołanie polityczne. Dalej jeleń znaczy apostołów, kogut czujność pasterską, a krzyż zawsze składał się z czterech gatunków drzewa: z cyprysu, cedru, palmy i oliwy. [przypis autorski]
Lykas — wuj i opiekun Antiope, obdarzanej miłością przez Jowisza. [przypis tłumacza]
Lykejon — miejski gimnazjon (zespół budowli do ćwiczeń fizycznych, wraz z łaźnią), położony na wschodnich obrzeżach Aten, w gaju przy świątyni Apollina Likejosa (stąd nazwa), zbudowany w V w. p.n.e. przez Peryklesa; przy tym gimnazjonie uczeń Platona, Arystoteles, założył później szkołę filozoficzno-naukową. [przypis edytorski]
Lykejon — miejski gimnazjon (zespół budowli do ćwiczeń fizycznych, wraz z łaźnią), położony na wschodnich obrzeżach Aten, w gaju przy świątyni Apollina Likejosa (stąd nazwa), zbudowany w V w. p.n.e. przez Peryklesa. Przy tym gimnazjonie Arystoteles założył szkołę filozoficzno-naukową. [przypis edytorski]
Lykofron — tragik grecki z wyspy Eubei. [przypis tłumacza]
Lykon — ojciec Autolika; należał później do oskarżycieli Sokratesa, być może rozgoryczony stratą syna, którego zabili Spartanie stanowiący garnizon dla obrony trzydziestu tyranów; przecież najenergiczniejszy z nich Kritias uchodził za ucznia i przyjaciela Sokratesa. [przypis tłumacza]
Lyly, John (1554?–1606) — prócz Euphuesa (w dwóch częściach, 1579–80) napisał szereg komedii. Euphues nie jest utworem oryginalnym, lecz przeróbką dzieła Hiszpana Guevary, którego asonancje Lyly zastąpił zgodniejszą z duchem swego języka aliteracją. [przypis tłumacza]
Lyncestes, obwiniony o spisek przeciw Aleksandrowi (…) — Quintus Curtius, Historiae Alexandri Magni, VII, 1. [przypis tłumacza]
lynch (ang.)— lincz, samosąd, wymierzenie kary przez osobę nieuprawnioną; nazwa utworzona od nazwiska Charlesa Lyncha (1736–1796), amerykańskiego plantatora, który wraz z grupą popleczników sprawował pozaprawne sądy, wymierzając kary osobom, które uznawał za winne. [przypis edytorski]
lynch (ang.) — samosąd. [przypis edytorski]
lynch — lincz, samosąd, wymierzenie kary przez osobę nieuprawnioną; nazwa utworzona od nazwiska (tj. eponim) Charlesa Lyncha, (1736–1796), amer. sędziego ze stanu Wirginia. [przypis edytorski]
lyngam — popr.: lingam a. linga, obiekt kultu hinduskiego boga Śiwy, symbolizujący jego moc twórczą: pionowy kamienny słup z obłym wierzchołkiem, na podstawce odprowadzającej wodę z rytuałów obmywania; przez Europejczyków uznawany za symbol falliczny, organu rozrodczego Śiwy. [przypis edytorski]
lynx (ang.) — ryś. [przypis edytorski]
Lyon — miasto we wsch. Francji, oddalone 391 km od Paryża. [przypis edytorski]
Lyon — miasto we wsch. Francji. [przypis edytorski]
Lysippos, pol. Lizyp (IV w. p.n.e.) — jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich okresu klasycznego, nadworny portrecista Aleksandra Wielkiego. [przypis edytorski]
lytlauža — trikampis tilto įrengimas, saugantis tiltą nuo einančių lyčių, laužiantis jas. [przypis edytorski]
lza (daw.) — można, wolno. [przypis edytorski]
lza (daw.) — wolno, można. [przypis edytorski]
lża a. lza (daw.) — trzeba, wolno, można. [przypis edytorski]
lża (daw.) — wolno. [przypis edytorski]
lżyciel — ten, który lży; rzuca obelgi. [przypis edytorski]
Lżyć będą cnotę, przykrymi mówiąc słowami — z Hezjoda: Erga [tytuł polski: Prace i dnie], 186. [przypis tłumacza]
lżyć (daw.) — obrażać, przeklinać. [przypis edytorski]
lżyć — obrzucać obelgami. [przypis edytorski]
Ł. — Łomża. [przypis edytorski]
Łaba nakt, ponuj! (lit.) — Dobranoc panu! [przypis autorski]
Łaba — rzeka w Niemczech i Czechach o długości 1165 km. [przypis edytorski]
łabaj — oddział szpitalny dla wenerycznie chorych. [przypis edytorski]
Łabanakt, pone! — Dobranoc panu! [przypis edytorski]
łabas (gw.) — cap, chaps. [przypis edytorski]
łabęci — dziś popr.: łabędzi. [przypis redakcyjny]
łabęcim — dziś popr.: łabędzim. [przypis edytorski]
łabęć (daw.) — łabędź. [przypis redakcyjny]
łabęć (starop. forma) — dziś: łabędź. [przypis edytorski]
łabęć (starop. forma ort.) — łabędź. [przypis edytorski]
Łabędź — charakterystyczny, jasny gwiazdozbiór na północnym niebie. [przypis edytorski]
„Łabędź i Leda” Leonarda — Leda z łabędziem, obraz Leonarda da Vinci ilustrujący mitologiczną opowieść o żonie króla Sparty uwiedzionej przez Zeusa, który przybrał postać łabędzia; dzieło zaginione w XVII w., znane ze szkiców i kopii. [przypis edytorski]
łabuź (reg.) — tatarak. [przypis edytorski]
Łac. Mowa opublikowana jest rzeczą wolną. Por. krytyczną na temat recepcji tej sentencji w literaturze przedmiotu wypowiedź Leonarda Górnickiego. Jego zdaniem sentencja ta została wyrwana z kontekstu, a przez to częściowo zafałszowana. „Publiczność może co prawda powielać utwór, bo autorzy tracą nad nim kontrolę, skoro tylko on ich opuści […] ale musi jednocześnie stać na straży własnościowych, jakkolwiek mających charakter niematerialny, roszczeń autora do działa, jego dobrej sławy związanej ze stworzonym przez niego utworem. Tekst jest więc wolny (libera) na jednej płaszczyźnie, lecz stanowi własność (possessa) na innej”. L. Górnicki, Rozwój idei praw autorskich……, s. 73. [przypis autorski]
Łacha ił Ałła — Allah jest jedynym bogiem. [przypis edytorski]
