Przypisy

Co to znaczy Nostromo? — po włosku nostromo oznacza bosmana, a chociaż pochodzi od katalońskiego nostramo, nostre amo: nasz pan, to przypomina wł. nostro uomo: nasz człowiek. [przypis edytorski]

co tobie boli — daw. konstrukcja z C.; dziś z D: co ciebie boli. [przypis edytorski]

co tobie (…) boli (reg.) — co cię boli; co ci dolega. [przypis edytorski]

Co tra calle vive, magne e lave a faccia (wł. dial.) — za trzy calle jedzenie, picie i mycie twarzy; callo (cavallo): dawna drobna moneta Królestwa Obojga Sycylii, obejmującego płd. Italię i Sycylię, w 1861 włączonego do zjednoczonego Królestwa Włoch. [przypis edytorski]

co — tu dziś popr.: coś. [przypis edytorski]

co — tu dziś popr.: czego. [przypis edytorski]

co — tu: jak. [przypis edytorski]

co — tu: którym. [przypis edytorski]

co tu ma do czynienia — co tu robi. [przypis edytorski]

co tydzień dawał pięćdziesiąt groszy — za ówczesne 50 gr można było kupić więcej, niż dzisiaj, a 12 zł, o których mowa niżej, stanowiło pokaźną sumę nie tylko dla dziecka. [przypis edytorski]

co tygodnia — dziś raczej: co tydzień. [przypis edytorski]

Co tyle wody dał mi żłopać — aluzja do popularnej metody torturowania podejrzanych. [przypis edytorski]

co tyle wody dał mi żłopać — aluzja do popularnej metody torturowania podejrzanych. [przypis edytorski]

co tylko — dopiero co, niedawno. [przypis edytorski]

co tylko sił mu staje (daw.) — co tylko sił mu starczy. [przypis edytorski]

co tylko — tylko co; właśnie, niedawno. [przypis edytorski]

co uczynić chcę — „co uczynić chcę” «w Sedomie. Nie jest właściwe, bym uczynił to bez powiadomienia [Abrahama], Ja dałem mu tę ziemię i te pięć miast (zob. Ks. Rodzaju 14:2) także należy do niego […]. Nazwałem go Abrahamem, „ojcem mnóstwa narodów”. Czyż zgładzę synów, a nie powiadomię o tym ojca, który Mnie miłuje?», zob. Raszi do 18:17. [przypis edytorski]

Co uczyniliście dla jednego z maluczkich, mnie uczyniliście — Mt 25,40. [przypis edytorski]

Co uczyniłem synowi Priama — Achilles zabił w walce Hektora, syna Priama, po czym wlókł jego zwłoki za rydwanem. [przypis edytorski]

co­ups d'éclat, które są często tylko coups de tête, a kończą się zwykle na coups de force — idiomatyczne wyrażenia francuskie ze słowem coup, oznaczającym cios, wybuch: co­ups d'éclat: wyczyny; coups de tête: spontaniczne decyzje, zachcianki; coups de force: zamachy stanu. [przypis edytorski]

co w poeciej marzyło się głowie — co się marzyło w głowie poety. [przypis edytorski]

co w policję wmawia — dziś raczej: co policji wmawia. [przypis edytorski]

co ważniejsza — daw. forma; znaczenie: co jest ważniejsze, że. [przypis edytorski]

co wiedzieć gdzie się rozleci — nie wiadomo, gdzie się rozproszy. [przypis edytorski]

co wielka (starop. konstrukcja) — co było wielkie. [przypis edytorski]

co większa — dziś: co więcej. [przypis edytorski]

co więtsza (starop.) — co więcej; w dodatku. [przypis edytorski]

co wlazło — dziś raczej: ile wlazło; ile wlezie (ile się da). [przypis edytorski]

Co wy ta wiecie (gw.) — co wy tam wiecie. [przypis edytorski]

co wypowiedziałem w artykule „Ojczyzny” — chodzi prawdodobnie o artykuł „»Salt«; thi »Christenhed« er: Christendoms Forraadnelse; »en christen Verden« er: Affaldet fra Christendommen” (duń.), ktory ukazał się 30 marca 1855 roku w n.76 gazety „Fædrelandet” duń. („Ojczyzna”). [przypis edytorski]

co za człowiek jest — jakim człowiekiem jest. [przypis edytorski]

co za przyczyna była do bratobójczej wojny Żydów… — z powodu zgwałcenia i śmierci kobiety w mieście Gibea, doszło do krwawej wojny domowej między plemionami Izraela; opowiada o tym biblijna Księga Sędziów. [przypis edytorski]

Co zacz jest? (daw.) — Kto to jest? [przypis edytorski]

co zalecało go — dziś: co było jego zaletą. [przypis edytorski]

co zrobić z tym fantem — jak wybrnąć z tej sytuacji. [przypis edytorski]

co zupełnie na Jima patrzyło (przestarz.) — co było zupełnie podobne do [zachowania] Jima. [przypis edytorski]

Co zwiążecie albo osądzicie na ziemi, to będzie zawiązano i osądzono na niebie — Mt 18, 18. [przypis edytorski]

co zwycięża nemejskiego smoka — nawiązanie do dwunastu prac Heraklesa, z których pierwszą było zabicie lwa nemejskiego. [przypis edytorski]

co żywo (daw.) — jak najszybciej. [przypis edytorski]

co żywo — jak najszybciej. [przypis edytorski]

Coar — w innych tłumaczeniach Soar albo Zoara, miasto w dolinie Siddim (dolina Morza Martwego), por. Ks. Rodzaju 14:3. [przypis edytorski]

Coar — wedle słów Lota, który powiedział, że miasto to jest 'małe', hebr. מִצְעָר (mic-ar) por. powyżej 19:20, zob. Raszi do 19:22. [przypis edytorski]

cobądźkolwiek — dziś: co bądź a. cokolwiek. [przypis edytorski]

cobea — kobea, pnącze pochodzące z Meksyku, uprawiane jako roślina ozdobna; jej duże dzwonkowate kwiaty są początkowo zielonkawe, kwitną pojedynczo, nierównomiernie, w lecie lub jesieni, na żywy fioletowy kolor i żyją tylko przez 1–2 dni, po czym są zastępowane przez nowe. [przypis edytorski]

Coblentz, William (1873–1962) — fizyk amerykański, znany ze swojego wkładu w radiometrię i spektroskopię w podczerwieni. [przypis edytorski]

cobler — lekki drink z wina lub sherry z sokiem z owoców cytrusowych, cukrem i kostkami lodu. [przypis edytorski]

coby dawać pozór (daw.) — żeby pilnować (czy nie idzie wicesekretariusz). [przypis edytorski]

coby (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

coby — tu: żeby. [przypis edytorski]

cobykolwiek — dziś: cokolwiek by. [przypis edytorski]

Cobyś był, Pietrze, mi dufał, co przejdziesz — to przeszedłbyś — konstrukcja z użyciem czasu zaprzeszłego, inaczej: „Gdybyś mi zaufał, że przejdziesz, wówczas przeszedłbyś”. [przypis edytorski]

Coccidae, pol.: misecznikowate (biol.) — rodzina owadów z nadrodziny czerwców. [przypis edytorski]

cochać się — czochrać, drapać, ocierać. [przypis edytorski]

cochać się — czochrać się, drapać się. [przypis edytorski]

cochać się (gw.) — ocierać się. [przypis edytorski]

cochenilla (z fr.) — dziś popr.: koszenila, naturalny ciemnoczerwony barwnik pozyskiwany z wysuszonych i zmielonych owadów, zwanych czerwcami kaktusowymi (Dactylopius coccus); tu w znaczeniu: owad, z którego wytwarza się ten barwnik. [przypis edytorski]

Cocher! Arretez! (fr.) — Woźnica! Zatrzymaj powóz! [przypis edytorski]

Cochet, Henri (1901–1987) — francuski tenisista, członek drużyny „czterech muszkieterów”, która zdominowała tę grę w l. 20. i 30. XX w. [przypis edytorski]

Cochet, Jean Benoît Désiré (1812–1875) — francuski archeolog, ksiądz katolicki; jeden z założycieli archeologii jako dyscypliny naukowej we Francji, pierwszy kurator Muzeum Starożytności w Rouen, autor ponad 150 książek i artykułów. [przypis edytorski]

cochmy naszczepili (starop.) — cośmy naszczepili; co naszczepiliśmy. [przypis edytorski]

Cochons! cochons! (fr.) — świnie, świnie. [przypis edytorski]

coco — tu pot.: kokaina. [przypis edytorski]

coctail — dziś: koktajl. [przypis edytorski]

Cocteau, Jean (1889–1963) — francuski poeta, dramaturg, scenarzysta i reżyser, a także malarz i menedżer bokserski. [przypis edytorski]

Cocteau, Jean (1889–1963) — francuski poeta, pisarz, dramaturg, filmowiec i choreograf tworzący pod wpływem awangardowych kierunków w sztuce. [przypis edytorski]

coć było życiem — inaczej: co ci było życiem; co było dla ciebie życiem. [przypis edytorski]

coć — co ci (która ci). [przypis edytorski]

coć (daw.) — co ci. [przypis edytorski]

coć do sromoty i do moich rzeczy (starop.) — co ci do sromoty i do moich rzeczy; co cię obchodzą moja hańba i moje sprawy. [przypis edytorski]

coć (gw.) — co ci. [przypis edytorski]

coć — konstrukcja z partykułą „ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski]

coć mówił (daw.) — skrót od: co ci mówił. [przypis edytorski]

coć powiedzą — konstrukcja z partykułą -ci, skróconą do -ć; znaczenie: co ci powiedzą. [przypis edytorski]

coć powiem — co ci powiem. [przypis edytorski]

coć rzekę — co ci mówię. [przypis edytorski]

coć się podobała (starop., gw.) — skrót od: co ci się podobała; która ci się podobała. [przypis edytorski]

coć — skrót od: co ci. [przypis edytorski]

coć snem było — inaczej: co ci było snem; co było dla ciebie snem. [przypis edytorski]

coć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

coć (…) wadzi (starop.) — skrót od: co ci wadzi, co ci przeszkadza. [przypis edytorski]

coć — zaimek rzecz. co z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

coda — końcowa część utworu. [przypis edytorski]

coda (muz.) — końcowa część utworu, zwykle o szybszym w stosunku do całości tempie. [przypis edytorski]

coda — zakończenie kompozycji muzycznych zawierające zwięzłe powtórzenie głównych tematów. [przypis edytorski]

codicillum (łac.) — pismo na drewnianej tabliczce, tu: utwór szydzący z cezara; por. kodycyl jako dodatek do testamentu. [przypis edytorski]

codreańczyk — naśladowca Corneliu Zelea Codreanu (1899–1938), rumuńskiego polityka, założyciela skrajnie nacjonalistycznej partii o mistyczno-religijnych założeniach Legion Michała Archanioła (1927) oraz faszystowskiej organizacji (zbrojnego ramienia partii) Żelazna Gwardia (1931); Legion był odpowiedzialny za co najmniej dwa zabójstwa, w tym premiera Rumunii Iona Duki w 1933 r. Organizacja została zdelegalizowana, a przywódca wraz z wieloma członkami-legionistami na mocy decyzji króla rumuńskiego Karola II aresztowany; zginął w więzieniu. [przypis edytorski]

„Codzienna” — „La Quotidienne”, rojalistyczna gazeta francuska wydawana od 1790 do 1847, kiedy połączyła się z „La France” i „L'Écho français”, tworząc „L'Union monarchique”. [przypis edytorski]

„Codzienna” — „La Quotidienne”, rojalistyczna gazeta francuska wydawana od 1790 do 1847. [przypis edytorski]

Coehorn, Menno van (ok. 1641–1704) — holenderski specjalista od fortyfikacji. [przypis edytorski]

coelum coeli, cui terra est omne coelum (łac.) — niebo nad niebiosy, któremu ziemią jest wszelkie niebo (Mowy tajemne z Bogiem, XXXI 10, tł. P. K. Tryzna). [przypis edytorski]

Coeur, Jacques (1395–1456) — francuski kupiec i finansista, skarbnik i pożyczkodawca Karola VII, wspomagał tworzenie francuskiej armii narodowej podczas wojny stuletniej; zdobył wielką władzę i majątek; w 1451 został aresztowany i uwięziony pod zarzutami oszustw, korupcji i porwań, zaś jego majątek skonfiskowano; w 1455 udało mu się zbiec do Rzymu. [przypis edytorski]

Cölestinerkutte — benannt nach Papst Cölestin V. (1215–1296). [przypis edytorski]

Coëtquidan — wojskowy obóz szkoleniowo-manewrowy armii francuskiej obejmujący sześć bretońskich gmin w północno-wschodniej części departamentu Morbihan. [przypis edytorski]

cofać się w tył — błąd logiczny; popr: cofać się. [przypis edytorski]

cofać się wstecz — pleonazm: cofanie się zawsze oznacza ruch wstecz. [przypis edytorski]

cofać wstecz — dziś: błąd logiczny i stylistyczny (nie można np. cofać się naprzód). [przypis edytorski]

cofając się z lekka wstecz — konstrukcja ta dziś uznana by była za błędną (pleonazm); poprawnie: cofając się z lekka ramionami. [przypis edytorski]

cofał się w tył — błąd logiczny; popr.: cofał się. [przypis edytorski]

cofnąć się w tył — pleonazm, tj. powtórzenie tej samej informacji. [przypis edytorski]

cofnąć się wstecz — błąd logiczny: czasownik „cofnąć się” dotyczy ruchu wstecz (fizycznego, a w użyciu przenośnym również we wspomnieniu, opowiadaniu itp.). [przypis edytorski]