Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 175915 przypisów.
na kolanach modliłem się do mego patrona, który przecież więcej niż inni wie, co to pokusa — patronem jest św. Antoni a. Antoni Wielki (250/251?–356), egipski pustelnik, opat i ojciec pustyni, ortodoksyjny asceta. [przypis edytorski]
na kolbę pokuszać (daw.) — narażać się na kije. [przypis edytorski]
na kolebkach (starop.) — w powozach. [przypis redakcyjny]
na kolumnach wyryć miejskich — ówczesny sposób archiwizacji uchwał oraz traktatów międzypaństwowych. [przypis edytorski]
na koło (starop.) — dziś: wkoło, naokoło. [przypis edytorski]
na koło (starop. forma ort.) — wkoło, wokoło, naokoło. [przypis edytorski]
na koło (starop.) — naokoło, wkoło. [przypis edytorski]
na komitecie cenzorialnym — w Umowie społecznej IV, 7 mówi Russo o cenzurze. „Działa ona w sferze niedostępnej dla przymusu prawnego, tzn. w sferze opinii publicznej, dlatego nie może być wyposażona we władzę przymusu; może tylko swoim moralnym autorytetem wpływać na poglądy obywateli i regulować je”. „Cenzura utrzymuje obyczaje, przeciwdziałając zepsuciu się opinii, utrzymując ich prawość w drodze mądrych zastosowań, czasem nawet ustalając je, gdy są jeszcze niepewne”. Oczywiście cenzura może oddać usługi tylko wówczas, kiedy prawa mają jeszcze pełną swoją moc, może ona tylko utrzymywać dobre obyczaje, ale nigdy nie może ich przywrócić. „Nie można zanadto podziwiać sztuki, z jaką sprężynę tę, całkowicie zatraconą przez współczesnych, stosowali u siebie Rzymianie, a lepiej jeszcze Lacedemończycy”. [przypis redakcyjny]
na komornym siedzieć — nie mieć własnego domu i mieszkać w izdebce w domu innego, bogatszego chłopa, przeważnie w zamian za świadczoną pracę. [przypis edytorski]
na komorze — chodzi o komorę celną, czyli graniczny urząd celny. [przypis edytorski]
na kondzie — na kondycji, tj. na posadzie korepetytora, nauczyciela domowego. [przypis edytorski]
na kongresach w Velehradzie Morawskim, poświęconych sprawie Unii — w latach 1907–1936 w Velehradzie na Morawach odbyło się 7 teologicznych kongresów ekumenicznych, na których próbowano wypracować porozumienie między prawosławnym Wschodem a łacińskim Zachodem. [przypis edytorski]
na koniec (…) lada jaki — Proroctwo zniesienia Inkwizycji i pomyślniejszych widoków przyszłości. [przypis tłumacza]
na koniec trzeciego okresu twórczości Szekspira — o ile w miejsce dawniejszego podziału na trzy okresy — z Furnivallem i Dowdenem przyjmiemy cztery. Furnivall był autorem dzieła The succession of Shakespere's Works and The Use of metrical Tests in settling it itd. (Następstwo dzieł Szekspira i użycie kryteriów metrycznych przy jego ustalaniu), Londyn 1877, nadto wstępu do wydania Leopold Shakespeare. Edward Dowden, profesor uniwersytetu w Dublinie, autor znakomitego dzieła Shakspere, his Mind and Art (Szekspir, jego umysł i sztuka) 1874, oraz dziełka Shakspere Primer (Elementarz szekspirowski), streszczającego doskonale najważniejsze wyniki badań nad poetą po r. 1877. Od tego czasu wyszło do r. 1912 15 wydań. Podział na cztery okresy przyjął się powszechnie. [przypis tłumacza]
Na konsystorzu (…) 30 czerwca roku 1889 Leon XIII dał wyraz gwałtownemu oburzeniu… — przemówienie Leona XIII, w którym zestawiał odsłonięcie pomnika Giordana Bruna z upadkiem starożytnego Rzymu i twierdził, że jego osobiste bezpieczeństwo jest zagrożone, zostało przekazane do publikacji jezuickiej gazecie „La Civiltà Cattolica”. [przypis edytorski]
Na kosmologiczne tedy pytanie co do wielkości świata pierwsza a ujemna odpowiedź brzmi: nie ma wcale pierwszego początku pod względem czasu, ani ostatecznej granicy pod względem przestrzeni (…) — łatwo zauważyć, że tutaj przeprowadzono dowodzenie w całkiem inny sposób, niż dogmatyczne, powyżej w antytezie antynomii pierwszej. Tam przyjmowaliśmy świat zmysłowy, według pospolitego i dogmatycznego trybu widzenia, za rzecz daną samą w sobie co do swej całkowitości przed wszelkim odwrotem, i odmówiliśmy mu, jeśli by nie zajmował całego czasu i wszystkiej przestrzeni, jakiego bądź w ogóle określonego miejsca w obojgu. Stąd i wnioskowanie inaczej tam niż tu wypadło, mianowicie wywnioskowano rzeczywistą jego nieskończoność. [przypis autorski]
na koszu osiąść — spotkać się z odmową propozycji małżeństwa. [przypis edytorski]
na koszu — tu: odrzucony przez kobietę. [przypis edytorski]
na kowalowę (daw.) — dziś: na kowalową. [przypis edytorski]
na kraju — na skraju, na progu. [przypis edytorski]
na kredę — na kredyt. [przypis edytorski]
na krewnéj nie mścijmy się głowie — nie zabijajmy naszego krewnego. [przypis edytorski]
na krydę — na kredyt. [przypis edytorski]
na krzesła przerabia warsztaty — na krzesła senatorskie zamienia warsztaty rzemieślnicze. „Cudotworność” Fortuny określa tu autor przy pomocy poetyckiej przenośni; w XVIII w. bowiem uzyskanie godności senatorskiej przez mieszczanina było niemożliwe. [przypis redakcyjny]
na kseb, na ocib — po kujawsku: „do siebie”, „od siebie”. [przypis edytorski]
na księżą oborę (daw., gw.) — na cmentarz. [przypis edytorski]
na księżą oborę poglądać — szykować się na śmierć. [przypis edytorski]
na księżej grudzi — nie żyje (dosł.: leży w ziemi koło kościoła). [przypis edytorski]
Na księżycu (…) — fragm. wiersza Juliana Tuwima Satyra na księżyc. [przypis edytorski]
Na kształt budynku w Rzymie (…) / W którem swój u strumienia schował Tybrowego / Popiół cesarz Adryan — grobowiec Hadriana, dziś zamek św. Anioła na Zatybrzu. [przypis redakcyjny]
na kształt — tu: podobnie do; tak jak. [przypis edytorski]
na której przebycie barbarzyńca potrzebował całego roku, ukończył w niespełna jednym miesiącu — przesada. Siły zbrojnej Agesilaosa Ksenofont nie podaje, pewno umyślnie. [przypis tłumacza]
na którem przyzwalał (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: na które przyzwalałem. [przypis edytorski]
na który wszelako los srodze zasłużył za takie sprzyjanie wrogom swego ludu — τῆς δὲ πρὸς ἀλλοφύλους πίστεως ἕνεκεν ἀκολούθοις πάθεσι χρησάμενος, ad fidem quam etc. [przypis tłumacza]
na którym nikt z czytelników się nie rozumie — nikt z czytelników się nie zna. [przypis edytorski]
Na którym z bratem swym Eteokl płonął — Eteokles i brat jego Polinik, w pojedynku nawzajem siebie zamordowali. Gdy ciało drugiego brata na stos włożono, podczas gdy pierwszego już gorzało, w tej chwili płomień się rozdzielił, ażeby prochów tych, co za życia najzaciętszymi byli wrogami, zarazem jeden ogień nie strawił. [przypis redakcyjny]
Na kucharzy — chcąc wynająć najlepszego, por. wyżej w. 590. [przypis tłumacza]
Na kudłatem lew grzbiecie miał to pismo swoje: »Dziesiąty« — papież Leon X. [przypis redakcyjny]
na kupce Ormiany (daw.) — dziś popr. forma B. lm: na kupców Ormian. [przypis edytorski]
na kuraż (daw.) — dla odwagi. [przypis edytorski]
na kuraż (z fr.) — na odwagę. [przypis edytorski]
na kusze — w oryg. burbolt (birdbolt), krótka strzała z tępym końcem do polowań na małe ptaki, która nie przebijała ciała i była stosunkowo bezpieczna. [przypis edytorski]
na Lachiw (daw., ukr.) — na Polaków. [przypis edytorski]
na lada co składał (starop. konstrukcja) — byle czym się wymawiał. [przypis edytorski]
na larmę (starop.) — na alarm. [przypis edytorski]
na larmę wołają (starop.) — biją na alarm. [przypis edytorski]
Na lata 1901–1902 przypadają pierwsze syntezy nowej literatury — P. Chmielowski, Najnowsze prądy w poezji naszej, Lwów-Warszawa 1901; Dramat polski doby najnowszej, Lwów 1902; W. Feldman, Piśmiennictwo polskie ostatnich lat dwudziestu, Lwów 1902 (wersja przeznaczona dla zaboru rosyjskiego pt. Współczesna literatura polska, Warszawa 1902); A. Mazanowski, Młoda Polska w powieści, liryce i dramacie, Kraków 1902; I. Matuszewski, Słowacki i nowa sztuka (modernizm), Warszawa 1902. [przypis autorski]
Na lądzie nowego świata żałobne drzewo wyrosło — W Ameryce znajduje się drzewo nazwane drzewem śmierci, pod którym zasypiający człowiek umiera. [przypis autorski]
na ledzie (starop. forma) — na lodzie. [przypis edytorski]
na ledzie (starop. N. lp) — na lodzie. [przypis redakcyjny]
na lekcją (daw.) — dziś: na lekcję. [przypis edytorski]
na lekkość (starop.) — na pohańbienie. [przypis edytorski]
na Lemnos, na Hermesa opokę — Lemnos, wyspa naprzeciwko wybrzeża trojańskiego, była ulubioną siedzibą Hermesa. [przypis redakcyjny]
na leśne jabłko — dziś: na kwaśne jabłko. [przypis edytorski]
na lewo chodzić — kraść. [przypis redakcyjny]
na lewo (…) dwaj nieszczęśliwi — Tu poeta namiętnych marnotrawców swojego mienia, a szczególnie kantowników jako grzeszników innego rodzaju wyraźnie odróżnia od nierozmyślnych i marnotrawców, o których w pieśni VII wspomina. Gdy tamci tylko bezcelowym trudem mordują się, ci przeciwnie, wściekłymi namiętnościami szczwani są jak psami. [przypis redakcyjny]
na lewo od tego grzesznika słońce się łamie i cień przed nim ściele — Ponieważ cienie stoją po lewej stronie od poety, widzimy, że on idzie na zachód w chwili, kiedy słońce świeci od północy. Tak na pozór drobnymi szczegółami, poeta zawsze objaśnia czytelnika, w jakim kierunku idzie w swoją drogę. [przypis redakcyjny]
na lewo… potężny gmach — Opera. [przypis redakcyjny]
na lewo — tzn. na prawo od strony widza, na tę drogę, która wiedzie na rynek i którędy musi wracać z rynku Menechmus I (p. wyżej w. 220). [przypis tłumacza]
na lico (z ros.) — tu: na pierwszy rzut oka. [przypis edytorski]
na licyjskim łanie — Licja, kraina w płd. części Azji Mniejszej. [przypis edytorski]
na liczbie nie zostali (starop.) — nie byli winni. [przypis redakcyjny]
na liczbie zostać (starop.) — być dłużnym. [przypis edytorski]
na Liparze — na północ od Sycylii. [przypis tłumacza]
na Litwie zjawiają się takie zjawiska, jakie w dawnej Polsce były zupełnie niemożliwe (…) — O chłopach, Lipsk 1847, s. 23, 161; Bronisław Zaleski, Zniesienie poddaństwa na Litwie, Paryż (1868), s. 4 i nast. [przypis redakcyjny]
na Litwiny — dziś: na Litwinów. [przypis edytorski]
na ludziach i na bydle — „Spytasz: skąd mieli zwierzęta, czyż nie jest powiedziane (9:6) »pozdychało wszystko bydło Micraimu«? Lecz dekret [o śmierci zwierząt] dotyczył tylko tego bydła, które znajdowało się na polu, kto zaś bał się słów Wiekuistego, wprowadził swoje zwierzęta do budynków”, Raszi do 9:10. [przypis tradycyjny]
na ludzie (starop. forma) — dziś B.lm: na ludzi. [przypis edytorski]
Na ludzkiej chęci wiszą — zależą od ludzkiej chęci. [przypis redakcyjny]
Na lwa srogiego bez obawy siędziesz… — cytat z psalmu XCI w przekładzie Jana Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]
Na lwa srogiego bez obawy siędziesz I na ogromnym smoku jeździć będziesz! — cytat z psalmu Kto się w opiekę, ze zbioru Psałterz Dawidów (poetycka parafraza biblijnej Księgi Psalmów), którego autorem jest Jan Kochanowski (1530–1584). [przypis edytorski]
na lwa srogiego bez obawy siędziesz i na okrutnym smoku jeździć będziesz — fragm. biblijnego psalmu 91 w tłumaczeniu Jana Kochanowskiego. [przypis edytorski]
Na lwa srogiego bez obawy wsiędziesz, I na ogromnym smoku jeździć będziesz… — fragm. Psalmu 91 w przekładzie Jana Kochanowskiego. [przypis edytorski]
na łbie utykając — dotykając głowy; stukając się w głowę (gest oznaczający głupotę a. szaleństwo). [przypis edytorski]
na łeb zlata — wybiega. [przypis edytorski]
na łęku — w siodle. [przypis redakcyjny]
Na Łodzią — tytuł w wyd. BN w oprac. J. Krzyżanowskiego (1956) brzmi: „Nad łodzią”. Łodzia to herb Górków, potężnego rodu wielkopolskiego; na łodzią: starop. forma B. lp r.ż. [przypis edytorski]
[Na] łoże moje wstąpił — u Cylkowa: 'łoże moje wysokie'; uzasadnienie korekty: wybór Cylkowa zawiera jakąś nadinterpretację, choć rzeczywiście jest to bardzo niejasny fragment. W oryginale są tam tylko dwa słowa: יְצוּעִי עָלָה (jecui ala) dosł. ‘łoże moje wszedł’. [przypis edytorski]
Na Madagaskarze — powstała w 1930 Liga Morska i Kolonialna stawiała sobie za cel pozyskanie dla Polski kolonii zamorskich: jednym z rozważanym rozwiązań był zakup od Francji wyspy Madagaskar, u wybrzeży Afryki. W 1937 roku wysłano tam misję rządową, której celem było zbadanie przydatności wyspy jako przyszłej kolonii. Liga oraz środowiska narodowców głosiły w tym okresie hasło „Żydzi na Madagaskar!”, w grudniu 1938 i czerwcu 1939 podczas posiedzeń Sejmu zgłoszono interpelacje poselskie w sprawie przymusowej emigracji mniejszości żydowskiej. [przypis edytorski]
na male (starop.) — na małym. [przypis redakcyjny]
na małem (gw.) — tu: w niewielkim gospodarstwie. [przypis edytorski]
na mały czas (starop.) — na krótko. [przypis edytorski]
na małym dniu (daw.) — kiedy dni są krótkie, w odróżnieniu od „na wielkim dniu”, w długie dni letnie. [przypis edytorski]
na małżeństwo z Niną krzyżyk — sens: nic nie wyjdzie z małżeństwa z Niną. [przypis edytorski]
na martwe i umęczone — dziś popr. forma B. lm r.m-os.: na martwych i umęczonych. [przypis edytorski]
na maszynie (rusycyzm) — samochodem. [przypis edytorski]
na Mazowsze — chodzi tu dokładnie o podróż do Warszawy na sejm. [przypis edytorski]
na mą ciężką żałość (starop.) — abym ciężko żałował. [przypis redakcyjny]
na miasto! (zniekszt. ros.) — na miejsce! [przypis edytorski]
na miecz wsparta — dziś popr.: o miecz wsparta. [przypis edytorski]
na miejsca swe — do pierwotnego miejsca swego pobytu. [przypis redakcyjny]
na miejsce Dudonowe — w miejsce Dudona (poległego dowódcy jednego z oddziałów wojsk). [przypis edytorski]
na miejsce, które przygotowałem — jest to jeden z wersetów, z którego midrasz uczy, że Niebiańska Świątynia znajduje się dokładnie naprzeciw ziemskiej Świątyni Jerozolimskiej, zob. Raszi do 23:20 [2]. [przypis tradycyjny]
na miejscu, gdzie krew ofiary pokutnej — „Chociażby krew została wytarta, to uczy, że nie krew powoduje [ważność rytuału], ale miejsce [nałożenia oleju]”, Raszi do 14:28 [1]. [przypis edytorski]
na miejscu, które urządzisz na siedzibę Twą — „Świątynia na dole położona będzie dokładnie naprzeciw Tronu [Bożego] na górze”, Raszi do 15:17. [przypis tradycyjny]
na miejscu łuczywa — zamiast łuczywa. [przypis edytorski]
na miejscu świętem — „Na dziedzińcu Przybytku zboru [hebr. ohel moed], ponieważ te ofiary pokojowe miały najwyższy stopień świętości”, Raszi do 29:31 [1]. [przypis tradycyjny]
na miejscu świętym — Raszi uczy, że tu »miejsce święte« oznacza podwórze Przybytku, zob. Raszi do 6:9 [1]. [przypis tradycyjny]
na miejscu — ὑπαντιάζοντας. Nie rozumiem wyrażenia Clementza „gegen die Brüstung drängten”. [przypis tłumacza]
na miejscu zwanym Kamień — w oryg. locus vocabulo lapis; zapewne Kamień Śląski w pobliżu Opola. [przypis edytorski]
