Przypisy

czysto — tu: zupełnie, całkiem. [przypis edytorski]

czystości rąk moich — «Jestem niewinny grzechu, gdyż jej [nawet] nie dotknąłem», zob. Raszi do 20:5. [przypis edytorski]

czysty — prawdziwy (por. „czysty zysk”). [przypis edytorski]

czystym Józefem — aluzja do biblijnej opowieści o patriarsze Józefie, który jako niewolnik w Egipcie oparł się próbom uwiedzenia przez żonę dostojnika dworskiego Putyfara. [przypis edytorski]

czyś pewien — skrót od: czy jesteś pewien. [przypis edytorski]

czyś przygotowała — dziś raczej: czy przygotowałaś. [przypis edytorski]

Czyś zdrów, mój ojcze, wyglądasz tak blado? — fragment z dramatu Zbójcy Friedricha Schillera (1759–1805). [przypis edytorski]

czyś zmienił — inaczej: czy zmieniłeś. [przypis edytorski]

czyśca — dziś: czyśćca. [przypis edytorski]

czyścem (daw. forma) — dziś: czyśćcem. [przypis edytorski]

czyście (daw.) — dobrze. [przypis edytorski]

czyście (…) pojęli — skrócone od: czy pojęliście; czy żeście pojęli. [przypis edytorski]

Czyście sobie już posiali? — pytanie to Radczyni zadaje w listopadzie; na terenie Polski siew odbywa się dwa razy do roku: zboże jare w okresie od marca do kwietnia, a zboże ozime (tj. zimujące w glebie i wschodzące najwcześniej w nowym roku) od września do października. [przypis edytorski]

czyście (starop.) — pięknie, ozdobnie. [przypis edytorski]

czyściejsze — dziś: czystsze. [przypis edytorski]

czyścowej — popr.: czyśćcowej. [przypis edytorski]

czyścowy (daw.) — czyśćcowy. [przypis edytorski]

czyścu (daw., gw.) — dziś popr. forma: czyśćcu. [przypis edytorski]

czyść (starop.) — czytać. [przypis edytorski]

czytając (…) stanęło mi w oczach — dziś popr.: kiedy czytałem, stanęło mi w oczach; a. czytając, zobaczyłem. W XVIII w. zasada zgodności podmiotu zdania głównego i imiesłowu współczesnego czynnego jeszcze nie obowiązywała powszechnie, wzorowano się na języku francuskim, w którym powyższy zwrot brzmiałby poprawnie. [przypis edytorski]

Czytając (…) zdaje się być niepodobnym — składniowa kalka z fr.; dziś popr.: Czytając (…), widzimy, że zdaje się niepodobny. [przypis edytorski]

czytaliśmy jego nominacją (daw.) — dziś: czytaliśmy jego nominację. [przypis edytorski]

czytał był — forma daw. czasu zaprzeszłego; znaczenie: czytał wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

Czytał o jaskółkach (…) z kawiarenki smyrneńskiej, gdy hadżdżi, siedząc, liczą swe bursztynowe paciorki… — w wierszu Ce que disent les hirondelles (Co mówią jaskółki) ze zbioru Émaux et Camées Gautiera. [przypis edytorski]

czytał (…) podróż — dawniej książki podróżnicze nazywano w skrócie podróżami. [przypis edytorski]

czytałam Spencera i jadę do Włoch — częścią procesu zjednoczeniowego Włoch w 2 poł. XIX w. była likwidacja Państwa Kościelnego i włączenie jego obszernych terytoriów do Zjednoczonego Królestwa Włoch; papież Pius IX nie uznawał państwa włoskiego, postanowił nie opuszczać siedziby i ogłosił się „więźniem Watykanu” (1870). [przypis edytorski]

czytamy u Józefa, jak owo dziecko (…) uzbrój ich, zagrzej ich” — por. IV Księga Machabejska, 8; dzieło przypisywane dawniej Józefowi Flawiuszowi. [przypis edytorski]

czytany nocą — nawiązanie do Nocy Poetów, cyklicznej imprezy poetyckiej organizowanej przez Staromiejski Dom Kultury w Warszawie, prowadzonej przez Beatę Gulę i Tomka Świtalskiego. [przypis edytorski]

„Czytelna Niedzielna” — tygodnik katolicko-patriotyczny ukazujący się w latach 1856–1864 w Warszawie. [przypis edytorski]

czytywam (daw.) — dziś: czytuję. [przypis edytorski]

czyzmy (starop.) — ciżmy, sandały. [przypis edytorski]

czyż bo (daw.) — w takim przestawnym szyku oznacza: czy więc, czy też. [przypis edytorski]

czyż ci serca stało — sens: czy wystarczyło ci odwagi. [przypis edytorski]

Czyż ja cię kiedykolwiek brałem na serio, osesku? — w rzeczywistości Desmoulins (ur. 2 marca 1760) był młodszy od Dantona (ur. 26 października 1759) tylko o kilka miesięcy; osesek: niemowlę karmione piersią. [przypis edytorski]

czyż nie dobrze (…) pożalić się — zdanie eliptyczne z pominiętym orzeczeniem; inaczej: czyż nie jest dobrze (…). [przypis edytorski]

czyż nie podobny do Kirelejsona? Mało gada, dużo myśli: usiądzie, podeprze brode: myśli, myśli! — mowa o popularnych w sztuce ludowej rzeźbach przedstawiających tzw. Chrystusa frasobliwego. [przypis edytorski]

Czyż triumf Woltera na deskach Komedii Francuskiej nie był triumfem filozofii jego wieku? — Wolter był zarówno znanym pisarzem i filozofem, jak i sławnym dramaturgiem: napisał ponad 50 sztuk teatralnych, wystawianych z wielkim powodzeniem na scenie Comédie Française. Uznaje się go za największego francuskiego dramaturga XVIII w., choć obecnie jego sztuki nie są grywane. [przypis edytorski]

czyż wy z Efezu nie jesteście Ateńczykami z dawnych lat? — wg tradycji przywódcą kolonistów jońskich w Azji Mniejszej i założycielem miasta Efez był Androklos, syn Kodrosa, ostatniego króla Aten. [przypis edytorski]

Czyżby — u Cylkowa 'alboż'. [przypis edytorski]

Czyżby (…) — w tłumaczeniu brak poprzedniego akapitu, w oryg. niem. Eine unheimliche Angst ergriff ihn (ogarnął go niesamowity strach); red. WL. [przypis edytorski]

czyżem ja żarłok (daw.) — czy jestem żarłokiem. [przypis edytorski]

czyżem przemarzył czas — sens: czy marząc, zapomniałem o terminie spotkania. [przypis edytorski]

czyżem zasłużył — czyż zasłużyłem. [przypis edytorski]

Czyżeś ty samo nie dokonało wszystkiego, Ty święte, grzejące serce? — z wiersza Goethego Prometeusz. [przypis edytorski]

Czyżewski, Tytus (1880–1945) — poeta, a także malarz i teoretyk sztuki, współtwórca koncepcji formizmu. [przypis edytorski]

czyżyk — mały ptak z zielonawożółtym upierzeniem. [przypis edytorski]

ça arrive souvent, que (fr.) — zdarza się często, że. [przypis edytorski]

Ça ira (fr.) — Powiedzie się; tytuł i refren popularnej pieśni z czasów Rewolucji Francuskiej. [przypis edytorski]

Ça ira (fr.) — tu: powiedzie się; tytuł i początkowe słowa popularnej pieśni rewolucyjnej powstałej w 1790 r., która do czasu Marsylianki pełniła funkcję nieoficjalnego hymnu republiki. Słowa te, jak się przyjmuje, zostały zainspirowane przez Benjamina Franklina, który zapytany o wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych podobno odpowiadał łamaną francuszczyzną „Ça ira, ça ira” („Będzie dobrze, będzie dobrze”). [przypis edytorski]

ça ira, ira, ira (fr.) — jakoś to będzie. [przypis edytorski]

ça mine la sante (fr.) — to podkopuje zdrowie. [przypis edytorski]

Ça n'ira pas plus haut (fr.) — To nie pójdzie wyżej. [przypis edytorski]

ça ne m'amuse plus (fr.) — to mnie już nie bawi. [przypis edytorski]

Ça ne tire pas à consequence (fr.) — to nie pociąga za sobą żadnych konsekwencji. [przypis edytorski]

ça ne va pas (fr.) — to nie jest w porządku; to nie uchodzi. [przypis edytorski]

Ça! Par exemple! (fr.) — To! Na przykład! [przypis edytorski]

Ça ressemble un peu mal! (fr.) — To niepodobna! [przypis edytorski]

Ça sent la m…e et les lilas… (fr.) — pachnie g…m i bzem. [przypis edytorski]

ça va sans dire (fr.) — bez dwóch zdań; ewidentnie; oczywiście. [przypis edytorski]

ćchać (daw.) — uderzać, niszczyć, psuć; dźgać. [przypis edytorski]

ćcić (starop. forma) — dziś popr.: czcić. [przypis edytorski]

čebatas (brus.) — ilgas aulinias batas. [przypis edytorski]

čebatas (brus.) — ilgas, aulinis batas. [przypis edytorski]

čebatas — ilgas, aulinis batas. [przypis edytorski]

čerkasas — naminis audeklas. [przypis edytorski]

čerkasinės — pasiūtos iš čerkaso (naiminio audeklo). [przypis edytorski]

Česká Skalice (niem. Böhmisch Skalitz) — miasto w Czechach, nad rzeką Upą. [przypis edytorski]

čežėti — šlamėti, šnarėti. [przypis edytorski]

čėdyti (brus.) — gailėti. [przypis edytorski]

čėdyti — gailėtis. [przypis edytorski]

čėdyti — mėgti; čia: valgyti, maitintis. [przypis edytorski]

čėsas — tisas, kukmedis. [przypis edytorski]

čėsiškas — laikinas. [przypis edytorski]

čiastavoti — vaišinti. [przypis edytorski]

čielybė — čia: visuma, tiesa. [przypis edytorski]

čierka — taurelė, stikliukas. [przypis edytorski]

činto — čiuntas, skutas, gabalas. [przypis edytorski]

Čionai — čia. [przypis edytorski]

čiujkavurų viršutinis drabužis. [przypis edytorski]

čiujnas — išmaningas, pastabus. [przypis edytorski]

čiupra — galvos plaukai. [przypis edytorski]

čiuprė — galvos plaukai. [przypis edytorski]

čiupryna (brus.) — galvos plaukai. [przypis edytorski]

ćkać (gw.) —jeść. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — chmara. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — ciemność. [przypis edytorski]

ćma (daw., gw.) — ciemność. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — mnóstwo. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — mrowie, tłum. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — tłum. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — tu: chmara, mnóstwo. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — tu: ciemność. [przypis edytorski]

ćma (daw.) — tu: mnóstwo, tłum. [przypis edytorski]

ćma — tu: ciemność. [przypis edytorski]

ćma (tu daw.) — ogromna ilość, tłum. [przypis edytorski]

ćma (tu daw.) — wielka ilość, tłum. [przypis edytorski]

ćma — tu: duża liczba, tłum. [przypis edytorski]

ćma — tu: tłum. [przypis edytorski]

ćmak — mrok. [przypis edytorski]

ćmić się — o oczach: zaćmiewać się, tracić zdolność wyraźnego widzenia. [przypis edytorski]