Przypisy

zdurzeć (gw.) — zgłupieć, zwariować. [przypis edytorski]

zdurzony — dziś: odurzony. [przypis edytorski]

zdurzyć (daw., gw.) — odurzyć, oszołomić. [przypis edytorski]

zdurzyć (daw.) — odurzyć, oszołomić; oszukać. [przypis edytorski]

zdurzyć (daw.) — oszukać. [przypis edytorski]

zdurzyć (gw.) — ogłupić, omamić. [przypis edytorski]

zdurzyć — odurzyć, oszołomić. [przypis edytorski]

zdurzyć — odurzyć, oszukać. [przypis edytorski]

zdurzyć — oszukać, ogłupić. [przypis edytorski]

zduża — potrafi. [przypis edytorski]

zdużać (daw.) — wygrać, przemóc, dać radę. [przypis edytorski]

zdużać (starop.) — dać radę, potrafić. [przypis edytorski]

zdużać (z ukr.) — dawać radę, mieć siłę, nadążać. [przypis edytorski]

zdybać (daw.) — przyłapać; tu: spotkać. [przypis edytorski]

zdybać (daw.) — spotkać. [przypis edytorski]

zdybać (gw.) — tu: spotkać. [przypis edytorski]

zdybać (pot.) — przyłapać kogoś na czymś. [przypis edytorski]

zdybać — przyłapać lub spotkać kogoś. [przypis edytorski]

zdybać — przyłapać. [przypis edytorski]

zdybać — przyłapać; tu: spotkać. [przypis edytorski]

zdybać — schwytać, przyłapać. [przypis edytorski]

zdybać się (daw.) — spotkać się. [przypis edytorski]

zdybać się z kimś — spotkać się z kimś, trafić na kogoś, przyłapać kogoś. [przypis edytorski]

zdybać — spotkać. [przypis edytorski]

zdybany — tu: znaleziony, przypadkowo przyjęty. [przypis edytorski]

zdybany — znaleziony. [przypis edytorski]

zdybywać — tu: spotykać. [przypis edytorski]

Zdycha we śnie ulica Krochmalna (…) usta zaciska do krwi — ulica Krochmalna znajdowała się na terenie getta warszawskiego, zamkniętej dzielnicy, utworzonej jesienią 1940 r. przez nazistów dla odizolowania osób pochodzenia żydowskiego od reszty polskiego społeczeństwa i od dzielnicy niemieckiej. Na niewielkim terytorium stłoczono 460 tys. osób, przesiedlonych z innych części Warszawy oraz z innych miejscowości wcielonych do III Rzeszy. Średnio na jeden pokój przypadało ponad 9 osób. Dzielnicę szczelnie zamknięto, nikt nie mógł jej opuścić bez zgody okupacyjnych władz. Zapasy żywności i innych artykułów przywiezione przez przesiedleńców szybko się wyczerpały, a w getcie zaczął panować głód i choroby. Wynikało to z planowej polityki nazistów, którzy ograniczyli dzienną dawkę kalorii do 180 (czyli 10 proc. tego, czego potrzebuje dorosła osoba). Do getta nie wpuszczano lekarstw i szczepionek. Organizacje żydowskie prowadziły w tych trudnych warunkach darmowe jadłodajnie, wydające dziesiątki tysięcy posiłków dziennie, a żydowscy lekarze próbowali ratować ofiary głodu na wszelkie sposoby. Jednak przy braku dostępu do żywności i środków medycznych ponad 90 tys. więźniów getta zmarło z głodu i chorób jeszcze przed rozpoczęciem wielkiej deportacji jego mieszkańców latem 1942. [przypis edytorski]

zdyfamować (daw.) — zniesławić, oczernić. [przypis edytorski]

zdyim (starop. forma) — zdejmij. [przypis edytorski]

zdyjmuje a. zdyimuje (starop. forma) — zdejmuje. [przypis edytorski]

zdym (daw.) — zdejmij. [przypis edytorski]

zdymać (gw.) — zdejmować. [przypis edytorski]

zdyskontowanie — wyciągnięcie korzyści z czegoś; zrealizowanie należności wekslowej przed wyznaczonym terminem płatności. [przypis edytorski]

zdysocjowany (chem.) — o związku chem.: taki, który uległ dysocjacji, tj. rozpadowi na dodatnio i ujemnie naładowane cząstki składowe (jony); tu przen. [przypis edytorski]

zdziać (daw.) — tu: pozbawić. [przypis edytorski]

zdziano mu (starop.) — nadano mu imię. [przypis edytorski]

zdziar — żwir. [przypis edytorski]

zdziczały — raczej: nieokiełznany; w oryg. niem. verwildeter. [przypis edytorski]

zdziebko — trochę. [przypis edytorski]

Zdziechowski, Marian (1861–1939) — historyk literatury; swoje studia literaturoznawcze pisał z pozycji filozoficzno-religijnych (katolickich); o Przybyszewskim pisał krytycznie w Szkicach literackich (1900). [przypis edytorski]

Zdziechowski, Marian Ursyn (1861–1938) — historyk idei i literatury, filolog, filozof, krytyk literacki i publicysta, rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie; prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie (od 1933 r.). [przypis edytorski]

zdziej mi kabat, nuże (daw.) — zdejmij mi kabat (tj. podomkę, bluzę), prędko. [przypis edytorski]

Zdzieńciele — w innym wyd. również: Zdzięciele. [przypis edytorski]

zdzier — dziś: zdzira. [przypis edytorski]

zdzierżeć (starop.) — dziś popr. forma: zdzierżyć; tj. wytrzymać. [przypis edytorski]

zdzierżeć (starop.) — zdzierżyć; wytrzymać. [przypis edytorski]

zdzierżyć (daw., gw.) — wytrzymać. [przypis edytorski]

zdzierżyć (daw.) — tu: dotrzymać. [przypis edytorski]

zdzierżyć (daw.) — wytrzymać. [przypis edytorski]

zdzierżyć obietnicę — dotrzymać obietnicy. [przypis edytorski]

zdzierżyć — wytrzymać. [przypis edytorski]

zdziewać (daw.) — zdejmować. [przypis edytorski]

Zdzisław Henneberg (1911–1941) — polski pilot wojskowy, w Wojsku Polskim od 1931 r., w czasie bitwy o Anglię w 1940 r. w szeregach Dywizjonu 303, którym dwukrotnie dowodził w 1940 i 1941 r. Odniósł 8 i ½ zwycięstwa w powietrzu. Poległ w walce 12 kwietnia 1941 r. [przypis edytorski]

Zdzisław Nurkiewicz ps. „Nieczaj” (1901–1980) — podoficer rezerwy WP, uczestnik kampanii 1939 r., żołnierz ZWZ/AK, od 1942 roku organizował, a następnie dowodził dywizjonem 27 pułku ułanów, awansowany do stopnia podporucznika walczył na jego czele w latach 1944–1945, po wojnie w 1959 roku aresztowany przez SB, skazany na wieloletnie więzienie. [przypis edytorski]

Zdzitow, właśc. Zdzitów — dziś wieś Зьдзітава w płd.-zach. części Białorusi, w średniowieczu niewielka forteca. [przypis edytorski]

zdziwaczy — dziś popr. forma 3.os.lp cz.przesz.: zdziwaczeje. [przypis edytorski]

zdziwiać — dziś: zadziwiać, dziwić. [przypis edytorski]

Zdziwiajcie, jak ta wola (gw.) — dziwcie się (wydziwiajcie), jeśli chcecie. [przypis edytorski]

ze czcią — dziś popr.: z czcią. [przypis edytorski]

ze czterech deszczek w czołnie (daw.) — szyk przestawny: w czółnie z czterech deseczek, tj. w trumnie. [przypis edytorski]

ze dnia jutrowego — dziś: z dnia jutrzejszego. [przypis edytorski]

ze dzbanami — dziś popr.: z dzbanami. [przypis edytorski]

ze dżdża (starop.) — od deszczu. [przypis edytorski]

ze-ka — czytany po rosyjsku skrót з/к; skrótu tego używano w oficjalnych dokumentach radzieckich od końca lat 20. do końca lat 50. XX w.; pochodził od заключённый каналоармеец, tj. więzień budujący Kanał Białomorsko-Bałtycki, później był stosowany w odniesieniu do wszystkich więźniów; słowo częściej występujące w postaci „zek”. [przypis edytorski]

ze lwami (reg.) — popr.: z lwami. [przypis edytorski]

ze łby — dziś popr.: ze łbów. [przypis edytorski]

ze mnąś (…) robił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ze mną robiłeś. [przypis edytorski]

ze psami — dziś popr. forma przyimka: z psami. [przypis edytorski]

Ze psy sie (…) goni (daw.) — goni się z psami. [przypis edytorski]

ze sadu (gw.) — z sadu. [przypis edytorski]

ze serca — dziś: z serca. [przypis edytorski]

ze sewcem (gw.) — z szewcem. [przypis edytorski]

ze siebie — dziś popr.: z siebie. [przypis edytorski]

ze siebie — dziś: z siebie. [przypis edytorski]

ze siebie (reg. pot.) — dziś popr.: z siebie. [przypis edytorski]

ze siejby zrodzon smoczej Król Pentheus — aluzja do pochodzenia Echiona, ojca Penteusza. Echion wyrósł z ziemi z zasianych przez Kadmosa smoczych zębów. [przypis edytorski]

ze siostrami — dziś: z siostrami. [przypis edytorski]

ze skarbcu — dziś popr. forma D. lp: ze skarbca. [przypis edytorski]

ze skargą w głosie — w oryginale niem.: mit klagender Stimme, tj. raczej: z żalem głosie. [przypis edytorski]

Ze skowronkami wstaliśmy do pracy I spać pójdziemy o wieczornej zorzy, Ale w grobowcach my jeszcze żołdacy I hufiec Boży! — fragment Pieśni Konfederatów Barskich, z tekstem autorstwa Juliusza Słowackiego (1809–1849); twórca melodii nie jest znany. [przypis edytorski]

ze słychu — dziś: ze słyszenia. [przypis edytorski]

ze Spiża — dziś popr.: ze Spiszu, regionu w dorzeczu Popradu, obecnie na Słowacji. [przypis edytorski]

ze stem dróg (starop. konstrukcja)— dziś: ze stoma drogami. [przypis edytorski]

ze stoma ludwikami, które mi zostaną — ludwik wart był osiem talarów, a talar trzy liwry, każdy o wartości franka (powszechnie tych nazw używało się wymiennie). [przypis edytorski]

ze strony — z zewnątrz, z boku. [przypis edytorski]

ze suchych — dziś popr.: z suchych. [przypis edytorski]

ze suką — dziś: z suką. [przypis edytorski]

ze sumptem, właśc. z sumptem (daw.) — tu: odpowiednio uroczyście. [przypis edytorski]

ze swemi syny — dziś N.lm: ze swymi synami. [przypis edytorski]

ze swoim towarzyszem — prawdopodobnie towarzyszem tym był Stanisław Worcell (1799–1857), powstaniec, działacz i publicysta. [przypis edytorski]

ze swojemi syny — dziś popr.: ze swoimi synami. [przypis edytorski]

ze swojskich zwierząt — tj. ze zwierząt hodowlanych. [przypis edytorski]

ze swymi dachy i szczyty — dziś popr. forma N. lm: ze swymi dachami i szczytami. [przypis edytorski]

ze sypialni (gw.) — z sypialni. [przypis edytorski]

ze sześć — dziś popr.: z sześć. [przypis edytorski]

ze szosy — dziś: z szosy. [przypis edytorski]

ze szranek — dziś popr.: ze szranków. [przypis edytorski]

ze sztuką — tu: umiejętnie, w sposób wyrafinowany. [przypis edytorski]

ze Szwedy — dziś popr. forma N. lm: ze Szwedami. [przypis edytorski]