Przypisy

prowent (z łac.) — dochód. [przypis edytorski]

prowent (z łac. proventus: dochód) — dochód, zysk; tu: miejsce, w którym rozdzielano dochód z folwarku (i wydawano pracownikom ordynarię). [przypis edytorski]

prowentowe regestra — rejestry dochodów. [przypis edytorski]

prowentowy — dotyczący rejestracji lub kontroli dochodu (prowentu) zwłaszcza z majątku ziemskiego. [przypis edytorski]

prowentowy kałkuł (rus.) — kalkulacje, obliczenia dochodu. [przypis edytorski]

prowiant — jedzenie; zaopatrzenie. [przypis edytorski]

prowiantować — karmić. [przypis edytorski]

prowiantować — zaopatrywać w prowiant; tu: zaopatrywać w materiały do eksploatacji. [przypis edytorski]

prowidencja — opatrzność; w tym kontekście chodzi o proweniencję: pochodzenie. [przypis edytorski]

prowidencja (z łac.: providentia) — opatrzność. [przypis edytorski]

prowincja Cyprion — nazwa, prawdopodobnie utworzona na określenie okolic miasta Cyporia. [przypis edytorski]

prowincja — tu: dziedzina wiedzy lub umiejętności. [przypis edytorski]

prowincja Wschodnio-Pruska (niem. Provinz Ostpreußen) — utworzona po pierwszym rozbiorze Polski, objęła m.in. obszar Warmii i Prus Książęcych; od 1772 stanowiła część Królestwa Prus, a od 1871 Cesarstwa Niemieckiego. [przypis edytorski]

prowincjalność — dziś popr.: prowincjonalność. [przypis edytorski]

prowincjał — przełożony prowincji danego zakonu. [przypis edytorski]

prowincjał — zakonnik mianowany na przełożonego prowincji zakonu. [przypis edytorski]

prowincją — dziś popr. forma B. lp: prowincję. [przypis edytorski]

Prowincje Zjednoczone, właśc. Republika Zjednoczonych Prowincji — republika założona przez siedem protestanckich prowincji płn. Niderlandów, które zdetronizowały w 1581 króla Hiszpanii Filipa II, istniała do 1795; terytorialnie pokrywające się z obecną Holandią. [przypis edytorski]

prowincjonalista — dziś: prowincjusz. [przypis edytorski]

prowincjonał — dziś: prowincjusz. [przypis edytorski]

prowincyę Dacyą (daw.) — dziś popr. forma: prowincję Dację. [przypis edytorski]

prowincyj — dziś popr. forma D.lm: prowincji. [przypis edytorski]

prowincyj — dziś popr.: prowincji. [przypis edytorski]

prowizja — tu: zaopatrzenie, jedzenie przydzielane żołnierzom. [przypis edytorski]

prowizja (z łac.) — tu: zapas żywności, prowiant. [przypis edytorski]

prowizja (z łac.) — tu: zapas żywności, prowiant. [przypis edytorski]

prowizor (daw.) — pracownik apteki o niższym stopniu niż magister farmacji. [przypis edytorski]

prowizor (daw.) — rządca, administrator; tu: dyrektor liceum. [przypis edytorski]

prowizorium (z łac.) — stan tymczasowy, przejściowy. [przypis edytorski]

Prowodnik — historyczna fabryka wyrobów gumowych. [przypis edytorski]

prowodyr (daw.; z ukr.) — przewodnik; przywódca; tu: przewodnik prowadzący niewidomego i niosący jego torbę z jałmużną. [przypis edytorski]

prowok. — tu: prowokująco a. prowokacyjnie, a. prowokuje. [przypis edytorski]

prowokatorowie (daw.) — dziś: prowokatorzy. [przypis edytorski]

prowoki — tu: prowokatorzy. [przypis edytorski]

prozelita — neofita, nowo pozyskany wyznawca jakiejś wiary. [przypis edytorski]

prozelita — nowy, gorliwy wyznawca. [przypis edytorski]

prozelitka — neofitka, nowo pozyskana wyznawczyni jakiejś wiary. [przypis edytorski]

prozelityzm — dążenie do pozyskania nowych wyznawców określonej idei lub religii. [przypis edytorski]

prozelityzm — nawracanie innych na swoją wiarę. [przypis edytorski]

Prozerpina (mit. rzym.) — córka Cerery, bogini urodzaju, porwana i poślubiona przez Plutona, władcę krainy umarłych; odpowiednik Kory-Persefony w mit. gr. [przypis edytorski]

Prozerpina (mit. rzym.) — córka Cerery, porwał ją i poślubił Pluton, bóg krainy umarłych. Prozerpina co roku wracała do matki na lato, a opuszczała ją na zimę; tak mitologia tłumaczyła następstwo pór roku. Odpowiednikiem Prozerpiny w mit. gr. jest Kora-Persefona. [przypis edytorski]

prozny (starop.) — pusty, próżny, bez znaczenia. [przypis edytorski]

prozodia — nauka o brzmieniowych właściwościach mowy lub wiersza: akcencie, iloczasie, intonacji. [przypis edytorski]

prozodia — nauka o budowie wiersza. [przypis edytorski]

prozopopea — tu w znaczeniu: udramatyzowanie. [przypis edytorski]

prozopopeja (gr.) — tu: niepotrzebnie patetyczna gadanina. [przypis edytorski]

prozopopeja — zabieg retoryczny polegający na wprowadzeniu w obręb wypowiedzi pozornych cytatów słów tych, którzy nie mogą rzeczywiście wypowiedzieć się: zmarłych, nieobecnych, a nawet (poprzez personifikację) przedmiotów, zwierząt, zjawisk i pojęć. [przypis edytorski]

prozopopeja — zabieg retoryczny polegający na wprowadzeniu w obręb wypowiedzi pozornych cytatów słów tych, którzy nie mogą rzeczywiście wypowiedzieć się, np. zmarłych, nieobecnych, a nawet (poprzez personifikację) przedmiotów, zwierząt, zjawisk i pojęć. [przypis edytorski]

próba ogniowa — skomplikowana sytuacja będąca sprawdzianem zdolności radzenia sobie z kłopotami. [przypis edytorski]

próbować się (starop.) — tu: walczyć; pojedynkować się. [przypis edytorski]

próbować zjeść słońce — por. Bolesław Leśmian, Pantera. [przypis edytorski]

próbuje świętego — używa poświęconego noża. [przypis edytorski]

Próby — dzieło życia Michela Montaigne'a o charakterze autobiograficzno-filozoficznym, wydawane od 1580 do 1595 r. [przypis edytorski]

próchien — dziś popr. forma D. lm: próchen. [przypis edytorski]

próchnica — przewlekłe zapalenie tkanki kostnej. [przypis edytorski]

próchnienie kości — jeden z objawów choroby wenerycznej. [przypis edytorski]

Próchno — powieść Wacława Berenta, ukazująca się początkowo w odcinkach w 1901 roku w „Chimerze”, wyd. książkowe w 1903 roku; akcja dzieje się w środowisku cyganerii artystycznej u schyłku XIX w. w nienazwanym mieście; powieść uznawana za podsumowanie pierwszego dziesięciolecia Młodej Polski. [przypis edytorski]

próchno się w gwiazdy rozlata… — cytat z poematu dygresyjnego Beniowski Juliusza Słowackiego; Pieśń III. [przypis edytorski]

Próchno — tytuł powieści pol. pisarza modernistycznego, Wacława Berenta (1873–1940), przedstawiciela realizmu w okresie Młodej Polski. [przypis edytorski]

Prócz Anglii, Szwajcarii i miast niektórych, nie ma w Europie narodów, jest tylko kilka udzielnych familij. — te słowa usunięto w wyd. z 1816 r. [przypis edytorski]

prócz Wilczkowi — dziś popr.: prócz Wilczka. [przypis edytorski]

próć — dziś popr. pisownia: pruć. [przypis edytorski]

prószyć — tu: kruszyć, zamieniać w proch. [przypis edytorski]

prószyna — kruszyna, okruch. [przypis edytorski]

próśb Izraela — religia żydowska zakłada oczekiwanie na Mesjasza. [przypis edytorski]

próżen czego (daw.) — tu: pozbawiony czego. [przypis edytorski]

próżen (daw.) — próżny, opróżniony. [przypis edytorski]

próżen (daw.) — próżny, pozbawiony. [przypis edytorski]

próżen — dziś: próżny, opróżniony. [przypis edytorski]

próżen — próżny, pozbawiony. [przypis edytorski]

Próżna robota Malować lilię, uzłocić blask złota — cytat ze sztuki Williama Shakespeare'a Życie i śmierć króla Jana. [przypis edytorski]

próżne — tu: puste. [przypis edytorski]

próżnej urny — z uwagi na opisaną wcześniej przemianę w łabędzia pogrzeb odbywa się bez zwłok. [przypis edytorski]

próżnem — daw. forma dla r.ż. i r.n.; dziś: próżnym. [przypis edytorski]

próżnemi — daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: próżnymi. [przypis edytorski]

próżniaczka — tu: próżnowanie, lenistwo. [przypis edytorski]

próżnie — właśc. próżno, tj. bezskutecznie, bezcelowo. [przypis edytorski]

próżno — na darmo. [przypis edytorski]

próżno — tu: bez niczego. [przypis edytorski]

próżno — tu: bez skutku. [przypis edytorski]

próżnom niosła — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: próżno niosłam; niosłam daremnie. [przypis edytorski]

próżności — tu: marności. [przypis edytorski]

próżnośmy (…) przyszli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: próżno przyszliśmy. [przypis edytorski]

próżnować — marnować czas. [przypis edytorski]

próżnować — nic nie robić. [przypis edytorski]

próżnoż — czy próżno; czy na próżno, nadaremnie. [przypis edytorski]

próżny czego — tu: pozbawiony czego. [przypis edytorski]

próżny (daw.) — bezskuteczny. [przypis edytorski]

próżny (daw.) — pusty. [przypis edytorski]

próżny (daw.) — tu: pozbawiony. [przypis edytorski]

próżny (daw.) — tu: pozbawiony. [przypis edytorski]

próżny (daw.) — tu: próżniak. [przypis edytorski]

próżny — jałowy, bezskuteczny. [przypis edytorski]

próżny — jałowy, nieskuteczny. [przypis edytorski]

próżny — pusty. [przypis edytorski]

próżny (starop.) — pusty, opróżniony. [przypis edytorski]

próżny (starop.) — tu: opróżniony (z czarów i strachu); bez (czarów i strachu). [przypis edytorski]

próżny — tu: bezpodstawny. [przypis edytorski]

próżny — tu: jałowy. [przypis edytorski]

próżny — tu: pozbawiony czegoś. [przypis edytorski]