Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 172498 przypisów.
kalenica — górna pozioma krawędź dachu, na przecięciu dwóch przeciwległych połaci dachowych; także: belka, która tworzy taką krawędź. [przypis edytorski]
kalenica (gw.) — pozioma krawędź na styku dwóch przeciwległych połaci dachowych. [przypis edytorski]
kalenica — najwyżej położona, pozioma krawędź dachu. [przypis edytorski]
kalenica — najwyższa część dachu, szczyt dachu. [przypis edytorski]
kalenica — zwieńczenie strzechy, umocnione drewnianymi kozłami; do niedawna często znajdowały się tam gniazda bocianie (stąd obraz w metaforze Poety). [przypis redakcyjny]
Kales — miasto portowe Calais we Francji. [przypis redakcyjny]
kaleta (daw.) — noszony przy pasie woreczek na pieniądze czy inne drobiazgi. [przypis edytorski]
kaleta (daw.) — sakiewka, woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]
kaleta (daw.) — skórzany woreczek na pieniądze, mocowany do pasa. [przypis edytorski]
kaleta (daw.) — skórzany woreczek na pieniądze, noszony przy pasie; sakiewka. [przypis edytorski]
kaleta (daw.) — skórzany woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]
kaleta (daw.) — torebka, sakiewka. [przypis edytorski]
kaleta — kieszeń, sakiewka. [przypis edytorski]
kaleta — noszony przy pasie skórzany woreczek na pieniądze lub inne drobiazgi; sakiewka. [przypis edytorski]
kaleta — noszony przy pasie skórzany woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]
kaleta — sakiewka, woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]
kaleta — skórzany woreczek na pieniądze noszony przy pasie. [przypis edytorski]
kaleta (starop.) — worek. [przypis redakcyjny]
kaleta — torebka, woreczek na pieniądze, mieszek. [przypis edytorski]
kaleta — woreczek na pieniądze, zawieszany u pasa. [przypis edytorski]
kaletka (daw.) — torebka. [przypis edytorski]
kaletki — ozdobne wyszywane ząbki na dolnym brzegu gorsetu. [przypis edytorski]
kaletta (daw.) — skórzany woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]
Kalewala — fiński epos narodowy, oparty na utworach ludowych, zebranych i uzupełnionych w XIX wieku przez Eliasa Lönnrota. [przypis edytorski]
kalgiery — juki. [przypis edytorski]
Kali — Cagli, miejscowość na wsch. stokach Apeninu. [przypis redakcyjny]
Kali — hinduska bogini czasu i śmierci, pogromczyni sił zła. [przypis edytorski]
kalian — perska fajka wodna. [przypis edytorski]
kalian (z pers. kaljun) — w krajach mahometańskich przyrząd do palenia tytoniu. [przypis edytorski]
Kalias, syn Jebkonika — syn Hipponika. Arystofanes robi zeń Hippobina, co dosłownie oddaje użyty wyraz. Kalias odziedziczył po ojcu olbrzymią fortunę, którą prędko na hulanki przeszastał. [przypis tłumacza]
Kaliban — fikcyjna postać ze sztuki Burza Williama Szekspira: dziki, zdeformowany syn wiedźmy. [przypis edytorski]
Kaliban — odrażający niewolnik, bohater dramatu Williama Shakespeare'a (1564–1616) Burza; tu: dzikus. [przypis edytorski]
Kaliban — postać z Burzy Shakespeare'a, dziki syn wiedźmy. [przypis edytorski]
Kaliban — postać z Burzy Shakespeare'a, dziki, zdeformowany syn wiedźmy, który mieszkał samotnie na wyspie, zanim wylądował na niej książę Prospero z córką i uczynił z niego swego poddanego. [przypis edytorski]
Kaliban — postać z Burzy Szekspira, dziki, zdeformowany syn wiedźmy. [przypis edytorski]
Kaliban — postać z Burzy Williama Shakespeare'a, dziki człowiek o złych instynktach trzymany w niewoli przez maga Prospera; jego imię stanowi anagram słowa „kanibal”. [przypis edytorski]
Kaliban — to imię nosi bohater Szekspirowskiej Burzy; nazwano tak również jeden z księżyców Urana, odkryty jednak wiele lat po śmierci Reymonta. [przypis edytorski]
Kalibany — nazwa nawiązująca do postaci Kalibana z Burzy Shakespeare'a. [przypis edytorski]
kalić — dziś popr.: kalać. [przypis edytorski]
Kalidon (mit. gr.) — kraj w Etolii ukarany przez Artemidę (mit. rzym. Dianę), która zesłała na jego mieszkańców ogromnego dzika, Ojneusa, by spustoszył ziemię, której król, Eneus, obraził boginię, nie składając jej należnych ofiar. [przypis edytorski]
Kalidonem (w Etolii nad Acheloosem) — Kalidon leżał na prawym brzegu rzeki Euenos (Evenus), natomiast Acheloos stanowił granicę pomiędzy Etolią a Akarnanią. [przypis edytorski]
Kalidonem zwie się ziemia ta; Peloponezem kraj… — cytat z zaginionej tragedii Eurypidesa Meleager. [przypis edytorski]
Kalidończycy — mieszkańcy staroż. greckiego miasta Kalidon w płd. Etolii, związanego z mitem o dziku kalidońskim. [przypis edytorski]
Kalidońskie lasy — szkockie; Szkocja nazywała się w starożytności Kaledonią. [przypis redakcyjny]
Kalif Ali — następca Mahomeda; spowodował rozdział Mahometan na alidów i szyitów. [przypis redakcyjny]
kalif — tytuł muzułmańskiego przywódcy świeckiego i duchownego. [przypis edytorski]
kalif — w islamie tytuł przywódców wspólnot państwowo–religijnych, następców Mahometa. [przypis edytorski]
kalif (z ar.: następca) — świecki i duchowny władca muzułmański, uważany za następcę proroka Mahometa; tu: władca kalifatu Abbasydów, ze stolicą w Bagdadzie. [przypis edytorski]
kalifa (starop.) — dziś: kalif (r.m.). [przypis edytorski]
kalifaktor a. kalefaktor (daw.) — zakonnik lub więzień, wykonujący czynności porządkowe i pomocnicze. [przypis edytorski]
kalifat andaluzyjski a. kalifat Kordoby — państwo obejmujące muzułmańską część Płw. Iberyjskiego (Al-Andalus), istniejące w latach 929–1031, rządzone przez dynastię Umajjadów; tu ogólnie: muzułmańskie państwa na Płw. Iberyjskim, istniejące od 711 do 1492; po zajęciu przez armie katolickiej Hiszpanii ostatniego z nich, emiratu Grenady, wydano dekrety (1501, 1526) zobowiązujące muzułmanów do przyjęcia chrześcijaństwa albo opuszczenia kraju; później wygnano także ich potomków (1609, 1614); większość wyemigrowała z Andaluzji do Afryki Płn. [przypis edytorski]
Kalifornia nie tak dawno oderwaną została od Meksyku — w wyniku wojny meksykańsko-amerykańskiej w latach 1846–1848. [przypis edytorski]
Kalifornia — stan w Stanach Zjednoczonych, położony na zachodnim wybrzeżu, nad Oceanem Spokojnym. [przypis edytorski]
Kaligorant — olbrzym i ludożerca. [przypis redakcyjny]
kaligraf — osoba biegła w kaligrafii, sztuce pięknego i wyraźnego pisania. [przypis edytorski]
Kaligula (12–41) — Gaius Iulius Caesar Augustus Germanicus, cesarz rzymski od 37 r. do śmierci. [przypis edytorski]
Kaligula (12 n.e. – 41 n.e.) — cesarz rzymski (od 37); po obiecującym początku rządów zapadł na chorobę umysłową; znany z despotycznych i brutalnych rządów. [przypis edytorski]
Kaligula, właśc. Gaius Iulius Caesar Germanicus (12–41 n.e.) — cesarz rzymski (od 37); po obiecującym początku rządów zapadł na chorobę umysłową; znany z despotycznych i brutalnych rządów. [przypis edytorski]
Kaligula, właśc. Gaius Iulius Caesar Germanicus (12–41 n.e.) — cesarz rzymski (od 37), znany z despotycznych i brutalnych rządów. [przypis edytorski]
Kaligula — właśc. Gaius Iulius Caesar Germanicus (12–41 n.e.), cesarz rzymski od r. 37, po obiecującym początku rządów zapadł na chorobę umysłową. [przypis edytorski]
Kaligula, właśc. Gaius Iulius Caesar Germanicus (12–41 n.e.) — cesarz rzymski od r. 37, po obiecującym początku rządów zapadł na chorobę umysłową. [przypis edytorski]
Kaligula, właśc. Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus (12–41) — cesarz rzym. (od 37); w listopadzie 37 zapadł na ciężką chorobę, która zmieniła jego zachowanie; wg Swetoniusza nocami zapraszał jaśniejący księżyc w pełni w objęcia i do łoża. [przypis edytorski]
Kaligula, właśc. Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus (12–41) — cesarz rzym. (od 37), znany z despotycznych i brutalnych rządów; pragnął, aby rzymski senat miał tylko jedną głowę: wypowiedź Kaliguli dotyczyła nie senatu, lecz ludu rzymskiego, tłumów zgromadzonych podczas igrzysk cyrkowych. [przypis edytorski]
Kalijope — Kaliope; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. [przypis edytorski]
kalikant (daw., z łac.) — człowiek obsługujący miechy tłoczące powietrze do piszczałek organów. [przypis edytorski]
kalikator (z łac.) — pomocnik organisty. [przypis edytorski]
Kalikles (V w. p.n.e.) — sofista grecki, znany tylko z dialogu Gorgiasz Platona, w którym twierdzi, że z natury silniejsi dominują nad słabszymi, i krytykuje prawo jako ustanowione przez słabych w celu ograniczenia władzy silnych. [przypis edytorski]
Kalikles w Platonie (…) spoliczkowano — Platon, Gorgiasz. [przypis tłumacza]
kalikować — pompować powietrze do miechów organowych. [przypis edytorski]
kalikowanie (z łac.) — pompowanie miechów tłoczących powietrze do piszczałek organów; było wykonywane przez pomocnika organisty (kalikanta). [przypis edytorski]
Kalikst I — biskup Rzymu (217–222); ekskomunikował Sabeliusza za nauczanie, że Bóg jest jedną osobą, która objawiła się światu na trzy sposoby. [przypis edytorski]
Kalikst III — Alfons de Borja (1378–1458), papież od roku 1455. [przypis edytorski]
Kalimas — prawdop. błąd źródła, winno być „Klimas”, od imienia „Klimek”. [przypis edytorski]
kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
kalina — roślina o czerwonych owocach; w poezji ludowej porównanie do niej dziewczyny uchodziło za komplement. [przypis edytorski]
Kalinin, Michaił (1875–1946) — polityk radziecki, członek partii bolszewików od 1898, współodpowiedzialny za masowe zbrodnie komunistyczne. [przypis edytorski]
Kalinka, Walerian(1826–1886) — historyk (współtwórca krakowskiej szkoły historycznej), duchowny (wstąpił do zgromadzenia zmartwychwstańców w 1868 r., w 1870 otrzymał święcenia kapłańskie), założyciel Polskiej Prowincji Zmartwychwstańców; autor m.in. analiz dotyczących Sejmu Czteroletniego, Konstytucji 3 Maja i ostatnich lat panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. [przypis edytorski]
Kalinki „Sejm czteroletni” — obszerne dzieło historyczne ks. Waleriana Kalinki (1826–1886), wydane w latach 1880–1881 w dwu tomach, liczyło ogółem ok. 1200 stron. [przypis edytorski]
kalinko — kalina (rodzaj krzewów ozdobnych, kwitnących obficie białymi, kulistymi kwiatostanami i owocujących czerwonymi gronami drobnych kulistych owoców) była w ludowej metaforyce symbolem dziewczyny, młodej kobiety. [przypis edytorski]
Kalinowski, Idzi — dowódca lisowczyków, uszlachcony (wcześniej nazywał się Iśko Kalyna). [przypis edytorski]
Kalinowski, Jakub — łowczy podolski. [przypis redakcyjny]
Kalinowski, Józef (ok. 1785–1825) — generał armii Księstwa Warszawskiego, pułkownik armii napoleońskiej. [przypis edytorski]
Kalinowski, Marcin herbu Kalinowa (1605–1652) — hetman polny koronny, wojewoda czernihowski, podkomorzy kamieniecki, starosta bracławski; dostał się do niewoli po bitwie pod Korsuniem (1648). [przypis edytorski]
Kaliope (mit. gr.) — muza poezji epickiej. [przypis edytorski]
Kalippus — Kallippos, Ateńczyk, uczeń Platona, towarzyszył Dionowi w wyprawie przeciw Dionizjuszowi Młodszemu. Po objęciu władzy przez Diona zamordował go i sam został tyranem Syrakuz (354–352 p.n.e.). [przypis edytorski]
Kalistrat — polityk starszy od Demostenesa, odznaczył się szczególnie w procesie oropijskim; zresztą niepopularny z powodu sympatii dla Sparty; wygnany, wrócił na własną rękę do Aten i zginął z wyroku sądu. [przypis tłumacza]
Kalisza — w oryg. łac. Calis. [przypis edytorski]
kaliszan (z niem. Kalteschale) — napój chłodzący. [przypis redakcyjny]
Kalkanin — Celio Calcagnini, profesor poetyki w uniwersytecie ferarskim. [przypis redakcyjny]
kalkulowali — obliczali, miarkowali. [przypis redakcyjny]
kalkuł — rachunek, obliczenie. [przypis edytorski]
Kalkuta — miasto w Indiach, stolica stanu Bengal Zachodni. [przypis edytorski]
Kalkuta — miasto w Indiach, stolica stanu Bengal Zachodni. [przypis edytorski]
Kalkuta — miasto w płn.-zach. Indiach. [przypis edytorski]
Kalkuta — miasto w zachodniej części Indii, stolica stanu Bengal Zachodni. Liczba ludności w aglomeracji w 2025 roku przekroczyła 15 mln. [przypis edytorski]
Kalkuta — wielkie miasto w Indiach, w delcie Gangesu; w czasach kolonialnych od 1858 do 1911 stolica Indii Brytyjskich. [przypis edytorski]
kallamullah (ar.) — słowo Boga. [przypis edytorski]
Kalle Anderssonowej — szwedz. Anderssonskans Kalle, tytułowa postać powieści Emila Norlandera z 1901 roku, niesforny chłopiec, Kalle Andersson, mieszkający na sztokholmskim Norrmalmie; powieść od lat 20. XX w. była wielokrotnie ekranizowana. [przypis tłumacza]
Kalle — po szwedzku zdrobnienie imienia Karl. [przypis edytorski]
Kallenbach, Józef (1861–1929) — historyk literatury polskiej. [przypis edytorski]
