Przypisy

głównia (daw., reg.) — głownia, płonący kawałek drzewa. [przypis edytorski]

głównia — dziś: głownia. [przypis edytorski]

głównia — dziś popr. pisownia: głownia, tj. płonący kawał drzewa. [przypis edytorski]

głównia — dziś popr. pisownia: głownia (tj. płonący kawałek drzewa). [przypis edytorski]

głównokomandujuszczy (z ros. главнокомандующий) — głównodowodzący. [przypis edytorski]

główny (daw.) — (o procesie sądowym) taki, który może się zakończy sprawą śmierci. [przypis edytorski]

Główny dogmat kalwinizmu, mianowicie wiarę w przeznaczenie — chodzi o koncepcję tzw. predestynacji, według której ostateczny los człowieka (jego zbawienie lub potępienie), podobnie jak wszystkie inne wydarzenia, jest z góry określony przez wolę Boga, który jest wszechwiedzący. [przypis edytorski]

główny — tu: najważniejszy. [przypis edytorski]

główszczyzna — suma wypłacana przez mordercę rodzinie ofiary. [przypis edytorski]

głucha pokrzywa (Lamium album) — obecnie: jasnota biała, roślina ogólnym wyglądem przypominająca pokrzywę. [przypis edytorski]

głucha — w oryg. niem. düstere und dumpfe, raczej: mroczna i dziwna. [przypis edytorski]

głuchem — dziś popr. forma N.lp: głuchym. [przypis edytorski]

głuchoniemota — brak umiejętności mówienia wynikający z utraty słuchu. [przypis edytorski]

głuchowie (starop.) — głuchoniemi. [przypis edytorski]

Głuchów — polska wieś położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim. [przypis edytorski]

głupcem był — tu: głupcem byłem. [przypis edytorski]

Głupi! o sobie dobrze mów! — słowa z monologu Ryszarda III Szekspira. [przypis edytorski]

Głupia, że za ojcem nie poszła — wg eposu ang. poety Lydgate'a Troy Book (Księga trojańska, 1420), kiedy ojciec Kresydy, kapłan Kalchas, na prośbę króla Priama udał się do wyroczni Apollina w Delfach, żeby dowiedzieć się o wynik wojny, Apollo zakazał mu powrotu do Troi i doradził przyłączenie się do Greków. [przypis edytorski]

głupie — dziś popr.: głupio. [przypis edytorski]

głupie (starop. forma) — dziś: głupio. [przypis edytorski]

głupim nie jestem — dziś M. zam. N.: głupi nie jestem. [przypis edytorski]

głupio — jako wariant do tego określenia tłumacz podał też: bezrozumnie. [przypis edytorski]

głupiś (daw.) — jesteś głupi. [przypis edytorski]

głupiś — dziś: jesteś głupi. [przypis edytorski]

głupość (gw.) — głupstwo, głupota. [przypis edytorski]

Głupota gorsza od złodziejstwa — w ros. oryg. tekście: „Prostota gorsza (…)”. [przypis edytorski]

głupstwo — tu: głupota. [przypis edytorski]

głuptak — średniej wielkości ptak morski gnieżdżący się kolonijnie na wybrzeżach. [przypis edytorski]

głusza — całkowita cisza. [przypis edytorski]

głuszce — duży ptak z rodziny kurowatych. [przypis edytorski]

głuszec — duży ptak z rodziny kurowatych. [przypis edytorski]

głuszyć — ogłuszać uderzeniem. [przypis edytorski]

głuszyć — zagłuszać, tłumić dźwięk. [przypis edytorski]

głużyć — gaworzyć; tu: plotkować. [przypis edytorski]

głużyć — gaworzyć, wydawać nieartykułowane dźwięki. [przypis edytorski]

gmach jej zawarty nie bierze wolności (starop.) — szyk przestawny, inaczej: nie odbiera jej wolności zamknięty gmach (tj. może swobodnie z niego wyjść). [przypis edytorski]

gmach — tu: komnata. [przypis edytorski]

gmach — tu: konstrukcja, budowla (tj. olbrzymi drewniany koń). [przypis edytorski]

Gmach zbudowałem, co przestoi wieki — nawiązanie do słów rzym. poety Horacego (Pieśń III, 30): „Stawiłem sobie pomnik trwalszy niż ze spiżu…” (tł. L. Rydel), oraz do faktu, że Piotr I nakazał zbudować miasto Sankt Petersburg, swoją nową stolicę; Na kościach zbudowany…: Petersburg zaplanowano na podmokłym gruncie, jego wybudowanie kosztowało życie tysięcy ściągniętych do przymusowej pracy robotników. [przypis edytorski]

gmerać się (pot.) — ruszać się wolno, nieporadnie. [przypis edytorski]

gmerk (hist.) — godło, stempel rzemieślniczy (w oryginle verderame: grynszpan, patyna). [przypis edytorski]

gmerzący — tu: wijący się, pełzający we wszystkie strony. [przypis edytorski]

gmin (daw.) — ludzie z niższej warstwy społecznej; tłum. [przypis edytorski]

gmin (daw.) — ludzie z niższych warstw społecznych. [przypis edytorski]

gmin — lud, ludność niższych stanów. [przypis edytorski]

gmin — lud, pospólstwo; warstwa społeczna ludzi biednych i niewykształconych. [przypis edytorski]

gmin — lud. [przypis edytorski]

gmin — lud; zwykli mieszkańcy. [przypis edytorski]

gmin — ludzie z niższej warstwy społecznej; tłum. [przypis edytorski]

gmin — ludzie z niższych warstw społecznych. [przypis edytorski]

gmin — niższe warstwy społeczne. [przypis edytorski]

gmin szaraczkowy — szlachta szaraczkowa, uboga, zaściankowa szlachta (nosząca żupany szare, domowej roboty a nie karmazynowe, jak zamożne ziemiaństwo). [przypis edytorski]

gmina kmieca — jednostka dawnego samorządu chłopskiego. [przypis edytorski]

Gmina — potoczne określenie Rady Żydowskiej, reprezentującej mieszkańców getta przed władzami okupacyjnymi. [przypis edytorski]

gmina — tu: grupa, gromada. [przypis edytorski]

gmina — występujące w oryginale słowo „wołostnoj” (ros. волостной) to termin historyczny w Rosji, przymiotnik odnoszący się do wołosty (najniższej jednostki administracyjnej), oznaczający wszystko, co związane z samorządem chłopskim w okresie przedrewolucyjnym, w tym zgromadzenie wołostowskie (zebranie), radę wołostowską (organ zarządzający), starostę wołostowskiego (wybieralny urzędnik) i sąd wołostowski; instytucje te zajmowały się lokalnymi sprawami gospodarczymi i administracyjnymi chłopów. [przypis edytorski]

gminnie — tu: pospolicie, potocznie. [przypis edytorski]

gminność — pospolitość, prymitywizm. [przypis edytorski]

gminność — pospolitość, prymitywizm. [przypis edytorski]

gminny (daw.) — właściwy pospólstwu, pospolity, prostacki. [przypis edytorski]

gminny — pospolity, nie arystokratyczny. [przypis edytorski]

gminny (tu daw.) — pospolity, niski; ludowy, zabobonny. [przypis edytorski]

gminny — tu: pochodzący z gminu, tj. pospólstwa, ludowy, wiejski; pospolity, wulgarny. [przypis edytorski]

gminny — tu: pochodzący z gminu, tj. z pospólstwa, ludowy, wiejski. [przypis edytorski]

gminny — tu: pospolity, potoczny; gminne wyrażenie — zwrot używany w niskim stylu, charakterystyczny dla mowy ludzi niewykształconych. [przypis edytorski]

gminny — tu: pospolity, prostacki. [przypis edytorski]

gminny — tu: prostacki. [przypis edytorski]

gminoruchy (daw. neol.) — ruchy ludowe, rewolucje. [przypis edytorski]

gminy — jednostki organizacyjne polskiej emigracji popowstaniowej na Zachodzie. [przypis edytorski]

gminy (starop. forma) — dziś N.lm r.ż.: (pomiędzy) gminami. [przypis edytorski]

Gmunden — uzdrowiskowe miasto w Austrii, w Alpach Salzburskich, nad jeziorem Traunsee. [przypis edytorski]

gnaciasta — koścista. [przypis edytorski]

gnać się — dziś: gnać. [przypis edytorski]

gnać się — dziś popr.: gnać. [przypis edytorski]

Gnaeus Pompeius Magnus (106–48 p.n.e) — zwany Wielkim, polityk i dowódca wojskowy, współtwórca I triumwiratu, przegrał wojnę domową z Juliuszem Cezarem. [przypis edytorski]

Gnaeus Pompeius Magnus (106 p.n.e.–48 p.n.e) — zwany Wielkim, polityk i dowódca wojskowy, współtwórca I triumwiratu, przegrał wojnę domową z Juliuszem Cezarem. [przypis edytorski]

Gnaeus Pompeius Magnus (106 p.n.e.–48 p.n.e) — zwany Wielkim, polityk i dowódca wojskowy, współtwórca I triumwiratu, przegrał wojnę domową z Juliuszem Cezarem. [przypis edytorski]

gnädige Frau (niem.) — szanowna pani. [przypis edytorski]

Gnädige Frau (niem.) — Szanowna Pani. [przypis edytorski]

gnan (daw.) — tu: forma krótsza przymiotnika r.m., z końcówką zerową, użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca. [przypis edytorski]

gnan losem (…) pamiętny gniew znosząc Junony — los wybrał Eneasza na założy­ciela nowego państwa w Lacjum i parł go do wypełnienia przeznaczonej misji; z drugiej strony wszystkie poczynania Eneasza hamował zapamiętały gniew Junony, mściwie prześladującej Trojan. [przypis edytorski]

gnarować się (z niem. nähren: karmić, żywić) — żywić, utrzymywać się, żywić się. [przypis edytorski]

gnat — tu: pistolet. [przypis edytorski]

gnejs — skała metamorficzna o krystalicznej strukturze, zwykle pstra. [przypis edytorski]

Gnejusz Marcjusz Koriolan (V–IV w. p.n.e.) — wódz rzymski, sprzymierzył się z wrogami i najechał Rzym. [przypis edytorski]

Gnejusz Pompejusz zw. Magnus (Wielki) (106–48 p.n.e.) — rzymski polityk i wódz, jeden z twórców I triumwiratu (razem z Juliuszem Cezarem i Markiem Krassusem). [przypis edytorski]

Gnejusz Pompejusz zw. Magnus (Wielki) (106–48 p.n.e.) — rzymski polityk i wódz, jeden z twórców I triumwiratu (razem z Juliuszem Cezarem i Markiem Krassusem); po rozpadzie triumwiratu konflikt między nim i Cezarem przerodził się w otwartą wojnę domową, zakończoną bitwą pod Farsalos, w której Pompejusz odniósł druzgoczącą klęskę. [przypis edytorski]

gnębił — w innej wersji: zniemczył („Nie damy, by nas zniemczył wróg”). [przypis edytorski]

gnębisz drogowy (Psammophila viatica) — obecnie: piaśnica czarnoruda (Podalonia hirsuta, wcześniej także: Ammophila viatica, Sphex hirsutus). [przypis edytorski]

gniadosz — koń maści gniadej, tj. mający sierść brązową, a grzywę, ogon i dolne odcinki kończyn czarne. [przypis edytorski]

gniadosz — koń o brązowej sierści, z czarną grzywą i czarnym ogonem. [przypis edytorski]

gniadosz — koń o maści gniadej, czyli brązowej. [przypis edytorski]

gniadosz — koń o maści jasnobrązowej z odcieniem czerwonobrunatnym, z czarną grzywą i czarnym ogonem. [przypis edytorski]

gniadoszka — klacz o jasnobrązowej sierści. [przypis edytorski]

gniady, kary — nazwy maści (koloru sierści) koni. [przypis edytorski]

gniady — (o koniu) jasnobrązowy z czarną grzywą i ogonem. [przypis edytorski]

gniady — określenie maści (barwy sierści) konia: brązowy z czarną grzywą i czarnym ogonem. [przypis edytorski]

gniady — określenie maści konia; maść gniada to taka, w której włosy tułowia są barwy brązowej, czekoladowej lub złocistobrązowej, zaś sierść nóg i pyska ciemniejsza lub całkowicie czarna, a włosy grzywy i ogona czarne lub ciemnobrązowe. [przypis edytorski]

Gniazda Sokole — oddziały Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. [przypis edytorski]

Gniazdo cnoty i Herby rycerstwa — tytuły publikacji heraldycznych Bartosza Paprockiego: Gniazdo Cnoty, zkąd herby Rycerstwa Polskiego swój początek mają, Kraków 1578; Herby rycerstwa polskiego na pięcioro ksiąg rozdzielone, Kraków 1584. [przypis edytorski]