Przypisy

prystupyło do neho (ukr.) — wstąpiło w niego. [przypis edytorski]

pryszczaci — młodzi pisarze z przełomu lat 40. i 50., zwolennicy literatury podporządkowanej komunistycznej ideologii. [przypis edytorski]

prytan — jeden z pięćdziesięciu obywateli należących do określonej fyli (jednostki terytorialnej, a wcześniej rodowej w staroż. polis), którzy zasiadali w Radzie Pięciuset (tzw. Bule); prytanowie urzędowali w specjalnym budynku, stanowiącym centrum administracyjne polis, prytanejonie, przez dziesiątą część roku (okres ten zwano prytanią); kolegium prytanów wybierało swojego przewodniczącego, epistatesa, który przez jedną dobę przewodniczył Radzie Pięciuset i Zgromadzeniu Ludowemu (Eklezji), decydując o przedmiocie i porządku obrad, przyjmował posłów zagranicznych oraz miał pod swoją opieką pieczęcie i klucze do świątyń, a tym samym do skarbca i archiwów państwowych. [przypis edytorski]

prytan — wysoki urząd w staroż. Atenach, pełniony jednocześnie przez pięćdziesięciu obywateli (kolegium prytanów) losowo wybranych z Rady Pięciuset, urzędujących przez 1/10 część roku. [przypis edytorski]

prytan — wysoki urzędnik w staroż. Grecji, reprezentant fyle zasiadający w Radzie Najwyższej. [przypis edytorski]

prytanejon — budynek publiczny w starożytnej Grecji dla najwyższych władz w greckich państwach-miastach, miejsce urzędowania prytanów, wysokich urzędników. W prytanejonie prytani spożywali wspólnie posiłki na koszt państwa. Niektórzy znaczniejsi cudzoziemcy i zasłużeni obywatele również byli tam żywieni. Prytanejon był także miejscem przyjmowania oficjalnych delegacji przez cywilnych i religijnych włodarzy miasta. [przypis edytorski]

prytaneum a. prytaneion (gr.) — budowla, w której zbierało się zgromadzenie prytanów, tj. członków wielkiej rady. [przypis edytorski]

prytania — kolegium prytanów, urzędników zarządzających miastem, losowo wybieranych z Rady Pięciuset; także okres ich kadencji (1/10 roku); tu mowa o prytanejonie, tj. oficjalnym budynku władz miejskich, gdzie zasłużonym obywatelom przysługiwały posiłki na koszt państwa. [przypis edytorski]

prytania — kolegium prytanów, urzędników zarządzających miastem, losowo wybieranych z Rady Pięciuset; także okres ich kadencji (1/10 roku). [przypis edytorski]

prywacja (daw.) — obywanie się bez czegoś. [przypis edytorski]

prywacja (daw.) — pozbawienie, ograniczenie, obywanie się bez czegoś. [przypis edytorski]

prywacja — ograniczenie, obywanie się bez czegoś. [przypis edytorski]

prywacja (z fr. privation) — ograniczenie. [przypis edytorski]

prywacja (z łac. a. z fr.) — pozbawienie, ograniczenie. [przypis edytorski]

prywacja (z łac.; przest.) — obywanie się bez czegoś; wyrzeczenie. [przypis edytorski]

prywat (daw.) — osoba prywatna, niesprawująca urzędu. [przypis edytorski]

prywat (daw.) — osoba prywatna. [przypis edytorski]

prywat-docent (z niem.) — tytuł naukowy, dający prawo samodzielnego nauczania. [przypis edytorski]

prywat-docent (z niem.) — w krajach niemieckojęzycznych: tytuł naukowy dający prawo samodzielnego nauczania. [przypis edytorski]

prywata — prywatny interes, prywatne sprawy, korzyści. [przypis edytorski]

pryzma — ścięty ostrosłup o prostokątnej podstawie. [przypis edytorski]

pryzma — tu: pryzmat. [przypis edytorski]

prza (daw.) — spór. [przypis edytorski]

prza (daw.) — sprzeczność; zarzut, oskarżenie. [przypis edytorski]

przać się (starop.) — zapierać się czego; przeczyć czemu. [przypis edytorski]

przaśniki — hebr. מַצָּה, maca. [przypis edytorski]

przaśniki — maca; płaski, niekwaszony chleb z samej mąki i wody. Zwykły chleb przed pieczeniem poddaje się fermentacji na zakwasie, dzięki czemu wyrasta on podczas pieczenia. W polszczyźnie słowa przaśnik używa się wyłącznie w kontekście religii żydowskiej (np. Pesach nazywany jest świętem przaśników). [przypis edytorski]

przaśników — midrasz uczy, że działo się to w czasie święta Pesach, gdy Żydzi nie spożywają zakwaszonego chleba, a jedynie chleb przaśny czyli macę, zob. Raszi do 19:3. [przypis edytorski]

przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]

przaśny — niekwaśny, chleb który nie przeszedł fermentacji przed wypieczeniem. [przypis edytorski]

przaśny — niekwaśny, taki, który nie uległ fermentacji. [przypis edytorski]

prządki, Bombycidae (biol.) — rodzina motyli z tropikalnej i subtropikalnej Azji i Afryki. [przypis edytorski]

Prządki — w mit. gr. Parki, boginie niezależne od bogów olimpijskich, przędące i przecinające nić ludzkiego żywota. [przypis edytorski]

prząść — ręcznie przerabiać włókna na nici. [przypis edytorski]

prząść — snuć, myśleć. [przypis edytorski]

prząśnica — część kołowrotka, do której przywiązuje się przędziwo. [przypis edytorski]

prze Bog (starop.) — w imię Boga; w imię boże. [przypis edytorski]

prze Bóg (daw.) — wykrzyknienie: na Boga. [przypis edytorski]

prze Bóg — w imię Boga. [przypis edytorski]

prze cię (starop.) — za ciebie; dałbych swoj żywot prze cię: swoje życie oddałbym za ciebie. [przypis edytorski]

prze'ć (daw.) — przecież. [przypis edytorski]

prze (daw.) — za; tu: w intencji. [przypis edytorski]

prze — dziś: przez. [przypis edytorski]

Prze… hasuj — od: przehasaj; hasać: bawić się wesoło, biegać, tańczyć. [przypis edytorski]

prze lutości (starop.) — bez litości. [przypis edytorski]

prze — tu: chociaż. [przypis edytorski]

prze zdrowie cesarskie pełnili — wznosili toasty za zdrowie cesarza. [przypis edytorski]

prze zdrowie — dziś popr.: na zdrowie. [przypis edytorski]

Przebaczenia — Bretania znana jest jako Pays des Pardons, kraina odpustów (darowania kar za grzechy, udzielanego podczas świąt patronów kościoła lub kaplicy). [przypis edytorski]

przebarwny — niezwykle barwny. [przypis edytorski]

Przebendowski, Konstanty — polski wojskowy epoki wojen napoleońskich; od 1809 pułkownik 1. pułku strzelców konnych. [przypis edytorski]

Przebieg reformy wyborczej w Austrii interesuje nas bliżej z powodu zależności od niej Galicji — w powstałej w 1867 monarchii austro-węgierskiej Galicja stanowiła część wielonarodowych ziem Cesarstwa Austrii, posiadających dwuizbowy parlament, zwany Radą Państwa, złożony z Izby Panów, w której zasiadały osoby piastujące ważne urzędy i funkcje, oraz Izby Poselskiej, obsadzanej delegatami sejmów krajowych. [przypis edytorski]

przebiega — tu: przegląda. [przypis edytorski]

przebierać (gw.) — przeprawiać się. [przypis edytorski]

przebierać się (daw.) — podróżować, dostawać się dokądś. [przypis edytorski]

przebierać się (daw.) — podróżować, przeprawiać się. [przypis edytorski]

przebierać się (gw.) — przedostawać się, znajdować drogę; przekradać się. [przypis edytorski]

przebierać się (reg.) — przekradać się, przedostawać się. [przypis edytorski]

przebierać się (reg.) — przekradać się, znajdować drogę, przedostawać się. [przypis edytorski]

przebierać się (tu daw.) — przekradać się. [przypis edytorski]

przebierać się (tu daw.) — przekradać się, wałęsać się. [przypis edytorski]

przebierać się (tu daw.) — przeprawiać się, iść, podążać. [przypis edytorski]

przebierny (daw.) — wybredny. [przypis edytorski]

przebieżyć (daw.) — przebiec. [przypis edytorski]

przebinda (daw.) — przepaska. [przypis edytorski]

przebit (daw.) — tu: forma krótsza przymiotnika r.m., z końcówką zerową, użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca; dziś: przebity. [przypis edytorski]

przebłysk bezgranic — tu: przebłysk, prześwit miejsca, którego nie blokują żadne granice. [przypis edytorski]

przebłyska — dziś raczej: przebłyskuje. [przypis edytorski]

przebłyskać — dziś: przebłyskiwać. [przypis edytorski]

przebodzion (daw.) — przebity. [przypis edytorski]

przebóg (przestarz.) — wykrzyknienie wyrażające zdziwienie, przerażenie itp.; na Boga. [przypis edytorski]

przebóść (gw.) — przebić. [przypis edytorski]

przebóść — przebić, przekłuć. [przypis edytorski]

przebrać (daw.) — wybrać do dna, wyczerpać. [przypis edytorski]

przebrać się (daw.) — przedostać się. [przypis edytorski]

przebrać się (daw.) — przejść, dostać się. [przypis edytorski]

przebrać się (daw.) — przejść, przedrzeć się. [przypis edytorski]

przebrać się (daw.) — tu: przedostać się. [przypis edytorski]

przebrać się — tu: przedostać się. [przypis edytorski]

przebrani (starop.) — tu: wybrani. [przypis edytorski]

przebrany (daw.) — wyselekcjonowany. [przypis edytorski]

przebrany (starop.) — tu: wybrany. [przypis edytorski]

przebrany (starop.) — wybrany, wyborny. [przypis edytorski]

przebrany (starop.) — wybrany, wyselekcjonowany. [przypis edytorski]

przebrany — tu: wybrany. [przypis edytorski]

przebredzać — tu: wybrzydzać. [przypis edytorski]

przebudzać — budzić. [przypis edytorski]

przebyt (daw.) — przebywanie. [przypis edytorski]

przebyt (starop.) — przebywanie. [przypis edytorski]

przebyteć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; znaczenie: [zostały już] przebyte. [przypis edytorski]

przebywali (…) rzetelne duchy wolne — dziś popr.: przebywały (…) rzetelne duchy wolne. [przypis edytorski]

przebywał w Palais-Royal w epoce, gdy Grimm zaczynał się tam wciskać — po śmierci swojego pracodawcy, hrabiego de Frièse, Grimm został sekretarzem księcia Ludwika Filipa Orleańskiego, który mieszkał w Palais-Royal, rodowej siedzibie orleańskiej linii Burbonów. [przypis edytorski]

przebywały przez lat dziewięć — w maju 1932 roku w Lozannie miały miejsce negocjacje między Niemcami a państwami, którym według postanowień Traktatu Wersalskiego z roku 1919 należne były reparacje wojenne za straty spowodowane przez Niemcy w I wojnie światowej. [przypis edytorski]

przebywania — u Cylkowa: 'pielgrzymstwa'; w oryginale jest tu słowo מְגֻרֶיךָ (megurecha): ‘miejsce twojego zamieszkania’, co pochodzi od rdzenia גוּר (gur): ‘mieszkać, przebywać, zatrzymać się na jakiś czas’, nie ma tu mowy o ‘pielgrzymowaniu’, które obecnie ma nieco inne znaczenie. [przypis edytorski]

przechadzka — spacer. [przypis edytorski]

przechera (daw.) — człowiek sprytny, przebiegły. [przypis edytorski]

przechera (daw.) — osoba sprytna, przekorna i złośliwa. [przypis edytorski]

przechera — osoba przebiegła, kłótliwa. [przypis edytorski]

przechera — sprytny, przebiegły. [przypis edytorski]

przecherny (przestarz.) — przebiegły, przewrotny. [przypis edytorski]