Przypisy

z wyraźnymi kształty — dziś popr. N.lm: (…) kształtami. [przypis edytorski]

Z wysokich parnasów (…) A pfe, mościa panno, być taką! — jedna z wersji tradycyjnego poloneza staroszlacheckiego. [przypis edytorski]

z wyspy Kos ma strój — gr. wyspa Kos była znana z wyrobu delikatnych tkanin. [przypis edytorski]

z wywalonymi jęzory — dziś popr. forma N.lm: (…) jęzorami. [przypis edytorski]

z wzrostem — tu: z wiekiem. [przypis edytorski]

Z zadowoleniem (…) senności — w tłumaczeniu brak następnego zdania, w oryg. niem. Mit einemmal schrak er auf (Nagle zerwał się); red. WL. [przypis edytorski]

z zakręconymi po wilhelmowsku czarnymi wąsami — takimi jak u Wilhelma II, ostatniego cesarza Niemiec, który abdykował po zakończeniu I wojny światowej. [przypis edytorski]

z zamorskimi straszydły — dziś popr. forma N. lm: z zamorskimi straszydłami. [przypis edytorski]

z zawias — dziś popr.: z zawiasów. [przypis edytorski]

z zawias — dziś popr.: z zawiasów (tu odmiana słowa w r.ż.: ta zawiasa). [przypis edytorski]

z zbudzeniem — dziś popr.: ze zbudzeniem. [przypis edytorski]

z zdania wspólnego — za obustronnym porozumieniem. [przypis edytorski]

z zdroja (daw., gw.) — dziś: ze zdroju. [przypis edytorski]

z zdziwioną — dziś popr.: ze zdziwioną. [przypis edytorski]

z zejściem gwiazdy — błąd, winno być: z wzejściem gwiazdy (mowa o Wenus, zwanej gwiazda poranną). [przypis edytorski]

Z zeszytem roli Roxany w ręku — jako sceniczna postać aktorki odgrywającej rolę Roksany w tragedii Racine'a Bajazet. [przypis edytorski]

z zgiętemi kolany — dziś popr. forma N. lm: ze zgiętymi kolanami. [przypis edytorski]

z ziemi egipskiej, z domu niewoli — Wj 20,2 (cytat za Biblią Warszawską). [przypis edytorski]

z Ziemi lęgły — tu: wylęgły z ziemi; zrodzony z ziemi. [przypis edytorski]

z ziemie (daw.) — dziś popr. forma N. lp r.ż.: z ziemi. [przypis edytorski]

z ziemie (starop. forma D. lp r.ż.) — z ziemi. [przypis edytorski]

z ziomków naszych — tj. pochodzący z Florencji. [przypis edytorski]

z złota — dziś popr.: ze złota. [przypis edytorski]

z złotą — dziś popr.: ze złotą. [przypis edytorski]

z złotemi włosy — dziś popr. forma N. lm: ze złotymi włosami. [przypis edytorski]

z żebra swego kości — nawiązanie do biblijnej legendy o powstaniu pierwszej kobiety, Ewy, z żebra Adama. [przypis edytorski]

z (…) żebraki (daw.) — dziś popr. forma N. lm: z żebrakami. [przypis edytorski]

z żeleścem (starop. forma) — z żeleźcem; tu: część z grotem strzały. [przypis edytorski]

Z życia Indian — w spisie treści wiersz pojawia się pod tytułem jasność w grudniu. [przypis edytorski]

z żydowskim siedmiopłomiennym świecznikiem sobotnim — siedmioramienny świecznik (menora) stanowi podstawowy symbol judaizmu. [przypis edytorski]

z żyły — dziś popr. forma N. lm: z żyłami. [przypis edytorski]

z żyzności — u Cylkowa: 'zdala od żyzności'; uzasadnienie korekty: błąd Cylkowa, słowa 'zdala' nie ma w tekście hebrajskim, a ojciec obiecuje tu Esawowi, że otrzyma urodzajną ziemię, co sugerują również komentarze. [przypis edytorski]

z żyzności ziemi — «Ziemia, która przypadnie ci w dziedzictwie i na której osiądziesz, będzie należała do ziem najżyźniejszych, a będzie to góra Seir», zob. Radak do 27:39. [przypis edytorski]

za a. aza (starop.) — czy, czyż, czyżby; za po polsku nie rozumiesz: czy nie rozumiesz po polsku. [przypis edytorski]

za aktorką — Melanią Guilbert. [przypis edytorski]

za bezdurno — za darmo, daremnie. [przypis edytorski]

za cały śledź — dziś popr. forma B. lp: za całego śledzia. [przypis edytorski]

Za caria, za wieru i za otieczestwo (z ros.) — za cara, za wiarę i za ojczyznę. [przypis edytorski]

za cenę kupna mojej osoby podreperował swój sklep — Przybyszewska sugeruje, że małżeństwo Dantonów było wymuszone przez Georges'a i zaaranżowane wspólnie z ojcem Louise, który w zamian otrzymał wsparcie finansowe, jednak obecnie znane źródła historyczne nie wskazują na to. Louise Sébastienne Gély pracowała jako niania dzieci Dantonów w czasie trwania pierwszego małżeństwa Georges'a. Po śmierci pierwszej żony Dantona, Antoinette Gabrielle Danton z domu Charpentier, Louise wyszła za mąż za swojego pracodawcę. Historycy wskazują, że to ona prawdopodobnie nakłoniła go do wycofania się na jakiś czas z polityki. [przypis edytorski]

za ciężki — tu: zbyt ociężały. [przypis edytorski]

za co temuż Kazimierz potem nagrodził, iż zwierzchność grodu mu nadał, a w godności pomiędzy rzędy szlachty zaliczył — w oryg. łac.: civitatem ci contulit, et cum dignitate inter nobiliores extulit [przypis edytorski]

za co — tu: dlaczego. [przypis edytorski]

za cóż tedy (daw.) — zatem z jakiego powodu. [przypis edytorski]

za cóż — tu: dlaczego, dlaczegóż. [przypis edytorski]

za cóż — tu: dlaczego. [przypis edytorski]

za czarna na świetne pochwały — w oryg. wyraźniejsza gra słów: too brown for a fair praise, gdzie fair może oznaczać blond, jasny lub rzetelny, słuszny; w czasach Szekspira za piękne uważano tylko blondynki o jasnej skórze. [przypis edytorski]

za czasem (daw.) — z czasem, po jakimś czasie. [przypis edytorski]

za czasów Mikołaja — tzn. za cara Mikołaja I Romanowa, który panował w Cesarstwie Rosyjskim w latach 1825–1855. [przypis edytorski]

Za czasów niemieckich — tj. podczas okupacji Warszawy przez wojska niemieckie w czasie I wojny światowej, od 5 sierpnia 1915 do listopada 1918. [przypis edytorski]

za czasów Rosji przedwojennej — chodzi o cesarstwo rosyjskie sprzed I wojny światowej. [przypis edytorski]

za czasu — w czas; póki czas; zawczasu. [przypis edytorski]

Za czemś minionem, za czemś dalekiem — dziś poprawnie: Za czymś minionym, za czymś dalekim. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym; następnie. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym, następnie. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym, następnie; tu: w związku z czym, więc. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym, następnie; więc. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — po czym; więc, zatem, wobec tego. [przypis edytorski]

za czym (daw.) — więc, zatem, wobec tego. [przypis edytorski]

za czym — tu: po czym; następnie. [przypis edytorski]

za czym — w związku z czym; dlatego. [przypis edytorski]

za drwinki wezmą — potraktują jako drwinę. [przypis edytorski]

za dumną chlubę — za przechwałki, obnoszenie się ze swoim czynem. [przypis edytorski]

za durno (z ukr.) — za darmo; na próżno. [przypis edytorski]

za dużośmy mieli — za dużo mieliśmy. [przypis edytorski]

za dzień — tu: w ciągu dnia. [przypis edytorski]

Za faraona Semempsesa ukazywały się… Za Boetosa rozwarła się ziemia… Za panowania Neferchesa wody Nilu przez jedenaście dni były słodkie jak miód. — zaczerpnięte z historii Egiptu spisanej w III w. p.n.e. przez kapłana egipskiego Manethona. [przypis edytorski]

za głęboko w fale zaszedł — cytat z noweli Cypriana Kamila Norwida pt. Menego. [przypis edytorski]

za głębokoście go (…) wrazili — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: za głęboko go wraziliście. [przypis edytorski]

za — hebr. לְנֹכַח (lenochach) dosł. ‘na przeciw’. «On stał w jednym kącie [pokoju] i modlił się, ona zaś stała w drugim kącie i modliła się», zob. Raszi do 25:21. [przypis edytorski]

za jakicheśmy ich brali — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: za jakich ich braliśmy. [przypis edytorski]

Za Jasiem do Śląska — pieśń ludowa spotykana w Wielkopolsce, Małopolsce, na Mazowszu i na Śląsku. [przypis edytorski]

za jeden dzień — dziś: w jeden dzień; w ciągu jednego dnia. [przypis edytorski]

Za jego (…) dotknięciem (…) Epafos zrodzi — Io urodziła Zeusowi syna Epafosa, którego imię wywodzone jest się od czasownika epaphao: dotknąć. [przypis edytorski]

za jego dzielnością (starop.) — z powodu jego dzielności; dzięki jego dzielności. [przypis edytorski]

za jego powodem (starop. konstrukcja) — powodowani przez niego. [przypis edytorski]

za karę przyczytane — policzone jako odbyta kara. [przypis edytorski]

za katy (daw.) — do licha (łagodne przekleństwo). [przypis edytorski]

za każdą razą — dziś popr.: za każdym razem. [przypis edytorski]

za każdą razą — dziś: za każdym razem. [przypis edytorski]

za kolana go obłapić — obejmowanie pod kolana było gestem błagania i zarazem uznania czyjejś wyższości. [przypis edytorski]

za kratą — tj. w klasztorze. [przypis edytorski]

za kratę wyfrunę — losy autorki wiersza, Heli Blumengraber, nie są znane, ale ten fragment sugeruje, że w czasie wojny przebywała w zamknięciu: być może w getcie, więzieniu, obozie koncentracyjnym, obozie pracy lub obozie zagłady. [przypis edytorski]

za który (…) dostanie (daw.) — za który dostać można. [przypis edytorski]

za kupią (daw.) — na handel. [przypis edytorski]

za laty (starop. forma) — z latami, z czasem. [przypis edytorski]

za laty (starop. forma) — z latami; z czasem. [przypis edytorski]

za Liban, do tego chłopaka asyryjskiego — Adonisa, pięknego młodzieńca, wychowanka i ukochanego Afrodyty, która rywalizowała o jego miłość z Persefoną. Kiedy zginał na polowaniu, rozszarpany przez dzika, Afrodyta uprosiła Zeusa, by pozwolił Adonisowi spędzać z nią wiosnę i lato na ziemi, a jesień i zimę z Persefoną w krainie zmarłych. Kult Adonisa dotarł do Grecji w okresie archaicznym z terenów bliskowschodnich, gdzie kochankiem bogini miłości Isztar był Tammuz, czczony przez Kananejczyków jako Adon (dosł.: Pan). Jego śmierć i zmartwychwstanie odzwierciedlały cykliczne zmiany w przyrodzie. [przypis edytorski]

za Ludwika Świętego — podczas ostatniej krucjaty w 1270 r. [przypis edytorski]

za małą pracą — bez większego wysiłku. [przypis edytorski]

za mało (gw.) — tu: nie ma za co. [przypis edytorski]

za mało — tu: niedługo, wkrótce. [przypis edytorski]

Za młodu żyło się, kochało etc. — przeróbka pieśni grabarzy z Hamleta (akt V, sc. 1). [przypis edytorski]

za młodym, (…) by (…) być — za młody jestem, by być (konstrukcja zdaniowa z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

za nadrą — dziś: w zanadrzu. [przypis edytorski]

za nadrą — za pazuchą, w zanadrzu. [przypis edytorski]

za nadrę (daw.) — w zanadrze. [przypis edytorski]

za najbliższych towarzyszy krzyże otrzymali — tj. zostali ukrzyżowani za karę. [przypis edytorski]

za nas krześcijany (starop.) — za nas chrześcijan. [przypis edytorski]

za naszą i waszą wolność — hasło, widniejące na sztandarach, niesionych w trakcie manifestacji (25 stycznia 1831) ku czci rosyjskich spiskowców, którzy doprowadzili do antycarskiego powstania 26 grudnia 1825 r. Później podobnych sztandarów używano pod koniec powstania listopadowego, w czasie komuny paryskiej, rewolucji 1905 r. i rewolucji październikowej. [przypis edytorski]