Potrzebujemy Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas 446 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 500 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza
Według kwalifikatora: wszystkie | architektura | białoruski | biologia, biologiczny | chemiczny | czasownik | czeski | dawne | francuski | frazeologia, frazeologiczny | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | historia, historyczny | hiszpański | łacina, łacińskie | mitologia | mitologia grecka | mitologia rzymska | niemiecki | poetyckie | pogardliwe | potocznie | przenośnie | przestarzałe | regionalne | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | staropolskie | ukraiński | włoski | żartobliwie
Według języka: wszystkie | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 8258 przypisów.
zowiemy (starop. forma) — zwiemy; nazywamy. [przypis edytorski]
zowie się gminnym wyrazem: kiepska — gminnym, tj. pospolitym lub wulgarnym, ponieważ przymiotnik „kiepski” pochodzi od wyrazu „kiep”, oznaczającego głupca: w dawnej polszczyźnie to słowo, oznaczające pierwotnie kobiece genitalia, było poważną obelgą. [przypis edytorski]
zowie się — nazywa się. [przypis edytorski]
zowie (starop. forma) — dziś 3.os.lp: zwie (tj. nazywa). [przypis edytorski]
zowie — tu: wzywa. [przypis edytorski]
z ozdoby — dziś popr. forma N. lm: z ozdobami. [przypis edytorski]
z palcami na pętli rzemiennej — oszczep do rzucania był zaopatrzony w pętlę. [przypis tłumacza]
z Panem Jezusem — tj. z sakramentem. [przypis edytorski]
z panią Ignacową — Baranowską. [przypis redakcyjny]
Z paralipomenów do aktu V (Loeper, wydanie Hompla, XII. 232; Strehlke, Paralipomena do „Fausta” Goethego str. 133 i n.) wynika, że Goethe miał zamiar rzecz tak przedstawić, ażeby diabeł na tamtym jeszcze świecie procesował się o prawo do duszy Fausta, że jednak proces ten przegrał wskutek interwencji Chrystusa, namiestnika państwa. — Sam on zresztą mówi bardzo wyraźnie, że w całym pojęciu końca powodował się wyobrażeniami kościelnymi o Odkupieniu. (Rozmowy z Eckermannem, 6 czerwca 1831). Wiersze: „Od zła ocalon już na wieki/ Cnych duchów świata członek szczery;/ Zbawcze my zawsze mamy leki/ Dla tych, co w górne dążą sfery./ A jeśli jeszcze miłość święta/ Zabierze udział w zbożnym dziele,/ Anielskie przyjmą ich panięta,/ Radosne sprawią im wesele. —” Otóż wiersze te nazywa poeta kluczem do ocalenia Fausta, zupełnie zgodnie z naszymi wyobrażeniami religijnymi, według których „dostąpić możemy zbawienia nie tylko dzięki naszej własnej sile, ale za pośrednictwem łaski bożej». Wynikałoby z tego, że własnego sądu Fausta o tym, co życiu nadaje wartość, nie mamy prawa tak bez niczego uważać za sąd poety: tylko usilna praca nadaje wartość życiu. Wielki badacz Goethe nie mógł zapewne tak przemawiać. W całym życiu i we wszystkich jego czynnościach, w wesołym używaniu i w skrzętnym tworzeniu, w kontemplacji i twórczym czynie spoczywa wartość bytowania ziemskiego. I w życiu Fausta nie można skreślić ani jednego z tych czynników, żadnemu z nich nie można wyłącznej przypisywać wartości, jakkolwiek on sam w każdym momencie życia dopatruje się wartości absolutnej w czynniku, w danej chwili predominującym — jest to przymiotem uczucia w przeciwieństwie do refleksji. [przypis autorski]
z partesa stąpać — stąpać wyniośle, uroczyście. [przypis edytorski]
z Paru (…) kamień — marmur paryjski; wysoko ceniony w Grecji i Rzymie. [przypis edytorski]
Z pasma zjawisk nie wydobywa się i nie utwierdza pojedynczych punktów (…) lecz pasmo rozwija się bez żadnych przerw — S. Przybyszewski, Zur Psychologie des Individuums, Berlin 1892, II, s. 45. [przypis autorski]
z Pauzylipu lochów — Pauzylippo, góra pod Neapolem, w lochach której ma się znajdować grób Wergiliusza. [przypis redakcyjny]
z pełnym rogiem — nawiązanie do mitycznego rogu obfitości, stale napełniającego się pożywieniem. [przypis edytorski]
z Peleja synem — z Achillesem. [przypis edytorski]
z percept i ekspens — z dochodów i rozchodów. [przypis redakcyjny]
z pergamskiego zamku — Pergamon to historyczna kraina w Azji Mniejszej, gdzie znajdowała się Troja. [przypis edytorski]
z Peskaryej […] Alfons — mąż poetki Wiktorii Kolonna. [przypis redakcyjny]
z Peskaryej zaraz ukazuje / Alfonsa […] Sforca Murzyn sztucznie go przywodzi / Pod sieć napiętą […] strzałą żartką upada przeszyty — niewolnik Murzyn, znajdujący się w francuskim wojsku, przekupiony przez Alfonsa z Peskary, przyrzekł zamek Castel Nuovo (w Neapolu) wydać Hiszpanom; żeby jednak więcej zarobić, zdradził za pieniądze cały plan Francuzom i „żartką strzałą” zadał Alfonsowi śmiertelną ranę. Z „łotra Murzyna” (il rio Ethiopo) zrobił nasz tłumacz Sforzę z przydomkiem „il Moro” („Murzyn” u Kochanowskiego). [przypis redakcyjny]
Z Petrarki — utwór należy do cyklu sonetów powstałych pod bezpośrednim wpływem Petrarki, stanowiących albo poetycką parafrazę utworu poety renesansowego (jak w tym przypadku), albo rozwinięcie przejętego od włoskiego mistrza motywu. [przypis redakcyjny]
z pewna — na pewno. [przypis edytorski]
z pewnego cudownego wydarzenia, które miało miejsce w Bretanii (…) — Istotnie francuscy kronikarze opowiadają o takiej walnej bitwie srok i szpaków, stoczonej na kilka dni przed bitwą w r. 1488. [przypis tłumacza]
z pewnym niebezpieczeństwem przebywane lasy i pola piechotą — kiedy jako emisariuszka przekradała się w r. 1846 do Galicji. [przypis redakcyjny]
z pewnym stanem umysłowym wnet stowarzysza się zwykle jakiś stan wprost przeciwny (np. s. 133) — autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; w tym przypadku na odnośnej stronie znajduje się akapit z rozdziału VII zaczynający się od słów: „Mimo opisanego powyżej procesu zobojętniania się przykrych składników życiowych (…)”. [przypis edytorski]
z piany morskiej zrodzonej — w mit. gr. bogini miłości i piękna Afrodyta zrodziła się z piany morskiej. [przypis edytorski]
z pięciozębnymi widły — mowa o narzędziu do wyjmowania mięsa z ognia, prototypie dzisiejszego widelca. [przypis edytorski]
Z piekła wymodlił duszę (…) Trajana — Legenda, jakiej nie zapisała historia, powiada, że Trajan jadący na wyprawę wojenną, wśród ulicy Rzymu zatrzymanym był przez pewną wdowę z prośbą, ażeby się zemścił śmierci zamordowanego jej syna. Trajan proszącej wdowie tak odpowiedział: że wstrzyma swój pochód wojenny, o ile potrzeba będzie czasu do ukarania mordercy, ażeby jej łzom i sprawiedliwości zadosyć się stało. Święty Tomasz z Akwinu powiada, że Papież Grzegorz Wielki czytając życie Trajana, tak się wzruszył tym rysem łagodności i sprawiedliwości cesarza, że poszedłszy do kościoła i przed ołtarzem uklęknąwszy, gorącą modlitwą wyzwolenie cesarza jako poganina z potępienia u Boga wymodlił. Legenda jeszcze dodaje, że Grzegorz Wielki rzeczywiście Trajana z piekła wymodlił, z tym jednak zastrzeżeniem z nieba, ażeby się odtąd za żadnego niewiernego poganina nie modlił. [przypis redakcyjny]
z piekłów — dziś popr. forma D. lm: z piekieł. [przypis edytorski]
z pierścionkiem — w domyśle: ślubnym. [przypis edytorski]
z piersiami siedmią — z siedmioma piersiami. [przypis edytorski]
z pierwoci (daw.) — od początku. [przypis redakcyjny]
z pierwotka (daw.) — z początku. [przypis redakcyjny]
z pierwszey spuścił co ochoty (starop.) — ochłonął nieco z początkowego zapału. [przypis edytorski]
Z pierwszym brzaskiem wiosennego słońca — w 395 r. przed Chr. [przypis tłumacza]
Z pieśni gminnej. [przypis autorski]
z pieśni iliackich — na podstawie Iliady. [przypis edytorski]
z Pigmeolów — z Pigmejów, karzełków, z którymi wedle podań greckich żurawie prowadziły wojnę. [przypis redakcyjny]
z pijanym hałasem — fraza ta pojawia się w wierszu Czarny szal Kornela Ujejskiego (1823–1897), napisanym na motywach wiersza Puszkina o tym samym tytule, nie zaś w tłumaczeniu z Puszkina dokonanym przez Odyńca, jak pisze autor. [przypis edytorski]
Z pilnością zachowajcie jedność ducha we związku pokoju. Jednoście ciało i duch jeden… — Ef 4, 3–6. [przypis edytorski]
z pirwotku (starop.) — z początku. [przypis redakcyjny]
z piwnice (starop. forma D., lp, r.ż.) — z piwnicy. [przypis edytorski]
z płaczki swemi — dziś popr. forma N. lm: ze swoimi płaczkami. [przypis edytorski]
z płonącego miasta — chodzi o metodyczne wypalanie części Warszawy, mianowicie terenu getta (obejmującego ponad 300 ha w obrębie miasta) rozpoczęte przez oddziały niemieckie pod dowództwem Jürgena Stroopa w maju 1943 w celu stłumienia powstania, które trwało od 19 kwietnia do 16 maja 1943. [przypis edytorski]
zpląta — dziś popr.: splącze. [przypis edytorski]
Z placu skręcił w jakąś ulicę… — ulicę Rivoli. [przypis redakcyjny]
Z Platona: A ja bym mu zupełnie słusznie odpowiedział… — Platon, Apologia 28; podobnie następny fragment (45). [przypis tłumacza]
Z Platona: Kto ma umysł zdolny do wzniosłego poglądu… — z Platona Rzeczypospolitej [ob. tłum. jako Państwo; red. WL], VI, 486. [przypis tłumacza]
z północą — z zasadami, którymi kieruje się mocarstwo północne, tj. Rosja. [przypis edytorski]
Z pół religijnych, pół na ekonomicznej podstawie opartych świadczeń w naturze między grupami organizacyjnymi wytwarza się powoli owa ciekawa instytucja indywidualnego „potlatschu” — ciekawe jest to, że nie zawsze względy ekonomiczne usprawiedliwiają skomplikowane wymiany płodów i produktów między grupami: klanami czy fratriami. [przypis autorski]
z półtora soroka — około sześćdziesięciu; por. ros. sorok: czterdzieści. [przypis edytorski]
z pól myceńskich — z grobu Agamemnona, znajdującego się w Mykenach. [przypis redakcyjny]
z późniejszym rozwojem myśli ludzkiej, którą on wyprzedzał… — Lutoslawski, Zadania prac nad Słowackim (Eleusis, t. V). [przypis autorski]
z pociechą — tu: ku uciesze. [przypis edytorski]
Z początku Apollo nawet mi nie odpowiedział — dowód, że czuł się obrażony ową próbą i niedowierzaniem. [przypis tłumacza]
z początku naszych badań p. Curie i ja wydobyliśmy gaz z blendy smolistej przez jej ogrzewanie (…) — [por.] „Rapports au Congrés de Physique”, 1900. [przypis autorski]
z podatnej sy — błąd w wyd. źródłowym trudny do zinterpretowania. [przypis edytorski]
(…) z podchłopia wyrwała — przyszła od innego mężczyzny lub podchłopię jako młodzieniec, wyrostek. [przypis edytorski]
z pod — dziś popr. forma ubezdźwięczniona, pisownia łączna: spod. [przypis edytorski]
z pod — dziś popr. pisownia łączna z ubezdźwięcznieniem: spod. [przypis edytorski]
z pod — dziś popr. pisownia łączna, z ubezdźwięcznieniem: spod. [przypis edytorski]
zpod — dziś popr. pisownia: spod. [przypis edytorski]
zpod — dziś ubezdźwięcznione: spod. [przypis edytorski]
z pode — dziś popr. pisownia: spode. [przypis edytorski]
zpode — dziś popr. pisownia: spode. [przypis edytorski]
z podniesioną twarzą rzekł — Zwykły obyczaj ślepych w chwili, kiedy mają do kogoś mówić. [przypis redakcyjny]
z pod (starop. forma ort.) — dziś popr.: spod. [przypis edytorski]
z pod (starop.) — spod. [przypis edytorski]
Z „pod wiechy” -– z gospody. [przypis autorski]
z podziemu — dziś popr.: z podziemia. [przypis edytorski]
…z podziwem o niej mówili — J. Ch. Wolf, Mulierum graecorum fragmenta. [przypis autorski]
z podziwem — tu: ze zdziwieniem. [przypis edytorski]
z podziwieniem — dziś: z podziwem. [przypis edytorski]
z pogany — dziś popr. forma N. lm: z poganami. [przypis edytorski]
z pogany (starop. forma) — dziś N.lm: z poganami. [przypis edytorski]
z pogardą wychodzi — tj. wychodzi Sędzina, a Sędzia krzyczy za wychodzącą. [przypis redakcyjny]
z pojszrodka — ze środka. [przypis edytorski]
z południa — dziś: po południu. [przypis edytorski]
z Polaki (daw. forma N.) — dziś: z Polakami. [przypis edytorski]
z pola — tu: z pola walki. [przypis edytorski]
z pomiarą (starop.) — [z] umiarkowaniem. [przypis redakcyjny]
z pomyślnymi losy (daw. forma) — dziś N.lm: (…) losami. [przypis edytorski]
zponad — dziś popr. pisownia: sponad. [przypis edytorski]
z popiołów powstają mściciele — parafraza wersu z poematu Eneida: „Powstanie kiedyś z kości naszych mściciel” (przedśmiertne przekleństwo Dydony rzucone na potomków Eneasza). [przypis edytorski]
Z Porajami lub Pomiany — mowa o herbach. [przypis edytorski]
z porania — rankiem. [przypis edytorski]
z portfelu — dziś popr.: z portfela. [przypis edytorski]
z pośrodka (daw.) — spomiędzy. [przypis edytorski]
z pośrodka — dziś: spośród. [przypis edytorski]
zpośrodka — spomiędzy, spośród. [przypis edytorski]
z pośrodka — spośród, spomiędzy. [przypis edytorski]
z pośrzodku (starop.) — ze środka. [przypis edytorski]
z posiłki świeżemi (starop. forma) — ze świeżymi posiłkami. [przypis edytorski]
z postanowniejszego baczenia (starop.) — z dojrzalszej uwagi. [przypis redakcyjny]
z postawą (starop.) — [tu:] z nadętością. [przypis redakcyjny]
z postem — tu: postnie, jak podczas postu. [przypis edytorski]
z powicia ślub uniosłem — tzn. jeszcze w powiciu, w dzieciństwie ślubowałem, zobowiązałem się. Częsty był w owych czasach zwyczaj, że rodzice ślubowali w imieniu nieletnich dzieci. [przypis redakcyjny]
z powinną głową (daw.) — posłusznie. [przypis edytorski]
Z powodów, których nie wymieniamy… — przypisek redakcji czasopisma, w którym ta praca po raz pierwszy się ukazała. [przypis autorski]
z powodu bezwzględnego rzekomo postępowania z pewnymi miastami uważali za stosowne (…) wytoczyć wojnę — zasadnicze tło wojny peloponeskiej. [przypis tłumacza]