Przypisy

słusza — dziś popr. forma 3 os.lp. cz.ter: słucha. [przypis edytorski]

słusza — rusycyzm; popr. forma: słucha. [przypis edytorski]

słusza (starop.) — przystoi, wypada; wszeko słusza starszemu tu: jak przystoi (odpowiadać) osobie starszej. [przypis edytorski]

słuszaju (ros. слушаю) — dosł. słucham; używane również jako odpowiedź gotowości i posłuszeństwa wobec przełożonych, np. w zwrocie: Słucham i jestem posłuszny. [przypis edytorski]

słuszaju's (z ros.) — słucham się (tu: oświadczenie podwładnego o przyjęciu do wiadomości informacji podanej przez przełożonego). [przypis edytorski]

słuszaju (z ros.) — słyszę. [przypis edytorski]

słuszajus (ros.) — słucham. [przypis edytorski]

słuszna — daw. forma oznaczająca: słuszne jest, aby. [przypis edytorski]

słuszna (daw. forma) — w domyśle: (jako) słuszna (to rzecz); dziś raczej: jak słusznie. [przypis edytorski]

słuszna — daw. forma; znaczenie: słuszne jest, aby. [przypis edytorski]

słuszna — jest słusznym; dziś: słusznie. [przypis edytorski]

słuszna (starop. forma) — słuszna [rzecz]; dziś: jest słuszne a. słusznie. [przypis edytorski]

słuszna (starop. forma) — słuszna to rzecz; jest słuszne. [przypis edytorski]

słuszna (starop. forma) — słuszna to rzecz; słuszne jest. [przypis edytorski]

słuszna (starop.) — słuszna to rzecz; jest słuszne. [przypis edytorski]

słuszne-ment — żartobliwa stylizacja, dodanie do polskiego słowa fr. formantu przysłówka -ment: słusznie, z pewnością. [przypis edytorski]

słusznie zwiesz się stróżem, po świata obszarze ty czujny wędrowniku — Hermes był posłańcem bogów i opiekunem podróżujących. [przypis edytorski]

słusznieli — czy słusznie (czasownik z partykułą pytającą -li). [przypis edytorski]

słuszniey, moie itp. — zachowano oryginalny zapis joty; por. Wstęp. [przypis edytorski]

słuszny (daw.) — o człowieku: słusznego wzrostu i postury; wysoki, postawny. [przypis edytorski]

słuszny (daw.) — o człowieku: wysoki, postawny. [przypis edytorski]

słuszny (daw.) — zacny, godny. [przypis edytorski]

słuszny — godny, zacny. [przypis edytorski]

słuszny — tu: potężny, znacznych rozmiarów. [przypis edytorski]

słuszny — tu: słusznego wzrostu i postury; wysoki i postawny, barczysty. [przypis edytorski]

służalce — dziś popr. forma lm: służalcy. [przypis edytorski]

służalce, starce — dziś popr. M. lm: służalcy, starcy. [przypis edytorski]

służały (daw.) — długo pozostający w służbie wojskowej; doświadczony. [przypis edytorski]

służały (daw.) — zasłużony; taki, który długo służy. [przypis edytorski]

służały — mający za sobą długą służbę (w domyśle: w wojsku), doświadczony. [przypis edytorski]

służba Boża — zakonnicy zobowiązani są m. in. do codziennego odmawiania modlitw o określonych porach dnia, co określa się mianem liturgii godzin. [przypis edytorski]

służba (starop.) — tu: zastawa stołowa; naczynia służące podczas posiłku. [przypis edytorski]

służbęm moją tak wyszkolił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: służbę moją tak wyszkoliłem. [przypis edytorski]

służbisty — posłuszny rozkazom. [przypis edytorski]

służby powinien (daw.) — jest zobowiązany do służby. [przypis edytorski]

Służcie Panu Bogu ze wszystkiego serca waszego, a nie puszczajcie się za próżnościami… — 1 Sm 12, 20–21. [przypis edytorski]

służebnę — dziś forma B.lp: służebną. [przypis edytorski]

służebnica teologii, łac. ancilla theologiae — średniowieczne określenie funkcji filozofii w stosunku teologii, uznające ją za dziedzinę pomocniczą i podporządkowaną. [przypis edytorski]

służebnice — dziś popr. forma D. l. poj.: służebnicy (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

służebnice (starop. forma) — służebnicy. [przypis edytorski]

służebnicę Micrejską, imieniem Hagar — «Rabi Szimon ben Jochai mówił, że Hagar była córką Faraona. Kiedy Faraon zobaczył cudowne wydarzenia, które miały miejsce w domu Sary, zabrał swoją córkę i dał ją Abramowi. Powiedział: lepiej, aby moja córka była służącą w tym domu, niż gospodynią w innym domu», Bereszit Raba 45:1. [przypis edytorski]

służebny Bogomodlca — osoba służąca komuś swoją modlitwą do Boga. [przypis edytorski]

służebny — dziś popr. forma D. l. poj.: służącej (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]

służęć — wyraz służę z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

służka (daw.) — tu: służący, kawaler pozostający na usługi damy. [przypis edytorski]

służka (daw.) — zdr. od sługa; stosowane bez względu na płeć osoby. [przypis edytorski]

służka (daw.) — zdr. od sługa; stosowane bez względu na płeć osoby. [przypis edytorski]

służka (daw.) — zdr. od sługa; tu: kawaler pozostający na usługi damy. [przypis edytorski]

służy (starop. forma) — daw. forma trybu rozkazującego lp; dziś: służ. [przypis edytorski]

służyć-em gotowa — dziś: gotowa jestem służyć. [przypis edytorski]

służyć — tu: pomagać. [przypis edytorski]

służyć — tu: pracować. [przypis edytorski]

służywa (starop. liczba podwójna) — (niechaj ci) służymy. [przypis edytorski]

słychał (daw.) — słyszał. [przypis edytorski]

słychamy (daw.) — słyszymy. [przypis edytorski]

Słychaneż to rzeczy — znaczenie: czy ktoś słyszał takie rzeczy (konstrukcja z partykułą pytającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]

słychany (starop.) — słyszany; mało słychany: niesłychany, rzadko spotykany. [przypis edytorski]

słyches (slicha) — modlitwa o przebaczenie, którą Żydzi odmawiają od północy do rana przez dziesięć dni, począwszy od uroczystości „Trąbek” do Dnia Sądnego. [przypis edytorski]

słychiwać — forma cz. przesz. czasownika dotycząca czynności powtarzanej; dziś tylko: słyszał (wielokrotnie). [przypis edytorski]

słychiwać — forma cz. przesz.: słyszeć od czasu do czasu. [przypis edytorski]

słynąć (daw.) — dać się słyszeć, rozbrzmiewać. [przypis edytorski]

słynną przepowiednię Lenina — być może chodzi o „przepowiednię” Lenina zawartą w książce Państwo i rewolucja (1917), dotyczącą nieuchronności stopniowego zaniku państwa w procesie rozwoju historycznego: przekształcanie się państwowości kapitalistycznej w socjalistyczną, a następnie socjalistycznej w komunistyczny samorząd powoduje równocześnie obumieranie państwa, zbędnego w komunizmie. [przypis edytorski]

słynnego pojedynkiem — dziś: słynnego z pojedynku. [przypis edytorski]

słynnie dzielny — dziś: słynny z dzielności. [przypis edytorski]

słynny posążek w Brukseli — Manneken pis (Siusiający chłopiec), atrakcja turystyczna Brukseli, wykonana z brązu figurka-fontanna z XVII w., przedstawiająca nagiego, sikającego chłopca. [przypis edytorski]

słysta (gw.) — słyszcie. [przypis edytorski]

słysz (daw.) — słuchaj. [przypis edytorski]

Słysz, polaczyszka! (ros.) — Słuchaj, Polaczku! [przypis edytorski]

słyszał był — przykład użycia czasu zaprzeszłego, konstrukcja dziś już zanikająca w polszczyźnie, wyrażała czynność wcześniejszą niż działania opisywane w czasie przeszłym. [przypis edytorski]

Słyszałam, królu, żeś się zobowiązał/ Twojego domu progu nie przekroczyć — w późn. wyd. tłumaczenie poprawiono: „Słyszałam, królu, żeś się zobowiązał/ Twojego domu bramy nie otwierać”; w oryg. I hear your grace hath sworn out house-keeping: „Słyszałam, że wasza miłość odprzysiągł się gościnności”. Księżniczka wytyka Królowi sprzeciwienie się świętemu nakazowi przyjęcia gości do domu. [przypis edytorski]

Słysząc się złym (daw. składnia) — słysząc, że jest zły; słysząc, że mówią o nim, że jest zły a.: słysząc, że mówią o nim źle. [przypis edytorski]

słysząc słowo zaprzysiężenia, a jest świadkiem — albo widział albo wiedział, jeśliby nie oznajmił, ponosi winę swą — u Cylkowa: „Jeżeliby też kto zgrzeszył, że słysząc słowo zaklęcia, a będąc świadkiem widzącym albo wiedzącym, a nie oznajmił, i tak uniósłby na sobie winę swą”; korekty wersetu dla zgodności z oryginałem. [przypis edytorski]

słyszeć było (starop.) — było słychać. [przypis edytorski]

słyszeć — dziś popr. forma w zdaniu bezosobowym: słychać. [przypis edytorski]

słyszeć (starop. forma) — tu: słychać. [przypis edytorski]

Słyszeć tłum (…) żadnej codziennej opieki — fragment wiersza Oscara Levertina (1862–1906) Hemlösa; w oryg. szwedz.:

(tłumaczenie fragmentu Elżbieta Sekuła).

[przypis edytorski]

słyszem — skrócone od: słyszemy; dziś popr. forma: słyszymy. [przypis edytorski]

słyszemy (starop. forma) — dziś: słyszymy. [przypis edytorski]

słyszny — dziś: słyszalny. [przypis edytorski]

słyszny — słyszany, słyszalny. [przypis edytorski]

słyszy (…) nieprzyjacioły on raz wychwalając (starop. konstrukcja zdaniowa) — słyszy nieprzyjaciół wychwalających ów cios. [przypis edytorski]

smaczno — dziś: smacznie. [przypis edytorski]

smagać — bić rózgą, biczem, szpicrutą, rzemieniem (przedmiotem długim i wiotkim). [przypis edytorski]

smagać — uderzyć batem lub rzemieniem. [przypis edytorski]

smagławy — o nieco ciemnej karnacji (od: smagły). [przypis edytorski]

smagły — ciemny, o oliwkowym odcieniu (zazw. o skórze, twarzy itp). [przypis edytorski]

smagły — (o cerze) ciemny, oliwkowy. [przypis edytorski]

smagły — (o cerze, skórze) ciemny, oliwkowy. [przypis edytorski]

smagły — o ciemnej, oliwkowej cerze. [przypis edytorski]

smagły — o ciemnej, oliwkowej karnacji. [przypis edytorski]

smagły — (o skórze) ciemny. [przypis edytorski]

smagły — posiadający ciemną, oliwkową cerę. [przypis edytorski]

smagnienie — dziś: smagnięcie. [przypis edytorski]

smailus — į galą labai sulaibėję. [przypis edytorski]

smakas (lenk.) — slibinas. [przypis edytorski]

smakowała (…) lepiej — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski]

smakownie — dziś popr.: ze smakiem; gustownie. [przypis edytorski]

smakują w pieczonym mięsiwie — dziś: zasmakowało im pieczone mięso. [przypis edytorski]

smalić cholewki (daw.) — zalecać się. [przypis edytorski]

smalić cholewki — zalecać się do kogoś; flirtować z kimś. [przypis edytorski]