Dzisiaj aż 13,496 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 175590 przypisów.
donżuan — uwodziciel, bałamut; od imienia Don Juana, legendarnego uwodziciela, XVI-wiecznego szlachcica hiszpańskiego, bohatera wielu dzieł literackich i muzycznych (m.in. Moliera, Mozarta, Byrona). [przypis edytorski]
donżuan — uwodziciel, bałamut; od imienia legendarnego uwodziciela, XVI-wiecznego szlachcica hiszpańskiego, bohatera wielu dzieł literackich i muzycznych. [przypis edytorski]
donżuan — uwodziciel; określenie utworzone od imienia tytułowego bohatera dramatu Moliera Don Juan. [przypis edytorski]
donżuan — w przenośni: uwodziciel kobiet; don Juan: bohater z dramatu hiszpańskiego Tirso de Moliny (1630), później bohater wielu utworów literackich. [przypis redakcyjny]
donżuaneria — bałamucenie, uwodzenie kobiet; określenie utworzone od imienia tytułowego bohatera dramatu Moliera Don Juan. [przypis edytorski]
donżuaneria — tu: osoby zalecające się i przymilające. [przypis edytorski]
doń (daw.) — do niego. [przypis edytorski]
Aleksander Dumas (ojciec), Trzej muszkieterowie, Trzej muszkieterowie, tom pierwszy
(źródło na Platformie Redakcyjnej)
doń (daw.) — do niego; tu: mówi do niego. [przypis edytorski]
doń — do niego. [przypis edytorski]
doń — dziś: do niego. [przypis edytorski]
doń — skrócone: do niego. [przypis edytorski]
Pierre Choderlos de Laclos, Niebezpieczne związki, Niebezpieczne związki, tom pierwszy
(źródło na Platformie Redakcyjnej)
doń — skrócone: do niego; tu użyte błędnie zamiast: do niej. [przypis edytorski]
doń — skrót od: do niego. [przypis edytorski]
Dońce — a. Dońcy; kozacy dońscy, których nazwa pochodzi od rzeki Don przepływającej przez ich terytorium; od XVI w. kozacy dońscy formowali oddziały jazdy uzbrojonej w szable, krótką broń palną i lance, a od XVIII w. stanowili regularne oddziały wchodzące w skład armii rosyjskiej, używane do szarż; cechą charakterystyczną ich stroju były wysokie futrzane czapy. [przypis edytorski]
Dońce — dziś popr. forma M. lm: Dońcy; Kozacy znad Donu, w XVIII i XIX w. żołnierze na służbie rosyjskiej; oddziały kozackie były używane m.in. do pacyfikowania demonstracji patriotycznych w Warszawie w XIX w. [przypis edytorski]
dońcom — chodzi o kozaków zw. dońskimi (tereny ich osiedlenia w Imperium Rosyjskim leżały nad Donem na Ukrainie), którzy tworzyli doborową kawalerię wojska ros. [przypis edytorski]
dońców — kozaków dońskich. [przypis edytorski]
Dońcy — Kozacy znad Donu, w XVIII i XIX w. żołnierze na służbie rosyjskiej; oddziały kozackie były używane m.in. do pacyfikowania demonstracji patriotycznych w Warszawie w XIX w. [przypis edytorski]
dońdzie, dońście (gw.) — dojdzie, dojście. Półotwarta głoska j wymawiana jest jak półotwarta ń. [przypis edytorski]
Doorn — miasteczko w Holandii, w latach 1920–1941 rezydencja byłego cesarza niemieckiego Wilhelma II Hohenzollerna, który po klęsce Niemiec w I wojnie światowej został zmuszony do abdykacji. [przypis edytorski]
dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. [przypis redakcyjny]
dopadszy (starop.) — dziś popr.: dopadłszy. [przypis edytorski]
dopadszy (starop. forma) — dopadłszy. [przypis edytorski]
dopasowywa — dziś: dopasowuje. [przypis edytorski]
dopatrować (daw.) — dostrzegać, zauważać; od daw.: patrować, patrywać. [przypis edytorski]
dopatrywać — tu: przypatrywać się. [przypis redakcyjny]
dopatrywać — tu: wykrywać. [przypis edytorski]
dopatrywał się śmiertelnej herezji w jednej literze umieszczonej zamiast drugiej, z winy i niedbalstwa drukarzy — Rabelais ma tu na myśli ową grę słów âne zamiast âme, kilkakrotnie powtarzającą się w III księdze. Przypierany przez wrogów, Rabelais złożył ten koncept na niedbalstwo drukarzy. [przypis tłumacza]
dopatrzeć — tu: wypatrzeć, wykryć. [przypis edytorski]
Dopełnij tydzień tej — odnosi się to siedmiu dni uczty weselnej, zob. Raszi do 29:27. [przypis edytorski]
dopiąć — osiągnąć. [przypis edytorski]
dopierać się (daw.) — domagać się. [przypis edytorski]
dopierać się (daw.) — uparcie starać się o coś. [przypis edytorski]
dopiero com zstąpił — inaczej: dopiero co zstąpiłem (przykład konstrukcji zdaniowej z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]
Dopiero gdy sam sobie człowiek stoi jak posąg w promieniach słońca (…). Nie darmo naród rzeźbiarzy był narodem tragików — S. Brzozowski, Styl Ibsena, „Przegląd Społeczny” 1906, nr 16, s. 205. Poglądy Brzozowskiego na tragizm od pierwszych w tym kierunku prób zawsze świadczyły o dobrym zrozumieniu istoty tragizmu. Pierwszy raz problem ten analizuje Brzozowski w artykule St[anisław] Przybyszewski jako poeta tragiczny („Głos” 1903, nr 35). Póki odnosimy wartość do człowieka i póki relatywizujemy ją zależnie od ludzi, brak miejsca na tragizm. Człowiek wprawdzie jest twórcą wszelkich wartości, ale jednak, „ażeby tragizm stał się możliwym, trzeba, aby poruszone zostały w człowieku te głębie, w których jest on ogniskiem wszystkiego, w których jest on twórcą wszystkich wartości i może się im przeciwstawić (…) inaczej sama zguba i zniszczenie człowieka będą rzeczą znikomą i pozbawioną znaczenia, gdyż wszystkie wartości leżały na zewnątrz niego, i zatem z jego zagładą nic się nie stało. Tragiczny światopogląd wymaga przywrócenia każdemu człowieczemu istnieniu jego jedyności… Pierwiastkiem tragizmu jest konieczność. Zagłada i unicestwienie, które konieczne nie są — nie są też i tragiczne, są przypadkowe i wskutek tego powszechnego znaczenia mieć nie mogą”. Podobnie ujmuje Brzozowski tragizm w szkicu o Staffie (Kultura i życie, s. 154): „Istotą tragedii jest życie szczere. Żyć tragicznie — znaczy widzieć siebie. I to jest życie. Osamotnienie tragiczne jest organem, przez który człowiek jedynie sam siebie ująć jest w stanie. Poznać siebie, zobaczyć siebie można tylko ginąc. W myśli zwykłej nie wychodzimy za stosunki. Miłość mierzymy szczęściem, bohaterstwo pożytkiem, grzech zniszczeniem — lub odwrotnie. Liczba stosunków jest nieograniczona… Lecz czym jestem ja bez stosunku, ja, objawiający się we wszystkim: w miłości, szczęściu, grzechu, bohaterstwie, ja w obliczu tragicznej zguby? Tragedia znosi wszelkie stosunki, obnaża prawdę”. Osobne zagadnienie stanowi związek tego stanowiska z Nietzschem, por. Skarb Staffa, „Głos” 1905, nr 14. [przypis autorski]
dopiero ku dniowi (starop.) — dopiero nad ranem. [przypis edytorski]
dopiero o drugiej w nocy… — Werter mówi nie o dniu wycieczki, lecz o dniu następnym, w którym wieczorem opisywał przyjacielowi wrażenia, przeżyte poprzedniej nocy. [przypis redakcyjny]
Dopiero teraz na płacz wam się zbiera? — nie było jeszcze powodu do rozpaczy, od wydania do wykonania wyroku była daleka droga. Przyjaciele mogli mieć nadzieję, że uda im się ułatwić Sokratesowi ucieczkę z więzienia. Ksenofont przedstawia tu ich rozpacz i żal prawdopodobnie pod wpływem lektury Platońskiego Fedona, który opowiada o ostatnich chwilach mędrca, o żalu uczniów, a pogodzie ducha mistrza. [przypis tłumacza]
Dopiero w piątym tygodniu od zapłodnienia zaczynają się te procesy, które z końcem trzeciego miesiąca brzemienności prowadzą (…) do ukształtowania się całego osobnika jako istoty pod względem płciowym ściśle określonej — Oczywista, nasza potrzeba ciągłości zmusza nas do zapatrywania, że różnice płciowe, jakkolwiek anatomicznie i morfologicznie niewidoczne i nawet przy najsilniejszym powiększeniu mikroskopowym dla oka niedostępne, muszą już istnieć w jakiejś formie, w jakimś „upreformowaniu”, i przed momentem pierwszego zróżnicowania. W jakiej jednak formie, w tym tkwi właśnie ważne sedno całej historii rozwoju. [przypis autorski]
dopiero z szkuty — szkutą (łodzią) z Gdańska przywieziony. [przypis redakcyjny]
dopierom tam (…) zginęła (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: dopiero tam zginęłam. [przypis edytorski]
dopieroś poczuł — dopiero poczułeś. [przypis edytorski]
Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry,/ Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął… — te i poprzednie wersy ironicznie opisują napuszony i przesadny styl wypowiedzi. [przypis edytorski]
dopierz — dopiero. [przypis edytorski]
dopirać a. dopierać się (daw.) — domagać się. [przypis edytorski]
dopiro (gw.) — dopiero. [przypis edytorski]
dopiro (starop.) — dopiero. [przypis redakcyjny]
dopokąd — dopóki. [przypis edytorski]
dopokąd — dziś popr.: dopóki. [przypis edytorski]
dopokąd idę — gdziekolwiek bym nie szedł. [przypis edytorski]
dopokąd Żydzi w miastach będą czynić stan oddzielny — samorząd gmin żydowskich w Polsce obejmował sprawy religii, szkolnictwa, administracji gminy i sądownictwa w sprawach między Żydami; delegaci gmin obradowali w sprawach wspólnych na zjazdach (tzw. Sejmach żydowskich). [przypis redakcyjny]
dopomódz — dziś popr. forma bezokol.: dopomóc. [przypis edytorski]
dopomóżcież (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: dopomóżcie koniecznie, dopomóżcie wreszcie itp. [przypis edytorski]
dopomóżże — dopomóż koniecznie (daw. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że). [przypis edytorski]
doporać się — wywalczyć, wypracować z trudem; por. porać się. [przypis edytorski]
dopóka — dopóki. [przypis edytorski]
Dopóki dziesięć żniw nas nie zbogaci — tj. przez dziesięć lat. [przypis edytorski]
Dopóki jednostki będą miały możność opierać się sile wykonawczej, będą mniemały, że mają do tego prawo; a dopóki będą między sobą prowadziły małe wojny, jakżeż można chcieć, by państwo żyło w spokoju?… — Mably również ostro występuje przeciw prywatnym pocztom zbrojnym możnowładców, uważając je za największe niebezpieczeństwo dla państwa. [przypis redakcyjny]
dopóki nie potrzeba (…) doświadczenie właściwe zaczyna się tam, gdzie, aby coś poznanym być mogło, musi być wykonana pewna nowa praca — S. Brzozowski, Fryderyk Nietzsche, Stanisławów 1907, s. 28. [przypis autorski]
Dopóki okręt trzyma się na wodzie… — sławne porównanie państwa do okrętu, wcześniej jeszcze znane z poety Alkajosa, potem z Horacego; zna je grecki retor z IV w. po Chr., Temistios; w naszej literaturze spotyka się je między innymi w drugim Kazaniu sejmowym Skargi i w Testamencie Słowackiego. [przypis tłumacza]
Dopóki pewna liczba zebranych ludzi uważa się za jedno ciało, ma tylko jedną wolę… — rozdział ten, nie wnosząc nic nowego do pojęcia woli powszechnej, podkreśla jej ściśle racjonalistyczny charakter. Nie jest ona ani faktyczną wolą obywateli, ani też nie musi pokrywać się z tekstem uchwalonych ustaw. Jest jedynie wyrazem idealnej korzyści całości społecznej, korzyści, która może być zawsze rozumowo odkryta i która istnieje zawsze jako pewna idealna, obiektywna wartość, niezależnie od subiektywnych poglądów i pragnień jednostek. A nawet każdy, byleby umiał wyzwolić się od egoistycznych czy partyjnych pobudek, może korzyść tę spostrzec, co więcej, wolę jej w sobie poczuć i w ten sposób zrealizować idealny byt woli powszechnej. [przypis tłumacza]
Dopóki roztrząsano uposażenie (…) — Stanisław Barzykowski. Historia powstania listopadowego, III, s. 250–251. [przypis redakcyjny]
dopóki ten śmiertelny nieśmiertelności nie przyoblecze — parafraza 1 Kor 15, 53:54: trzeba, ażeby to, co zniszczalne, przyodziało się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyodziało się w nieśmiertelność. A kiedy już to, co zniszczalne, przyodzieje się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyodzieje się w nieśmiertelność, wtedy sprawdzą się słowa, które zostały napisane: Zwycięstwo pochłonęło śmierć (cytat w przypisie za Biblią Tysiąclecia). [przypis edytorski]
dopókim był — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: dopóki byłem. [przypis edytorski]
dopókim nie miał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: dopóki nie miałem. [przypis edytorski]
dopókiśmy (…) leżeli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: dopóki leżeliśmy. [przypis edytorski]
dopókiśmy nie uznali — przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: dopóki nie uznaliśmy. [przypis edytorski]
Dopókiż będziecie się wzdragali przestrzegać przykazań i nauk Moich — Bóg zwrócił się do Mojżesza: „wina za nieprzestrzeganie spoczywa na was wszystkich, bo chociaż ty sam nie wyszedłeś z nimi zbierać, ale przyczyniłeś się do tego, że wyszli, gdyż nie uczyłeś ich praw i zagadnień Szabatu, tylko powiedziałeś im: sześć dni będzie zbierać, a nie siedem dni, więc zlekceważyli to, co mówiłeś […] nie nauczyłeś ich Moich praw, że zbieranie manny należy do zakazanych [w Szabat] czynności”, Sforno do 16:28. [przypis tradycyjny]
dopókiż — jak długo jeszcze, do kiedy. [przypis edytorski]
dopóty, dopokąd — tu: na tyle, na ile. [przypis edytorski]
dopóty — tak długo, aż. [przypis edytorski]
dopótyś — skrót od: dopóty jesteś; do tego momentu jesteś. [przypis edytorski]
doprawdy byłoby przeczuleniem dopatrywać się w nich jakiejś ujmy dla osób skądinąd czcigodnych i otoczonych powszechnym szacunkiem — w tym miejscu kończy się treść podana w wydaniu źródłowym jako przypis. [przypis edytorski]
Doprawdy, w ciągu tych ośmiu lat, Kraków dużo przeżył. — tu w tekście umieszczono ilustrację z podpisem: Wiatr nad Krakowem (rys. Iwo Gall, z „Abdery”). [przypis edytorski]
dopros (z ros. допрос) — przesłuchanie. [przypis edytorski]
doprowadzić je do Anglii — pobytu w Anglii dowodził Gladstone. [przypis autorski]
doprowadzić (…) Oblubienicę do jej Oblubieńca — To jest: Kościół do Chrystusa. [przypis redakcyjny]
doprowadził go Aharon do wyuzdania — „[Aharon] ujawnił, że nie ma pośród nich ludzi sprawiedliwych, bo gdyby byli tam sprawiedliwi, to pomogliby mu, kiedy lud się zgromadził wokół niego i Aharon w ogóle nie zrobiłby cielca”, Sforno do 32:25 [2]. [przypis tradycyjny]
dopuszczać (z ros.) — przypuszczać. [przypis autorski]
dopuścić do głosu swoje Ja w wykładzie dogmatycznym — w wykładzie dogmatyczno-praktycznym zaś np. o takiej autoobserwacji, w której idzie o obowiązki obchodzące każdego, kaznodzieja przemawia nie przez „ja”, tylko przez „my”. W wykładzie jednak opowiadającym o odczuwaniu osobistym (w zwierzeniach, które pacjent lekarzowi swemu czyni) lub o własnych swoich doświadczeniach musi się przemawiać przez „ja”. [przypis autorski]
dopuścił się przeniewierstwa przed Wiekuistym — „Powiedział rabi Akiwa: co oznaczają słowa »dopuścił się przeniewierstwa przed Wiekuistym«? Każdy kto pożycza pieniądze czy zaciąga pożyczkę albo prowadzi interesy, robi to wyłącznie przy świadkach i z dokumentem, dlatego gdy temu zaprzecza, podważa świadków lub dokument, ale kiedy składa coś u bliźniego na przechowanie, nie chce, by ktokolwiek o tym wiedział za wyjątkiem Pośrednika pomiędzy nimi [czyli Boga], dlatego gdy temu zaprzecza, podważa tego Pośrednika”, Raszi do 5:21 [1]. [przypis tradycyjny]
dopuściłbym zarazę trądu na któryś dom — „Była to dla nich zapowiedź, że przyjdą na nich plagi. Ponieważ jednak przez całe czterdzieści lat, gdy Israel był na pustyni, Amoraici ukrywali w ścianach swoich domów skarby ze złota, gdy [synowie Israela] musieli zburzyć domy z powodu plagi, odnajdowali te [skarby]”, Raszi do 14:34 [1]. [przypis tradycyjny]
dopytać się czego (daw.) — znaleźć co. [przypis edytorski]
dopytywać się — wedle midrasza poszła spytać o radę w domu nauki u Szema, zob. Raszi do 25:22. [przypis edytorski]
Dor — Δώρα, דֹ֣אר (Joz 17, 11 etc.); dzisiejsza wioska Tantura (Tortura, Dandora) 1200–1500 mieszkańców, w odległości około 5 godzin od Hajfy, nad morzem, w kierunku południowym. [przypis tłumacza]
Dora — Δορίς. [przypis tłumacza]
dorada — dziś popr.: rada. [przypis edytorski]
dorada — gat. ryby. [przypis edytorski]
dorada — ryba morska o srebrzystym kolorze. [przypis edytorski]
dorada — tu: rada. [przypis edytorski]
doradców — tak również w wyd. 1829 i 1830; zapewne powinno być: doradów, tj. porad. [przypis edytorski]
doradzca (daw.) — doradca. [przypis edytorski]
doradzca — dziś popr.: doradca. [przypis edytorski]
doradźca — dziś popr. forma: doradca. [przypis edytorski]
Doralika — córka króla granadzkiego, Stordylana. [przypis redakcyjny]
Dorant, Walery, Alcest — postacie z komedii Moliera (odpowiednio: Mieszczanin szlachcicem, Skąpiec, Mizantrop) [przypis edytorski]
doraził (starop.) — dodał, powiedział dosadniej. [przypis redakcyjny]
doraźny — tu: natychmiastowy. [przypis edytorski]
Dordona — dziś nazwa rzeki i departamentu we Francji. [przypis redakcyjny]
Dordrek — miasto Dordrecht w Holandii. [przypis redakcyjny]
