Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 373 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Znajdź nas na YouTube

Audiobooki Wolnych Lektur znajdziesz na naszym kanale na YouTube.
Kliknij, by przejść do audiobooków.

x

Spis treści

    1. Kobieta: 1
    2. Miłość: 1
    3. Poezja: 1
    4. Rzeka: 1
    5. Wierzenia: 1
    6. Wino: 1
    7. Woda: 1

    Mikołaj Sęp SzarzyńskiPannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli[1]

    PoezjaPiorunem strasznym obrzymy[2] pobite[3],
    Poważnych królów sprawy znamienite
    Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało
    Pegazskich zdrojów[4] wody pić dostało[5].
    Miłość, WinoBacha[6] śpiewajmy, cicho pijącego,
    Przy nim Cyprydę[7] i wojny pustego
    Spokojne dziecka[8], które zawżdy swoję
    Na rozpalonej skale ostrzy zbroję.
    Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady
    Leśnych Satyrów[9] na śliczne Dryady[10],
    Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości,
    Która przy trudnej tuż chodzi miłości.
    Rzeka, Wierzenia, WodaI was, nadobne Nimfy[11], wspomieniemy[12],
    A zawsze ciebie naprzód przed inemi,
    Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie
    Biorą (lecz z krzywdą[13] oba) ku ozdobie.
    Długi na kresie co krótkim Strwiąż[14] płynie,
    Że cię wychował, prawdziwie tym słynie,
    Pewien w tej mierze i oceanowi
    Sławy nie stąpić, tysiąc[15] Nimf królowi.
    Niedarmo hardy: Kobietajawnie to baczymy,
    Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi;
    Zrównałaś stanem w wstydliwą Dyaną[16],
    Zrównałaś twarzą z Wenerą[17] różaną.
    Mniejsza od ciebie Pallas[18] w obyczaje,
    W kożdej[19] twej sprawie Charis[20] sie znać daje,
    I zdumiewa sie Helikon[21] uczony,
    Gdy lilianą[22] ręką bijesz w strony.
    Ozdobo ziemie[23]! szczęśliwy, szczęśliwy,
    Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy;
    Komu cię Hymen[24] słowy statecznemi
    I pochodniami przyłączy wiecznemi.

    Przypisy

    [1]

    Wiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182. [przypis edytorski]

    [2]

    obrzymy — starop. olbrzymy. [przypis redakcyjny]

    [3]

    W wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores). [przypis edytorski]

    [4]

    Pegazkich zdrojów — w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. „Pegazkie zdroje” czy „hipokreńska bania”, z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?). [przypis edytorski]

    [5]

    Autor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej („Poważnych królów sprawy znamienite…”). [przypis edytorski]

    [6]

    Bachus a. Bakchus — rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, „cicho pijący”. Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy. [przypis redakcyjny]

    [7]

    Cypryda — jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze. [przypis redakcyjny]

    [8]

    Amor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste — tu: beztroskie, swawolne, niepoważne. [przypis redakcyjny]

    [9]

    Satyry — przekorne bożki. [przypis redakcyjny]

    [10]

    Dryady — boginki leśne. [przypis redakcyjny]

    [11]

    Nimfy — bóstwa leśne i wodne. [przypis redakcyjny]

    [12]

    wspomieniemy — od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć. [przypis redakcyjny]

    [13]

    z krzywdą — niesłusznie. [przypis redakcyjny]

    [14]

    Strwiąż — rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie…; wpływ składni łacińskiej. [przypis redakcyjny]

    [15]

    dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. [przypis redakcyjny]

    [16]

    Dyana — u Rzymian bogini łowiectwa. [przypis redakcyjny]

    [17]

    Wenera — u Rzymian bogini miłości. [przypis redakcyjny]

    [18]

    Pallas — Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe. [przypis redakcyjny]

    [19]

    W kożdej — w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego. [przypis redakcyjny]

    [20]

    Charis — u Greków bogini wdzięku niewieściego. [przypis redakcyjny]

    [21]

    Helikon — góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom. [przypis redakcyjny]

    [22]

    lilianą — liljową; neologizm autora. [przypis redakcyjny]

    [23]

    ziemie — dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną. [przypis redakcyjny]

    [24]

    Hymen — bożek małżeństwa, syn Apollona. [przypis redakcyjny]

    Close
    Please wait...