Przypisy

z pod (starop.) — spod. [przypis edytorski]

z podatnej sy — błąd w wyd. źródłowym trudny do zinterpretowania. [przypis edytorski]

(…) z podchłopia wyrwała — przyszła od innego mężczyzny lub podchłopię jako młodzieniec, wyrostek. [przypis edytorski]

z pode — dziś popr. pisownia: spode. [przypis edytorski]

z podziemu — dziś popr.: z podziemia. [przypis edytorski]

z podziwem — tu: ze zdziwieniem. [przypis edytorski]

z podziwieniem — dziś: z podziwem. [przypis edytorski]

z pogany — dziś popr. forma N. lm: z poganami. [przypis edytorski]

z pogany (starop. forma) — dziś N.lm: z poganami. [przypis edytorski]

z pojszrodka — ze środka. [przypis edytorski]

z pola — tu: z pola walki. [przypis edytorski]

z Polaki (daw. forma N.) — dziś: z Polakami. [przypis edytorski]

z południa — dziś: po południu. [przypis edytorski]

z pomyślnymi losy (daw. forma) — dziś N.lm: (…) losami. [przypis edytorski]

z popiołów powstają mściciele — parafraza wersu z poematu Eneida: „Powstanie kiedyś z kości naszych mściciel” (przedśmiertne przekleństwo Dydony rzucone na potomków Eneasza). [przypis edytorski]

Z Porajami lub Pomiany — mowa o herbach. [przypis edytorski]

z porania — rankiem. [przypis edytorski]

z portfelu — dziś popr.: z portfela. [przypis edytorski]

z posiłki świeżemi (starop. forma) — ze świeżymi posiłkami. [przypis edytorski]

z postem — tu: postnie, jak podczas postu. [przypis edytorski]

z pośrodka (daw.) — spomiędzy. [przypis edytorski]

z pośrodka — dziś: spośród. [przypis edytorski]

z pośrodka — spośród, spomiędzy. [przypis edytorski]

z pośrzodku (starop.) — ze środka. [przypis edytorski]

z powiększoną — w domyśle: niecierpliwością. [przypis edytorski]

z powinną głową (daw.) — posłusznie. [przypis edytorski]

z powodu, który Napoleonowi na pewno wystarczyłby w zupełności — nawiązanie do anegdoty o cesarzu Napoleonie Bonaparte. Zapytał on burmistrza pewnego miasteczka, dlaczego przy wjeździe nie został powitany salutem armatnim. Burmistrz odpowiedział: „Powodów jest kilka. Po pierwsze, nie mamy armat…”. Napoleon przerwał: „Dziękuję, to mi zupełnie wystarczy”. [przypis edytorski]

z powodu mnóstwa — Cylkow użył sformułowania „dla mnóstwa”; dosł. niepoliczalne z powodu ogromnej ilości [przypis edytorski]

z powodu świerzby — dziś popr.: z powodu świerzbu. [przypis edytorski]

z powodu — u Cylkowa: 'dla'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

z powodu —u Cylkowa: 'gwoli': uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

z powodu wojny — toczonej wówczas wojny o sukcesję austriacką (1740–1748), wywołanej objęciem tronu Austrii po śmierci Karola VI przez kobietę, Marię Teresę, i nieuznawaniem tego następstwa przez Prusy; w konflikt zaangażowała się większość mocarstw; Francja i Hiszpania walczyły po stronie Prus, zaś Wielka Brytania i królestwo Sardynii, obejmujące Sabaudię, po stronie Austrii. [przypis edytorski]

z powrotem do Fasis — tj. w okolice rzeki Fasis w Armenii, gdzie podczas przemarszu dalszą drogę zagrodzili im Chalibowie, Taochowie i Fasjanie (zob. ks. IV, 6). [przypis edytorski]

z powrótem — dziś popr. pisownia: z powrotem. [przypis edytorski]

z powrótem — dziś: z powrotem. [przypis edytorski]

z poza — dziś popr. pisownia łączna, z ubezdźwięcznieniem: spoza. [przypis edytorski]

z pożartku (starop.) — żartem, żartobliwie. [przypis edytorski]

z północą — z zasadami, którymi kieruje się mocarstwo północne, tj. Rosja. [przypis edytorski]

z półtora soroka — około sześćdziesięciu; por. ros. sorok: czterdzieści. [przypis edytorski]

z pracą (daw.) — z wysiłkiem. [przypis edytorski]

z pracą — z trudem. [przypis edytorski]

z prętka (starop. forma ort.) — prędko. [przypis edytorski]

z prętka (starop. forma ort.) — prędko; szybko. [przypis edytorski]

z prykuską (z ros.) — z przekąską. [przypis edytorski]

Z przedmiotów powyższych przedstawiam tutaj dwa (…) — nie uwzględniono rycin z wydania źródłowego. [przypis edytorski]

z przeproszeniem gorzałę i — zapewne błąd źródła. [przypis edytorski]

z przerażającymi pozory — dziś popr. forma N. lm: z przerażającymi pozorami; pozory (daw.): wygląd. [przypis edytorski]

z przodku (daw.) — z początku. [przypis edytorski]

z przodku (daw.) — z początku. [przypis edytorski]

z przodku (starop.) — z początku. [przypis edytorski]

z przygody — przypadkiem. [przypis edytorski]

z przyjaciela zwłoki — daw. forma N.lm; dziś: (…) zwłokami. [przypis edytorski]

z przyjacioły (daw.) — z przyjaciółmi. [przypis edytorski]

z przyjacioły — dziś: z przyjaciółmi. [przypis edytorski]

z przyjacioły — z przyjaciółmi. [przypis edytorski]

z przyrody — z natury, z charakteru. [przypis edytorski]

z przyrodzenia (daw.) — z natury. [przypis edytorski]

z przyrodzenia (daw.) — z natury; zgodnie z wrodzonymi cechami. [przypis edytorski]

z przyrodzenia — z natury. [przypis edytorski]

z psim okiem — w języku Homera oznacza to: bezwstydny. [przypis edytorski]

z psy swojemi — dziś popr. forma N. lm: ze swoimi psami. [przypis edytorski]

z Pulcinelli i Poliszynela — w istocie są to różne wersje imienia tej samej negatywnej postaci z commedia dell'arte. [przypis edytorski]

z pułnocy — daw. ortografia; dziś: z północy. [przypis edytorski]

z punktu artystycznego — z punktu widzenia artystycznego; pod względem artystycznym. [przypis edytorski]

z punktu (daw.) — natychmiast, od razu. [przypis edytorski]

z punktu — od razu, natychmiast. [przypis edytorski]

z puszczy litewskich — dziś popr. forma D. lm: z puszcz litewskich. [przypis edytorski]

z (…) radością — w oryg. niem. Vergnügen: z przyjemnością. [przypis edytorski]

z rąk Mocarza Jakuba, stamtąd — od Pasterza — Jakub mówi tu do Josefa: «Kto obdarzył cię [tą mocą]? Bóg, który jest Mocarzem Jakuba, Bóg, który był mi Pasterzem aż po dziś dzień, i który szczodrze żywił mnie w Micraim», zob. Raszbam do 49:24. [przypis edytorski]

z resztą — tu daw.: poza tym. [przypis edytorski]

z rezydencji — w oryginale niem. aus der Residenzstadt: ze stolicy (miasta będącego siedzibą dworu). [przypis edytorski]

z ręku (daw. forma) — dziś: z ręki; pozostałość daw. odmiany w liczbie podwójnej, por. z dzieckiem na ręku (dziś również: na rękach) itp. [przypis edytorski]

z ręku — dziś: z rąk (ręku jest dawną formą liczby podwójnej, o znaczeniu dwóch rąk). [przypis edytorski]

z ręku — dziś: z ręki. [przypis edytorski]

z ręku (starop. forma) — daw. liczba podwójna (dualis), dziś: z rąk. [przypis edytorski]

z ręku szernowskich padli — dziś: z rąk szernowskich padli. [przypis edytorski]

z robotąm się kwapiła — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: kwapiłam się z robotą; kwapić: spieszyć się. [przypis edytorski]

z rogiem w dodatku — dawna ang. pomoc dydaktyczna do nauki czytania, zwana hornbook (książka rogowa), składała się z pojedynczej kartki z wypisanym alfabetem (czasem także z cyframi oraz z modlitwą Ojcze nasz), umieszczonej na drewnianej tabliczce z rączką i chronionej osłoną z cienkiej, przezroczystej płytki z rogu lub miki. [przypis edytorski]

z roku 1937 — w którym toczy się akcja powieści. [przypis edytorski]

z rozczochranymi włosy (daw.) — dziś popr. forma N.lm: z (…) włosami. [przypis edytorski]

Z rozdziału VI Księgi Rodzaju w Biblii wyprowadzano wniosek o możliwości stosunków cielesnych między diabłami a córkami ludzkimi — por. Rdz 6, 1–4. [przypis edytorski]

z rozdziawionymi usty — dziś N.lm: (…) ustami. [przypis edytorski]

z rozkazy — dziś popr. forma N. lm: z rozkazami. [przypis edytorski]

z Russem (daw.) — z Rousseau. [przypis edytorski]

z ruśnice — z rusznicy. [przypis edytorski]

z rybaki — dziś popr. forma: z rybakami. [przypis edytorski]

z rysunkami autora — z przyczyn technicznych ilustracje zostaną opublikowane w przyszłości. Tam, gdzie to konieczne, treść obrazków opisano w przypisach. Nie publikujemy też dwuwierszy, nawiązujących do treści książki i umieszczonych w żywej paginie (tj. na górze strony, nad tekstem), ponieważ ich tłumaczenie nie weszło jeszcze do domeny publicznej. [przypis edytorski]

z rządem — w wydaniu z 1816 r.: z nierządem. [przypis edytorski]

z rzeką, która była bogiem, gotów był walczyć… — ze Skamandrem, bóstwem rzeki o tej samej nazwie; zob. Iliada XXI 200 i nast. [przypis edytorski]

z samego wieka wykonał cheruby — to samo wyrażenie מִן־הַכַּפֹּרֶת (min hakaporet) w 25:19 i 37:8 Cylkow przetłumaczył odmiennie. 25:19 wystającymi z wieka wykonacie cheruby, 37:8 z samego wieka wykonał cheruby. Wersja z 37:8 jest bliższa oryginału. [przypis edytorski]

z samey w niem roście więtsza chęć trudności (starop. konstrukcja) — z (powodu) samej trudności rośnie w nim większa chęć. [przypis edytorski]

z sąsiady — dziś popr. forma N.lm: z sąsiadami. [przypis edytorski]

z Schillera — przekład Adama Mickiewicza powstał w kwietniu 1820 r. w Kownie; poeta zmienił imiona osób występujące w oryginale: król Franz (w tłumaczeniu polskim nie pada jego imię), dama imieniem Kunigund (tu: Marta), rycerz Delorges (tu: Emrod). [przypis edytorski]

z setką tysięcy podobnych przeszedł był geograficzne szlaki Anhellego — aluzja do zesłania Aleksandra Wata i jego pobytu w radzieckich więzieniach. [przypis edytorski]

z sfer swoich gwiazdy spadały szalenie — obraz odnosi się do wyobrażenia wszechświata, w którym gwiazdy przymocowane były do obracających się sfer niebieskich. [przypis edytorski]

z siwemi brody — dziś popr. forma N. lm: z siwymi brodami. [przypis edytorski]

z siwiejącymi (…) włosy — dziś popr. forma N.lm: (…) włosami. [przypis edytorski]

z skrzydły — dziś popr. forma N.lm: ze skrzydłami. [przypis edytorski]

z skrzydły — dziś popr. froma N. lm: ze skrzydłami. [przypis edytorski]

z skwapliwością — chętnie i szybko. [przypis edytorski]