Przypisy

stopa — tu: najmniejsza jednostka miary rytmicznej wiersza albo dawna miara długości, wynosząca ok. 30 cm. [przypis edytorski]

stopa — tu: najmniejsza jednostka miary rytmicznej wiersza. [przypis edytorski]

stoperczyć (gw.) — rozpierać się; tu: stroszyć, wystawiać. [przypis edytorski]

stopniami (daw.) — stopniowo. [przypis edytorski]

stopniami (daw.) — tu: stopniowo. [przypis edytorski]

stopniami — tu: stopniowo. [przypis edytorski]

stopniowie — dziś popr.: stopniowo. [przypis edytorski]

stopniowy — tu: posiadający stopień oficerski. [przypis edytorski]

stopochodne (biol.) — ssaki, które podczas poruszania się opierają się na całych powierzchniach stóp i dłoni. [przypis edytorski]

Stopy jej delikatne, ziemi nawet nie trącą… — Homer, Iliada XIX 92–93. [przypis edytorski]

stopy ołtarza — podnóże ołtarza. [przypis edytorski]

stora — ciężka zasłona, kurtyna; dziś popr. forma D.lm: stor. [przypis edytorski]

stora — ciężka zasłona. [przypis edytorski]

stora — zasłona okienna podnoszona do góry lub rozsuwana na boki. [przypis edytorski]

stora — zasłona okienna z grubego materiału. [przypis edytorski]

stora — zasłona. [przypis edytorski]

storavojosi (lenk.) — stengėsi. [przypis edytorski]

Storch, Heinrich Friedrich von (1766–1835) — ekonomista niemiecko-rosyjski; autor pracy Cours d'économie politique ou exposition des principes qui déterminent la prospérité des nations (St. Petersburg 1815). [przypis edytorski]

stornować — tu: kasować; poprawiać błąd w zapisie w księgach buchalteryjnych przez dokonanie zapisu po przeciwnej stronie konta. [przypis edytorski]

storotis (lenk.) — stengtis. [przypis edytorski]

Storting — jednoizbowy parlament Królestwa Norwegii. [przypis edytorski]

Storting (norw. Stortinget) — jednoizbowy parlament Królestwa Norwegii, funkcjonujący 1814 r.; najwyższy organ władzy politycznej w Norwegii, posiadający władzę ustawodawczą oraz sprawujący kontrolę nad rządem. [przypis edytorski]

storublowej — dziś popr.: sturublowej. [przypis edytorski]

story (daw.) — zasłony. [przypis edytorski]

story — zasłony. [przypis edytorski]

stos a. sztos (daw., z niem.) — uderzenie, cios, pchnięcie. [przypis edytorski]

stos pacierzowy (daw.) — kręgosłup. [przypis edytorski]

stos Volty — a. ogniwo Volty; rodzaj ogniwa galwanicznego czyli ogniwa wytwarzającego prąd dzięki reakcjom chemicznym zachodzącym między elektrodą a elektrolitem. Alessandro Volta (1745–1827) skonstruował swoje ogniwo w 1801 r., używając jako elektrod płytek cynkowej i miedzianej zanurzonych elektrolicie z roztworu wodnego kwasu siarkowego. Siła elektromotoryczna (różnica potencjałów elektrod, gdy przez ogniwo nie płynie prąd) ogniwa Volty wynosi ok. 1,1 V. [przypis edytorski]

stos Volty — ogniwo galwaniczne, wynalazek Alessandra Volty. [przypis edytorski]

stos Volty — ogniwo galwaniczne, wytwarzające prąd dzięki reakcjom chemicznym zachodzącym między elektrodą a elektrolitem, wynalazek Alessandra Volty. [przypis edytorski]

stosować — tu: podporządkować czemuś. [przypis edytorski]

stosownie do dziatwy — «Wedle potrzeb wszystkich członków ich domostw», zob. Raszi do 47:12. [przypis edytorski]

stosu dla nich nie potrzeba, zakopać ich w ziemi — według wierzeń słowiańskich tylko spalenie ciała otwierało duszom drogę w zaświaty. [przypis edytorski]

stosunek Antoniusza do Kleopatry — Kleopatra VII Filopator (69–30 p.n.e.), ostatnia królowa Egiptu, słynna z urody i uroku osobistego, była kochanką rzymskiego polityka i wodza Gajusza Juliusza Cezara (100–44 p.n.e.), a po jego śmierci kochanką jego bliskiego współpracownika Marka Antoniusza (83–30 p.n.e.). [przypis edytorski]

stosunki towarzyskie (daw.) — relacje społeczne. [przypis edytorski]

stosunki — tu: stosunki miłosne, miłostki (w oryg. niem. Verhältnissen). [przypis edytorski]

stosy Hiszpanii — Żydzi hiszpańscy zostali zmuszeni do przejścia na katolicyzm pod groźbą wygnania. Później Święta Inkwizycja często skazywała konwertytów na śmierć za potajemne praktykowanie religii żydowskiej. [przypis edytorski]

stośmy im razy mówili — sto razy im mówiliśmy. [przypis edytorski]

stovyla (brus.) — statula. [przypis edytorski]

stowarzysyła — wymowa s zamiast š („sz”), c zamiast č („cz”) i z tam, gdzie piszemy ż (ale nie rz), nazywa się mazurzeniem i jest charakterystyczna dla gwar Małopolski i Mazowsza. [przypis edytorski]

stowarzyszenie — tu: związek zawodowy. [przypis edytorski]

Stowe, Harriet Beecher (1811–1896) — amerykańska pisarka i działaczka społeczna; sławę przyniosła jej powieść Chata wuja Toma opisująca życie czarnoskórych niewolników. [przypis edytorski]

stożkowa kula (karabinu) — używane w broni palnej wydłużone pociski o stożkowym wierzchołku (w odróżnieniu od powszechnych wcześniej pocisków o kształcie kulistym). [przypis edytorski]

stożyć (daw.) — układać w stóg, kopiec. [przypis edytorski]

stożyć (daw.) — układać zboże lub siano w stogi. [przypis edytorski]

stożyć się (neol. od rzecz. stóg) — nawarstwiać się, tworzyć pagórki, zaspy. [przypis edytorski]

stożyć się (neol.) — tu zapewne: rzucać zarys w kształcie stożka. [przypis edytorski]

stój — napad. [przypis edytorski]

stójka (daw.) — policjant. [przypis edytorski]

stójka (daw.) — strażnik, wartownik. [przypis edytorski]

stójka (daw.) — stróż kancelarii gminnej, wykonujący różne polecenia wójta. [przypis edytorski]

stójka (daw.) — tu: strażnik, wartownik. [przypis edytorski]

stójka — osoba odpowiedzialna za porządek na dworze. [przypis edytorski]

stójkowy (daw.) — policjant. [przypis edytorski]

stójkowy — policjant w zaborze rosyjskim. [przypis edytorski]

stójkowy — szeregowy policjant w zaborze rosyjskim. [przypis edytorski]

stójkowy — w zaborze rosyjskim: niższy stopniem policjant. [przypis edytorski]

stół Pański a. Stół Pański (rel.) — ołtarz w kościele, miejsce przyjmowania komunii. [przypis edytorski]

Stół Pański (rel.) — w protestantyzmie: komunia. [przypis edytorski]

str. 124 ustęp ze Słowackiego — chodzi o fragment z pieśni I poematu Słowackiego Beniowski: „Jeżeli masz zostać młodą (…) ochrzczona tą piekielną wodą, / Której pies nie chce, wąż nawet nie pije” (w oryg. jest to zwrot skierowany do Polski, a przymiotnik „młodą” jest wyróżniony i stanowi aluzję do czasopisma „Młoda Polska” wyd. w Paryżu w l. 1818-1840 przez Eustachego Januszkiewicza i Stanisława Ropelewskiego). [przypis edytorski]

str. 144 i 120 trójwiersze Baudelaire'a — chodzi o fragmenty z Kwiatów Zła Charlesa Baudelaire'a w tłum. Antoniego Langego i Zofii Trzeszczkowskiej (pseud. Adam M-ski): „Czyniąc sobie tron i łoże,/ Z upadłego mego ducha,/ Żem skut z tobą, podły tworze,/ Jak galernik do łańcucha” (wiersz Upiór) oraz „bo w sercu mym, choć je ukoję, / brzmieć będą drogie łkania twoje, / jak bęben, gdy gra do ataku” (wiersz Heautontimoroumenos, tj. „sam siebie karzący”). [przypis edytorski]

str. 192 dwuwiersz Goethego — chodzi o fragment „Habe die Sonne nicht zu lieb… / Komm, folge mir In das dunkle Reich hinab” z dramatu wierszem Goethego Ifigania w Taurydzie (Iphigenie auf Tauris). [przypis edytorski]

str. 22 Słowackiego (Lambro) — chodzi o dwa fragmenty: „Oto mój żywioł, ta ciemność ponura (…) W sennych marzeniach” oraz „Dzisiaj ja nie chcę zabijać słowami (…) Stanie się długim i ciężkim konaniem!”, pochodzące z powieści poetyckiej Słowackiego Lambro, pieśń II, 12 oraz pieśń I, 8. [przypis edytorski]

str. 261 trójwiersz Leopardiego — chodzi o fragment: „(…) być tylko cieniem / Którego skrzydła anielskie unoszą / Między nicością i grobów marzeniem…”, pochodzący z wiersza Asnyka Endymion, mylnie przez autora Próchna przypisany wł. poecie romantycznemu, Giaco­mo Leopardiemu (1798–1837). [przypis edytorski]

str. 55 fragment sonetu Miriama — chodzi o sonet Stimmung Miriama (Zenona Przesmyckiego), zaczynający się od słów „Samotnyś. Błądzisz. W wyobraźni chorej (…)”. [przypis edytorski]

Strabla — wieś w woj. podlaskim, w pow. bielskim, ze stacją kolejową na trasie Białystok–Lublin. [przypis edytorski]

Strabon — geograf gr. żyjący na początku n.e.; zajmował się również historią naturalną. [przypis edytorski]

Strabon (ok. 63 p.n.e.–ok. 24 n.e.) — grecki geograf i podróżnik, autor obszernego dzieła Geōgraphiká (Geografia); od 25 p.n.e. przebywał w Egipcie, popłynął Nilem do Asuanu i granic Etiopii. [przypis edytorski]

strach go przejął (…) który w niem przedtem, jako żyw, nie postał (starop.) — przejął go strach, który w nim (nigdy) przedtem, jak długo żył, nie zrodził się. [przypis edytorski]

Strach mnie zdjął, patrząc na ciebie — dziś popr.: strach mnie zdjął, gdy patrzyłam na ciebie. [przypis edytorski]

Strach pomyśleć, że jakaś nawet i w domu Hadesa siedzi dusza… — Iliada XXIII 103–104, Achilles mówi o śnie, w którym zobaczył widmo poległego Patroklosa. [przypis edytorski]

strach próżni — łac. horror vacui (strach przed pustką): historyczny pogląd, oparty na wywodach starożytnych filozofów greckich, polegający na stwierdzeniu, że w naturze nie jest możliwe występowanie próżni („natura nie znosi próżni”), gdyż otaczające pustkę cząstki natychmiast by ją wypełniły. [przypis edytorski]

strach to w nim sprawuje (starop.) — strach to w nim sprawia; sprawia to jego strach. [przypis edytorski]

Strach — w oryg. ros. Чучень. [przypis edytorski]

stracha — dziś popr.: straszy. [przypis edytorski]

strachać się (daw.) — bać się, obawiać się. [przypis edytorski]

strachać się (daw.) — bać się. [przypis edytorski]

strachajło — pot. o człowieku tchórzliwym. [przypis edytorski]

Strachy Malabaru — Wybrzeże Malabarskie to kraina geograficzna w Indiach, nad Morzem Arabskim. W XIX i w pierwszej połowie XX wieku w posiadaniu Wielkiej Brytanii. W polskim tłumaczeniu Malabaro to także imię bohatera wiersza, w tekście angielskim Malabar to nazwa statku, zaś wiersz Noela nosi tytuł Wrak Malabaru. [przypis edytorski]

strachy w liczbach — od starożytności niektórym liczbom przypisywano szczególne znaczenie, niektóre uważano za przynoszące szczęście, inne za pechowe; przekonanie, że numer związany z daną osobą lub rzeczą określa jej naturę i ma wpływ na jej losy (numerologia), znalazło odzwierciedlenie w szczególności w kabale, powstałej w średniowieczu żydowskiej mistycznej filozofii religii. [przypis edytorski]

stracić na zawodzie — przegrać w wyścigach. [przypis edytorski]

stracić się (daw.) — przepaść, zaginąć, zabłąkać się. [przypis edytorski]

stracić się — zgubić się. [przypis edytorski]

straciemy — dziś popr. forma 3.os.lm. cz. przysz.: stracimy. [przypis edytorski]

stracim (daw.) — tu: forma krótsza użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca; dziś: stracimy. [przypis edytorski]

straciwszy serce o oparciu się — zwątpiwszy w możliwość obrony. [przypis edytorski]

straconą została — dziś z M.: stracona została. [przypis edytorski]

Stracony jest każdy dzień bez uśmiechu! — Chamfort, Maksymy, rodz. 1. [przypis edytorski]

Stracony raj — poemat epicki w 12 księgach autorstwa angielskiego poety Johna Miltona (1608–1674), opowiadający o buncie aniołów pod wodzą Szatana; przyjęta obecnie polska wersja tytułu brzmi: Raj utracony. [przypis edytorski]

Strada di Porto (wł.: ulica Portowa) — daw. ulica w Neapolu, zastąpiona przez ob. Via Agostino Depretis. [przypis edytorski]

Strada, Famiano (1572–1649) — wł. jezuita i historyk; najbardziej znany jako autor monografii nt. wojny osiemdziesięcioletniej. [przypis edytorski]

stradać a. postradać (daw.) — stracić. [przypis edytorski]

stradać (daw.) — stracić. [przypis edytorski]

stradać — postradać, stracić. [przypis edytorski]

stradać — tracić. [przypis edytorski]

stradać żony — stracić żonę. [przypis edytorski]

Stradivarius, właśc. Antonio Stradivari (1643 lub 1644–1737) — włoski mistrz lutniczy z Cremony, jeden z najwybitniejszych budowniczych instrumentów w historii. [przypis edytorski]

Stradivarius, właśc. Antonio Stradivari (1643 lub 1644 –1737) — włoski mistrz lutniczy z Cremony, jeden z najwybitniejszych budowniczych instrumentów w historii. [przypis edytorski]

Stradom — mowa o osadzie Straduny. [przypis edytorski]

stradyjetka a. stradyjatka a. stradyjotka (daw.) — podbita futrem kurtka jeździecka używana w XVI–XVII w. [przypis edytorski]