Przypisy

nie rozsużdat' (ros.) — w trybie rozkazującym: proszę się nie zastanawiać; to nie podlega dyskusji; od: розссуждать, rozważać, rozmyślać. [przypis edytorski]

nie rozum w rozszczepioną kłodę wtykać rękę (…) A nuż klin skoczy, drzewo zuchwalca przycapie… — Milon z Krotony (VI w. p.n.e.), zapaśnik grecki słynny ze swojej siły, zwycięzca wielu zawodów, kiedy zobaczył w lesie pień drzewa z wbitymi klinami, próbował go rozerwać, jednak kliny obsunęły się, ręce uwięzły mu w szczelinie i bezbronny Milon zginął rozszarpany przez wilki. [przypis edytorski]

nie rozumiem ciebie — dziś popr.: nie rozumiem cię. [przypis edytorski]

nie równią — tu: w niekorzystnym stosunku sił. [przypis edytorski]

nie rychłoś poczęła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: nierychło poczęłaś; tj. nieszybko zaczęłaś. [przypis edytorski]

nie rzecze nic żadny próżno (daw.) — żaden nic nie powie za darmo. [przypis edytorski]

nie rzeknieszże — konstrukcja z partykułą -że, pełniącą funkcję wzmacniającą i pytajną; inaczej: czy nie rzekniesz. [przypis edytorski]

nie rzkąc (daw.) — nie mówiąc o, cóż dopiero. [przypis edytorski]

nie rzkąc (daw.) — nie mówiąc. [przypis edytorski]

Nie rzkąc regimentować, ale ani postać — nie mówiąc nawet, że dowodzić (wojskami), ale choćby w nich postać (być, zjawić się). [przypis edytorski]

nie rzkąc twarde blachy — nie mówiąc już o twardych zbrojach. [przypis edytorski]

Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród (…) — tekst Marii Konopnickiej został napisany i opublikowany po raz pierwszy w 1908 r. w „Gwiazdce Cieszyńskiej”, szybko zyskując popularność; w styczniu 1910 r. Feliks Nowowiejski dopisał melodię do znanych już słów, a 15 lipca 1910 r., w rocznicę 500-lecia zwycięstwa w bitwie pod Grunwaldem, podczas odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie pieśń została wykonana publicznie przez kilkuset chórzystów z różnych zaborów pod batutą kompozytora; rota to tekst dowolnej przysięgi, w tradycji polskiej nazwa szczególnie kojarzy się z tytułem tego właśnie utworu: Rota była jednym z tekstów branych pod uwagę przy wyborze hymnu Polski odrodzonej w 1918 r. [przypis edytorski]

nie sah ich die Nacht beglänzter (niem.) — cytat z wiersza Gebet der Sucht Richarda Dehmela. [przypis edytorski]

nie są — u Cylkowa: 'nie bywali'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. Zrobienie czasownika niedokonanego dla czasu przeszłego wyszło tu nieco karkołomnie, słowo 'bywać' nie pasuje do kontekstu. [przypis edytorski]

nie są w możności — nie mogą. [przypis edytorski]

nie sąć one nieznośliwe — konstrukcja z partykułą -ci, skróconą do -ć; inaczej: nie są ci one nieznośliwe (tj.: nie są one wcale trudne do zniesienia). [przypis edytorski]

nie sąż — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie są. [przypis edytorski]

nie sfolgowałbym był (daw.) — konstrukcja czasu zaprzeszłego, złożonego, wyrażającego czynność wcześniejszą od tych wyrażonych czasem przeszłym prostym; inaczej: nie sfolgowałbym (tj. nie odpuściłbym) wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

nie silną — nie mającą siły. [przypis edytorski]

Nie skarbcie skarbów na ziemi!… — Mt 6, 19 w tłum. Biblii Gdańskiej. [przypis edytorski]

nie skierowałeśże — czy nie skierowałeś (konstrukcja z partykułą pytającą -że). [przypis edytorski]

nie skłamana w niczym — parafraza fragmentu utworu Juliusza Słowackiego (1809–1849) pt. Godzina myśli. [przypis edytorski]

nie skończąże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie skończą. [przypis edytorski]

nie skończy on własną śmiercią — sens: umrze śmiercią gwałtowną, zapewne na skutek wyroku sądu. [przypis edytorski]

nie słuchać lekcji — tu w zn. odpytywać. [przypis edytorski]

nie słyszał nawet kontroli, którą — popr.: (…) kontroli, której. [przypis edytorski]

nie spełna (starop. forma ort.) — dziś popr.: niespełna. [przypis edytorski]

nie spieśnie (starop.) — niespiesznie. [przypis edytorski]

nie spłonęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie spłonę. [przypis edytorski]

nie spodobałby się Rousseau, gdyby mały Edwardek zwał się Emilem — poemat dydaktyczny Jeana Jacques'a Rousseau (1712–1778) zatytułowany Emil, czyli o wychowaniu, który ukazał się w 1762 r., propagował koncepcję wychowania naturalnego, tj. rozwijania w dziecku naturalnych skłonności, umożliwienie mu swobodnego wzrostu i dojrzewania oraz chronienie jego rozwoju przed zgubnymi wpływami zewnętrznymi; Rousseau przedstawia swój model wzorowego wychowania na przykładzie tytułowego bohatera poematu, Emila. [przypis edytorski]

nie sposób — nie można, nie ma sposobu, nie ma jak. [przypis edytorski]

nie spotkaliżeście (daw.) — konstrukcja z partykułą -że między tematem a końcówką czasownika; znaczenie: czyż nie spotkaliście. [przypis edytorski]

Nie spotkałem dotąd kobiety, z którą bym dziecko mieć pragnął — F. Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, Część III, Siedem pieczęci, 1. [przypis edytorski]

nie spowijaż (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie spowija, czyż nie spowija. [przypis edytorski]

nie sprzężon — dziś popr.: niesprzężony. [przypis edytorski]

nie stać czegoś — nie starczyć, zabraknąć. [przypis edytorski]

nie stać (daw.) — nie starczyć; zabraknąć. [przypis edytorski]

nie stać (daw.) — nie wystarczyć. [przypis edytorski]

nie stać (daw.) — zabraknąć, nie starczyć. [przypis edytorski]

nie stać o co (starop.) — nie zabiegać o coś; nie dbać o coś. [przypis edytorski]

nie stać o coś (daw.) — nie dbać o coś, nie zabiegać. [przypis edytorski]

nie stać o coś (daw.) — nie dbać o coś. [przypis edytorski]

nie stać o coś — nie dbać o coś. [przypis edytorski]

nie stać o coś, o kogoś (daw.) — nie dbać o coś, o kogoś; nie zabiegać. [przypis edytorski]

nie staje (daw.) — brakuje. [przypis edytorski]

nie staje (daw.) — nie starcza. [przypis edytorski]

nie staje (daw.) — nie wystarcza; brakuje. [przypis edytorski]

nie staje (daw.) — nie wystarcza. [przypis edytorski]

nie staje pieniędzy — w znaczeniu: skończyły się pieniądze, od hebr. אָפֵס (afes): ‘skończyć się, dojść do końca’, we współczesnym hebrajskim efes oznacza ‘zero’. [przypis edytorski]

nie staje — tu: brakuje. [przypis edytorski]

nie stało czegoś (daw.) — zabrakło czegoś. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — nie starczyło; zabrakło. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — nie wystarczyło; brakło. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — nie wystarczyło. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — zabrakło; nie starczyło. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — zabrakło. [przypis edytorski]

nie stało (daw.) — zabrakło. [przypis edytorski]

nie stało — nie starczyło. [przypis edytorski]

nie stało — nie starczyło, zabrakło. [przypis edytorski]

nie stało wody — midrasz sugeruje, że Sara rzuciła złe oko na Iszmaela, dostał on gorączki, a ludzie w gorączce wypijają dużo wody, dlatego wody nie wystarczyło, zob. Raszi do 21:14 i 15. [przypis edytorski]

nie stało — zabrakło. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — nie będzie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — nie będzie więcej. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — nie będzie; zabraknie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — nie starczy, nie będzie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — nie starczy. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — zabraknie, nie będzie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — zabraknie, nie będzie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — zabraknie, nie starczy. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — zabraknie. [przypis edytorski]

nie stanie (daw.) — zabraknie. [przypis edytorski]

nie stanie — nie będzie stać. [przypis edytorski]

nie stanie — nie będzie, zabraknie. [przypis edytorski]

nie starczy w słowie — nie dotrzymuje słowa. [przypis edytorski]

nie starczyć się w słowie (daw.) — nie dotrzymać słowa. [przypis edytorski]

nie (starop. forma) — dziś B.lm: (między) nich. [przypis edytorski]

nie statkować (daw.) — nie wystarczać, tu: nie nadążać. [przypis edytorski]

nie stawa a. nie staje — brak, nie starcza. [przypis edytorski]

nie stawa (daw.) — nie starcza. [przypis edytorski]

nie stawa (starop. forma) — nie starcza; braknie. [przypis edytorski]

nie stawać — brakować, nie starczać. [przypis edytorski]

nie stawać czegoś — brakować czegoś. [przypis edytorski]

nie stawać czegoś (daw.) — nie starczać, brakować. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — brakować czego. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — brakować. [przypis edytorski]

nie stawać (daw., gw.) — nie starczać. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — nie dostawać; nie starczać; brakować. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — nie starczać, nie wystarczać. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — nie starczać. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — nie wystarczać, brakować. [przypis edytorski]

nie stawać (daw.) — nie wystarczać. [przypis edytorski]

nie stawać (przestarz.) — brakować. [przypis edytorski]

nie stoi o gwinee — nie dba o pieniądze. [przypis edytorski]

nie stoi o tę godność (daw.) — nie zależy mu na tej godności. [przypis edytorski]

nie stoi za jaje (daw., przysł.) — nie jest nic warte. [przypis edytorski]

nie stoję (daw.) — nie dbam. [przypis edytorski]

nie stoję o to prawo — nie dbam o to prawo. [przypis edytorski]

nie stoję (…) o wdzięczność (daw.) — nie zależy mi na wdzięczności. [przypis edytorski]

Nie stój z dala ode mnie, bo klęska jest blisko, a nie ma wspomożyciela — Ps, 22, 12 (cytat za Biblią Tysiąclecia). [przypis edytorski]

nie syte (starop. forma ort.) — dziś popr.: niesyte. [przypis edytorski]