Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy...

Dzisiaj aż 15 770 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Dołącz

Dzisiaj aż 15 770 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach — dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia [kliknij, by dowiedzieć się więcej]

x
Gamalej → ← Iwan Podkowa

Spis treści

    1. Grób: 1
    2. Pamięć: 1 2
    3. Śpiew: 1
    4. Upadek: 1
    5. Walka: 1

    Taras SzewczenkoNoc Tarasowatłum. Władysław Syrokomla

    Тарасова ніч

    1
    Śpiew, PamięćZnów na rozdrożu widać kobziarza[1],
    Jak staroświeckie pieśni powtarza.
    Dziewczęta, chłopcy, w całej gromadzie
    Zakwitli przy nim jak maki w sadzie.
    5
    Kozak gra w kobzę[2] i słowem gwarzy,
    Jak się Moskale, Lachy[3], Tatarzy
    Bili z Kozactwem, jak siła cała
    Tu się w pobliżu rankiem zbierała,
    Jak Kozakowi, gdy w boju padnie,
    10
    Żółtą mogiłę sypano ładnie.
    Wygrywa kobziarz, wzrok mu się pali,
    Aż licho z echem śmieje się w dali.
    . . . . . . . . . . . . . . . . .
    «Jedna z Limanu[4], czarna, ponura,
    15
    A druga z pola powstaje chmura,
    Aż step pociemniał, a Ukraina
    Jak małe dziecię truchleć poczyna.
    Nikt nie ratuje, nikt jej nie baczy,
    Marnie zaginie naród kozaczy!
    20
    UpadekGiniesz nabyta po ojcach chwało!
    Już dla Kozactwa miejsca nie stało[5],
    Kozackie dzieci rosną niechrzczone[6],
    Kochania ślubem nieuwieńczone,
    Nad zmarłym psalmy zamilkły święte,
    25
    Opustoszały cerkwie zamknięte.
    Hej, Nalewajko[7]! Ozwij się z grobu.
    Huknij, Krywczynie! Nie ma was obu.
    Lecz dał się słyszeć odgłos Pawlugi[8],
    Taras Trasiło[9] ozwał się drugi,
    30
    Ozwał się z jękiem… «O Ukraino!
    Jakaż straszliwą giniesz ruiną!»
    . . . . . . . . . . . . . . . . .
    Ozwał się w stepie Taras Trasiło,
    Chce Kozaczyznę[10] ratować miłą,
    35
    A orzeł silnie w skrzydła rozmacha,
    I wszystkie wieści zaniósł do Lacha.
    A pan Trasiło grzmi z całych piersi:
    «Dosyć się lękać, bracia najszczersi,
    Zaraz się skończą nasze niedole,
    40
    Panowie bracia, na koń i w pole!»
    . . . . . . . . . . . . . . . . .
    Już nie trzy dzionki i nie trzy noce,
    Jak pan Trasiło szablicą grzmoce[11],
    Już od Limanu aż do Trybała[12]
    45
    Krew chrześcijańska pole zalała.
    Nie sprzyja szczęście kozackiej rzeszy,
    Pan Koniecpolski[13] wielce się cieszy,
    Cieszy go smutna przegrana nasza,
    Na szumny bankiet szlachtę zaprasza.
    50
    I Taras zebrał swoją gromadę,
    Nie na biesiadę, lecz na obradę.
    «Bracia wy moi i atamani!
    Dajcie mi radę, tutaj zebrani,
    Co mamy począć? Tam pełną czaszą
    55
    Już piją Lachy pohybel[14] naszą.
    Niechaj ucztują nasi panowie,
    Niechaj im wino służy na zdrowie,
    A my o naszej myślmy potrzebie,
    Niedługo słońce zajdzie na niebie».
    60
    WalkaI krwawe słońce zaszło za góry
    I Kozaczyzna jak groźne chmury
    Objęła Lachów na cztery strony —
    A kiedy księżyc przedarł opony,
    Ryknęło działo… i Lach bez broni
    65
    Budzi się ze snu, chce dopaść koni,
    Budzi się ze snu, przetarł powieki,
    I znów zasypia, lecz już na wieki.
    . . . . . . . . . . . . . . . . .
    . . . . . . . . . . . . . . . . .
    70
    Grób, PamięćTam ponad rzeką w polnej przestrzeni,
    Czarna mogiła wyświeca czołem;
    A tam się bujna trawa zieleni,
    Gdzie Kozak z Lachem krew leli społem[15].
    A na mogile z głodu kruk kracze
    75
    I głodne wilki zębami dzwonią,
    Że pojednane siły kozacze
    Dzisiaj na ostre[16] z Lachem nie gonią.
    . . . . . . . . . . . . . . . . .

    Przypisy

    [1]

    kobziarz — muzyk grający na kobzie, instrumencie strunowym przypominającym lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei. [przypis edytorski]

    [2]

    gra w kobzę — dziś popr.: gra na kobzie. [przypis edytorski]

    [3]

    Lachy (z ukr.) — tak nazywali Polaków wschodni sąsiedzi. [przypis edytorski]

    [4]

    liman — zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie. [przypis edytorski]

    [5]

    nie stać (daw.) — zabraknąć, nie starczyć. [przypis edytorski]

    [6]

    Kozackie dzieci rosną niechrzczone (…) Opustoszały cerkwie zamknięte — z powodu prześladowań wyznawców prawosławia w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [przypis edytorski]

    [7]

    Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie. [przypis edytorski]

    [8]

    Pawluga, właśc. Paweł Michnowicz But (zm. 1638) — ataman kozacki, przywódca powstania chłopsko-kozackiego przeciw polskiemu panowaniu w 1637; po klęsce pod Borowicami schwytany i stracony w Warszawie. [przypis edytorski]

    [9]

    Taras Trasiło, właśc. Triasiło Fedorowicz (zm. po 1636) — ataman kozacki, jedna z najważniejszych postaci ukraińskiego folkloru oraz ukraińskiej idei narodowej; organizator kampanii na Krymie (1629); przywódca antyfeudalnego powstania Kozaków i chłopów w 1630; zmusił wojska polskie do opuszczenia Korsunia; w maju 1630 okopał się pod Perejasławiem, gdzie 1 czerwca miała miejsce tzw. „noc Tarasa”: wypad Kozaków do obozu wojsk polskich, gdzie udało im się zadać duże straty przeciwnikowi; 15 czerwca Kozacy zdobyli kilka polskich armat; brak artylerii zmusił hetmana Stanisława Koniecpolskiego do zawarcia w drugiej połowie czerwca ugody perejasławskiej; hetman polski żądał między innymi wydania Fedorowicza, na co jednak starszyzna nie chciała się zgodzić, niemniej odsunięto go od dowodzenia; Fedorowicz opuścił Perejasław wraz ze swoimi stronnikami, aby organizować kolejne powstanie przeciwko Polakom, jednak bez większych sukcesów. [przypis edytorski]

    [10]

    Kozaczyzna — tu: kraj kozacki. [przypis edytorski]

    [11]

    grzmoce — dziś popr.: grzmoci. [przypis edytorski]

    [12]

    Trybał, dziś popr.: Trubajło, ukr. Трубайло — ludowa nazwa ukraińskiej rzeki Trubiż, lewego dopływu Dniepru. [przypis edytorski]

    [13]

    Koniecpolski, Stanisław (1591–1646) — hetman wielki koronny, kasztelan krakowski, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich wodzów. [przypis edytorski]

    [14]

    pohybel (z ukr.) — szubienica, przen. zguba. [przypis edytorski]

    [15]

    społem (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]

    [16]

    na ostre — na broń ostrą, przen.: na śmierć. [przypis edytorski]

    Zamknij
    Proszę czekać…
    x