Przypisy

nawa — statek, okręt. [przypis edytorski]

nawa (tu daw.) — okręt. [przypis edytorski]

nawa — tu: okręt. [przypis edytorski]

nawa — tu: statek. [przypis edytorski]

nawa (z łac.) — okręt. [przypis edytorski]

nawadniania — u Cylkowa 'dla zraszania'; w oryginale לְהַשְׁקוֹת (lehaszkot): 'nawadniać'. [przypis edytorski]

nawalić (tu pot.) — pobić. [przypis edytorski]

nawalić — tu: zbić, pobić. [przypis edytorski]

nawalność (daw.) — burza. [przypis edytorski]

nawalność (daw.) — burza; tu: atak. [przypis edytorski]

nawalność — nawałność; wzburzenie. [przypis edytorski]

nawalny (daw.) — burzliwy, sztormowy. [przypis edytorski]

nawalny (daw.) — silny, gwałtowny. [przypis edytorski]

nawalny — nacierający; por. nawała: wojsko napadające na czyjąś ziemię, a także: napad, natarcie. [przypis edytorski]

nawałność (daw.) — nawałnica, gwałtowna burza z silnym wiatrem. [przypis edytorski]

nawałność (daw.) — nawałnica. [przypis edytorski]

nawałność (starop.) — nawałnica, zaburzenie, burza. [przypis edytorski]

nawara (daw.) — karma dla psów, wywar z mięsa i kości zaprawiony mąką i chlebem. [przypis edytorski]

nawarownieyszy (starop. forma) — najwarowniejszy; najbardziej warowny (najbardziej obronny). [przypis edytorski]

Nawarra — kraina hist. w zach. części Pirenejów, na pograniczu Hiszpanii i Francji; od 824 stanowiła niezależne królestwo, od 1589 związana z Francją unią personalną, w 1620 została formalnie włączona do Francji; tytuł króla Nawarry zachował się w tytulaturze władców francuskich aż do obalenia monarchii. [przypis edytorski]

Nawarra — kraina hist. w zach. części Pirenejów, na pograniczu Hiszpanii i Francji. [przypis edytorski]

Nawarra — kraina historyczna w zach. części Pirenejów, na pograniczu Hiszpanii i Francji. [przypis edytorski]

nawarzyć — ugotować. [przypis edytorski]

nawecowany — wyostrzony, wypolerowany. [przypis edytorski]

nawedem raz słysał (gw.) — nawet raz słyszałem. [przypis edytorski]

nawet-em nie wstępował (przestarz.) — nawet żem nie wstępował; nawet nie wstępowałem. [przypis edytorski]

nawet gdyby do tego mniemał mieć powody (…) — nawet gdyby sądził, że ma do tego powody. [przypis edytorski]

nawet ją widział bez jej wiedzy — chasyd rzadko ma możność ujrzeć swą narzeczoną przed dniem zaręczyn; o doborze pary decydują rodzice. [przypis edytorski]

Nawet Lakońcy stali się rozmowni — Spartanie słynęli z lakoniczności, tj. umiejętności krótkiego wypowiadania się. [przypis edytorski]

nawet nagłówka nie napisał — w starożytności, podobnie jak dziś, listy rozpoczynano zwrotem grzecznościowym do adresata lub adresatki, mającym formę pozdrowień. [przypis edytorski]

nawet niedawno od Chin zabrali bardzo żyzne kraje nad rzeką Amurem — 28 maja 1858 zawarto rosyjsko-chiński traktat w Ajgunie, na mocy którego tereny po lewej stronie rzeki Amur stały się częścią państwa rosyjskiego, a terytorium wokół rz. Ussuri (prawy dopływ Amuru) miało się tymczasowo znaleźć pod wspólną administracją obu państw; ze strony rosyjskiej umowa została podpisana przez generała-gubernatora Wschodniej Syberii Nikołaja Nikołajewicza Murawjowa (1809–1881), który otrzymał za to przydomek „Amurski”. [przypis edytorski]

Nawet szybkość jabłka i szybkość Księżyca znalazły miejsce w jednej formule [Newtona], z której można było wyliczyć obwód Ziemi — lapsus autora: obwodu Ziemi nie da się wyliczyć z praw mechaniki Newtona i z jego wzoru na siłę przyciągania grawitacyjnego. Obwód Ziemi wyznaczył jako pierwszy Eratostenes w III w. p.n.e., na podstawie czysto geometrycznej: różnicy kątów padania promieni słonecznych w tym samym czasie w dwóch różnych miejscowościach na tym samym południku oddalonych o znaną odległość. Kolejni uczeni używali zmodyfikowanej (dzięki metodzie triangulacji) wersji tego pomysłu dla uzyskania coraz dokładniejszych wyników aż do XIX w. Natomiast Henry Cavendish w swoim eksperymencie, przeprowadzonym w l. 1797–1798, zmierzył siłę grawitacji pomiędzy masami w laboratorium i na podstawie wzoru Newtona oraz znanego uprzednio promienia Ziemi wyznaczył średnią gęstość Ziemi, a co za tym idzie jej masę. [przypis edytorski]

nawet talent artystyczny jest u niej zboczeniem, a nadzwyczajne wyjątki potwierdzają regułę (por. 76 w. 17 i nast.) — autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; w tym przypadku we wskazanym miejscu znajduje się fragment rozdziału IV: „(…) Angelika wyczytywała swego czasu z książek, że aspiracje artystyczne występują zwykle tylko u tych kobiet, które chybiły swego właściwego, kobiecego powołania, i że gasną, jeżeli taka kobieta zostanie żoną i matką”. [przypis edytorski]

nawet w kierunku dodatnim (s. 211) znaleźliśmy „nieforemności szczęścia” — autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; w tym przypadku we wskazanym miejscu znajduje się akapit z rozdz. X zaczynający się od słów: „Wprawdzie były drobne nieforemności w tym szczęściu (…)”. [przypis edytorski]

Nawet w tym chórze, który stroi papież — tj. w chórze kastratów. [przypis edytorski]

nawetem (…) nie widział — nawet nie widziałem. [przypis edytorski]

nawiązanie do fragmentu Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, z Księgi XI:

O wiosno! kto cię widział wtenczas w naszym kraju,

Pamiętna wiosno wojny, wiosno urodzaju!

O wiosno! kto cię widział, jak byłaś kwitnąca

Zbożami i trawami, a ludźmi błyszcząca,

Obfita we zdarzenia, nadzieją brzemienna!

Ja ciebie dotąd widzę, piękna maro senna!

Urodzony w niewoli, okuty w powiciu,

Ja tylko jedną taką wiosnę miałem w życiu.

[przypis edytorski]

nawic — popr.: naw; nawa: okręt, statek; przeznaczona dla wiernych część kościoła. [przypis edytorski]

nawidzić (daw.) — nawiedzić; odwiedzić, zobaczyć. [przypis edytorski]

nawidzieć (daw.) — lubić, kochać. [przypis edytorski]

nawiedzać zdrowie — tu zwrot grzecznościowy: dopytywać się o zdrowie, życzyć zdrowia. [przypis edytorski]

nawiedzili — hebr. נֵדְעָה (neda): dosł. 'poznać', słowo używane w Torze jako eufemizm na stosunek seksualny, por. Ks. Rodzaju 4:1. W tym wypadku jest to groźba gwałtu homoseksualnego na przybyszach, zob. Raszi do 19:5. [przypis edytorski]

nawiesie (neol.) — nagromadzenie czegoś. [przypis edytorski]

nawieść (daw.) — naprowadzić. [przypis edytorski]

nawietrzna — termin żeglarski oznaczający burtę, na którą wieje wiatr. [przypis edytorski]

nawięcej (daw.) — dziś: najwięcej. [przypis edytorski]

nawięcej (daw.) — najwięcej. [przypis edytorski]

nawięcej (starop.) — najwięcej. [przypis edytorski]

nawięcsze (starop.) — największe. [przypis edytorski]

nawięcszy (starop.) — największy. [przypis edytorski]

nawięcy (gw.) — najwięcej. [przypis edytorski]

nawiętszy (starop.) — daw. forma stopnia najwyższego przymiotnika; dziś popr.: największy. [przypis edytorski]

nawiętszy (starop. forma) — dziś: największy. [przypis edytorski]

nawigant (z łac. nawigans, navigantis: żeglujący) — podróżnik morski; żeglarz, marynarz. [przypis edytorski]

nawigant (z łac.) — żeglarz. [przypis edytorski]

nawigować (daw.) — żeglować, płynąć. [przypis edytorski]

nawłoć — pospolita roślina o żółtych, wiechowatych kwiatostanach na szczycie łodygi; osiąga wysokość do ok. 1 m. [przypis edytorski]

nawłóczyć — dziś: nawlekać. [przypis edytorski]

nawojka — tu: dziewczyna. [przypis edytorski]

nawój — wałek maszyny tkackiej. [przypis edytorski]

nawracać — tu: zawracać. [przypis edytorski]

Nawrocki, Witold (1934–2013) — historyk literatury, krytyk, eseista. [przypis edytorski]

nawroty — dziś popr. N. lm.: nawrotami. [przypis edytorski]

nawrócić się (daw., gw.) — zawrócić, nawrócić; skierować się na poprzednie miejsce. [przypis edytorski]

nawrócić się (daw., gw.) — zawrócić. [przypis edytorski]

Nawróćcie się do mnie wszyscy, nawrócę się ja też do was — Za 1, 3. [przypis edytorski]

nawrzały — przesiąknięty. [przypis edytorski]

nawsie — plac położony w centrum dawnej wsi. [przypis edytorski]

nawy (daw.) — okręty. [przypis edytorski]

nawy (daw.) — okręty, statki. [przypis edytorski]

nawy — okręty; tu zapewne łodzie galilejskie, z którymi Rzymianie walczyli w bitwie na jeziorze Gennezar (zob. III, X, 9), nazwane tutaj na miarę odpowiednią dla przedstawianej wielkiej wojny. [przypis edytorski]

nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]

nawykły — tu: taki, do którego się przywykło. [przypis edytorski]

nawyknąć — przyzwyczaić się. [przypis edytorski]

nawyknienie (daw.) — nawyk. [przypis edytorski]

nawyknienie — nawyk, przyzwyczajenie. [przypis edytorski]

nawzajem — tu w zn. i na odwrót. [przypis edytorski]

naypręcey a. najpręcej (starop. forma) — najprędzej; iako naypręcey: jak najprędzej, jak najszybciej. [przypis edytorski]

nazad biec — biec z powrotem, cofnąć się. [przypis edytorski]

nazad (daw., gw.) — wstecz, z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (daw., gw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (daw.) — w tył, z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (daw.) — z powrotem, do tyłu. [przypis edytorski]

nazad (daw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad — do tyłu. [przypis edytorski]

nazad (gw.) — wstecz, z powrotem [przypis edytorski]

nazad (gw.) — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (reg.) — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (starop.) — w tył, z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (starop.) — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad (starop.) — z powrotem, w tył. [przypis edytorski]

nazad — w tył, z powrotem. [przypis edytorski]

nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad — z powrotem. [przypis edytorski]

nazad — z powrotem; wstecz; do tyłu. [przypis edytorski]

nazad — za siebie. [przypis edytorski]

nazajutrz do dnia (daw.) — jutro przed świtem. [przypis edytorski]

nazajutrz — następnego ranka. [przypis edytorski]

nazajutrz po Gromnicach — po święcie Matki Bożej Gromnicznej. [przypis edytorski]

nazarejczycy — nazwa nadana pierwszym chrześcijanom w Dziejach Apostolskich (Dz 24, 5). [przypis edytorski]