Przypisy

Napoleona bym nie zapomniał, ale wśród tego natłoku świętych… — dzieciom nadawano przeważnie imiona świętych katolickich (np. Adam, Piotr, Zbigniew), których czczono tysiące. W przeciwieństwie do tego imię cesarza Napoleona, forma włoskiego Napoleone, ma nieznane pochodzenie. [przypis edytorski]

napoleondor (z fr. Napoléon d'or: złoty Napoleon) — złota moneta francuska o wartości 20 franków, bita za panowania Napoleona I i Napoleona III, z ich wizerunkiem. [przypis edytorski]

Napoleonidzi — byli żołnierze walczący w Wielkiej Armii Napoleona. [przypis edytorski]

napoleonka — tu: bródka modna w czasach Napoleona III. [przypis edytorski]

Napoli di Romania — dawna włoska nazwa miasta Nauplion (gr. Nafplion) w Grecji, na Peloponezie. [przypis edytorski]

Napolion — Napoleon (Bonaparte). [przypis edytorski]

Napoljon — (gwarowo zniekształcone:) Napoleon; chodzi o Napoleona Bonaparte, cesarza Francji w latach 1804-1814, 1815; wybitnego wodza i prawodawcy; pod jego rozkazami walczyły m.in. polskie legiony Dąbrowskiego, przyczynił się do utworzenia po kilkunastu latach zaborów kadłubowego państwa polskiego, Księstwa Warszawskiego; Nopoleon cenił wysoko odwagę i umiejętności żołnierskie, nagradzając je często wysokimi awansami. [przypis edytorski]

napoły (starop. forma ort.) — dziś popr.: na poły; na pół, w połowie. [przypis edytorski]

napoły (starop. forma ort.) — dziś popr.: na poły; w połowie, na pół. [przypis edytorski]

Napomina Paweł apostoł Rzymiany i Koryntiany — Rz 15, 1; Kor 16. [przypis edytorski]

napominacz (daw.) — ten, co ostrzega a. krytykuje. [przypis edytorski]

naposiąść się na kogoś (daw.) — dokuczać komuś. [przypis edytorski]

napotężniejszy (starop. forma) — dziś: najpotężniejszy. [przypis edytorski]

napotkał w tym na jakieś poważne przeszkody — dziś konstrukcja „napotkać na (coś)” uważana jest za błędną. Poprawnie: napotkać (coś) lub natrafić (na coś). [przypis edytorski]

napój (…) co śmierć sprowadza … — chodzi o opium, które w dużej dawce powoduje śpiączkę i śmierć. [przypis edytorski]

napracowałszy się (dial.) — napracowawszy się. [przypis edytorski]

naprasno (ros.) — na darmo. [przypis edytorski]

napraszczać (daw.) — wyprostowywać; por.daw. prościć: prostować. [przypis edytorski]

napraw' — daw. apostrofem oznaczano miękkie w (co ujawnia się w odmianie: naprawiał), a zarazem miejsce po zaniku prasłowiańskiej półsamogłoski, jeru miękkiego. [przypis edytorski]

naprawa gazu — w pierwszych latach XX w., kiedy dzieje się akcja Przygód młodych Bastablów, oświetlano mieszkania lampami gazowymi, elektryczność nie była jeszcze rozpowszechniona. [przypis edytorski]

naprawa — tu: namowa; por. daw. prawić: mówić. [przypis edytorski]

naprawa — tu: namowa; por. prawić (daw.): mówić. [przypis edytorski]

naprawa — tu: namowa; por. prawić: mówić. [przypis edytorski]

naprawi (…) reputacją (daw.) — dziś: naprawi reputację. [przypis edytorski]

naprawiać — tu: naprowadzać, kierować; przyciągać. [przypis edytorski]

naprawować (daw. forma) — naprawiać. [przypis edytorski]

naprawuje (starop. forma) — dziś popr. forma 3.os.lp: naprawia. [przypis edytorski]

napręcej (starop. forma) — najprędzej. [przypis edytorski]

naprost (daw.) — na wprost, przed sobą. [przypis edytorski]

naprost (daw.) — prosto. [przypis edytorski]

naprost — dziś: na wprost; naprzeciwko. [przypis edytorski]

napróżne — popr. próżne; por. wyrażenie: „robić coś na próżno”. [przypis edytorski]

napróżny (daw.) — bezcelowy, daremny. [przypis edytorski]

napróżny (daw.) — pusty, bezcelowy, niedający rezultatu. [przypis edytorski]

napróżny — próżny, daremny, nadaremny. [przypis edytorski]

naprzeciw — tu: przeciwnie. [przypis edytorski]

naprzeć się (daw.) — uprzeć się. [przypis edytorski]

naprzedniej (daw.) — najlepiej. [przypis edytorski]

naprzedniejszy (starop. forma) — najprzedniejszy (tzn. najznakomitszy). [przypis edytorski]

naprzeli się czego (daw.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli naprze się czego (tj. jeśli uprze się przy czym). [przypis edytorski]

naprzemiany (daw.) — naprzemiennie, na przemian. [przypis edytorski]

naprzod (starop.) — naprzód, najpierw. [przypis edytorski]

naprzód (daw.) — dziś: najpierw. [przypis edytorski]

naprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

naprzód (daw.) — przede wszystkim. [przypis edytorski]

naprzód mieć przed kim (starop.) — mieć nad kim przewagę. [przypis edytorski]

naprzód — najpierw, początkowo. [przypis edytorski]

naprzód — najpierw [przypis edytorski]

naprzód — najpierw. [przypis edytorski]

„Naprzód” — pismo socjalistyczne PPS, wychodzące od 1892 roku w Krakowie. [przypis edytorski]

naprzód (pot.) — wcześniej. [przypis edytorski]

naprzód — tu w znaczeniu: najpierw. [przypis edytorski]

naprzód — wcześniej, po pierwsze, przede wszystkim. [przypis edytorski]

Naprzódeś winien — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: naprzód [po]winieneś. [przypis edytorski]

napsować (daw.) — zniszczyć. [przypis edytorski]

napuszystość — dziś: napuszenie. [przypis edytorski]

napuszysty (przestarz.) — napuszony. [przypis edytorski]

napytać licho — wywołać diabła; tu: spowodować niepożądaną, trudną sytuację. [przypis edytorski]

Nar — dziś: Nera; rzeka spływająca z Apeninów do Tybru przez kraj Sabinów i Umbrów. [przypis edytorski]

nara — więzienne łóżko. [przypis edytorski]

naraczej — najchętniej. [przypis edytorski]

narada Lukullusa z Lukullusem — nawiązanie do osoby rzymskiego wodza i polityka, Lukullusa, który słynął z wystawnych i drogich uczt. [przypis edytorski]

naradzać — dziś popr.: naradzać się. [przypis edytorski]

naraić (daw.) — polecić. [przypis edytorski]

naraić — tu: polecić komuś kandydata na męża lub kandydatkę na żonę. [przypis edytorski]

naramiennica a. naramiennik — fragment płytowej zbroi rycerskiej, służący do ochrony barków i ramion. [przypis edytorski]

naramiennik — dekoracja noszona na ramieniu przez kobiety niektórych plemion. [przypis edytorski]

naramiennik — hebr. אֵפֹד (efod): naramiennik, rodzaj fartucha będącego częścią stroju Najwyższego Kohena. [przypis edytorski]

naramiennik — w oryginale niem. Armband; tu może: bransoleta. [przypis edytorski]

naramiennika — hebr. אֵפֹד (efod). Część ceremonialnego stroju Arcykapłana, [hebr. כֹּהֵן גָּדוֹל (kohen gadol) dosł. wielki kohen]. Był to rodzaj fartucha noszonego na wierzchu innych szat, zapinany długim pasem z przodu, naprzeciwko serca. Posiadał dwa paski naramienne, które były przyszyte do pasa, na końcach tych pasków, na ramionach, przymocowane były oprawy dla dwóch kamieni onyksu. Efod osłaniał ciało od tyłu. [przypis edytorski]

naramienny — przewieszony przez ramię. [przypis edytorski]

narancha — pomarańcza. [przypis edytorski]

naraz (daw.) — nagle. [przypis edytorski]

naraz (daw.) — tu: nagle. [przypis edytorski]

naraz — nagle. [przypis edytorski]

naraz — tu: jednocześnie. [przypis edytorski]

narazić na szwank — wystawić na niebezpieczeństwo doznania jakiejś krzywdy, uszczerbku, straty. [przypis edytorski]

naraziłszy (dial.) — naraziwszy. [przypis edytorski]

narażać — tu: zrażać. [przypis edytorski]

narączko (gw.) — naręcze, ilość czegoś, którą da się unieść na ręku. [przypis edytorski]

Narbona — miejscowość w płd. Francji. [przypis edytorski]

narcys — dziś popr.: narcyz. [przypis edytorski]

narcyz — człowiek skoncentrowany na sobie i bezkrytycznie uwielbiający samego siebie, zwłaszcza zachwycający się własną urodą. [przypis edytorski]

Narcyz (mit. gr.) — urodziwy młodzieniec, który wzgardził uczuciem nimfy Echo, za co bogini Afrodyta wzbudziła w nim miłość do jego własnego obrazu odbitego w wodzie; stąd narcyzm: stan skoncentrowania na sobie i zakochania się w samym sobie, występujący we wczesnym dzieciństwie, u dorosłych będący zaburzeniem. [przypis edytorski]

Narcyz (mit. gr.) — urodziwy młodzieniec, który wzgardził uczuciem nimfy Echo, za co bogini Afrodyta wzbudziła w nim miłość do jego własnego obrazu odbitego w wodzie. [przypis edytorski]

Narcyz (mit. gr.) — urodziwy syn boga rzecznego Kefissosa, który wzgardził miłością nimfy Echo, za co rozgniewana Afrodyta wzbudziła w nim miłość do własnego obrazu odbitego w wodzie. Bez ustanku wpatrzony w swój wizerunek, Narcyz przestał dbać o wszystko inne i zmarł, a na jego grobie wyrósł biały kwiat, noszący jego imię. [przypis edytorski]

Narcyz (mit.) — w mitologii greckiej bardzo urodziwy młodzieniec, który zakochał się w swoim odbiciu. [przypis edytorski]

Narcyz — w mitologii gr. pasterz, który zakochał się we własnym odbiciu w sadzawce; tu i w kilku innych miejscach Villon ironicznie przeinacza znane antyczne lub biblijne opowieści. [przypis edytorski]

nard — aromatyczny olejek roślinny. [przypis edytorski]

nard (bot.) — roślina z gatunku kozłkowatych, z której otrzymuje się olejek eteryczny, ceniony w starożytności jako pachnidło; także: sam olejek. [przypis edytorski]

nard — olejek uzyskiwany z przyjemnie pachnących części niektórych roślin, np. kozłka lekarskiego czy lawendy. [przypis edytorski]

nard — roślina z gór Azji, z której otrzymuje się olejek eteryczny, ceniony w starożytności jako pachnidło; także: sam olejek. [przypis edytorski]

nard — roślina, z której wytwarza się olejek eteryczny podobny w zapachu do piżma. [przypis edytorski]

nard (z gr.) — nazwa pachnących części wielu gatunków roślin; także: olejek eteryczny otrzymywany z nich. [przypis edytorski]

Nares, George Strong (1831–1915) — oficer Królewskiej Marynarki Wojennej, polarnik, podróżnik. W 1875 r. zorganizował wyprawę do bieguna północnego, do którego nie dotarł. W lecie 1876 r. został zmuszony do odwrotu z okolic północnego wybrzeża Grenlandii. [przypis edytorski]

nareszcie (daw.) — tu: ostatecznie, w ostateczności, co najwyżej. [przypis edytorski]

nareszcie (daw.) — zresztą; poza tym. [przypis edytorski]

nareszcie — tu: ostatecznie. [przypis edytorski]

nareszcie — w źródle: nareście; w wydaniu lwowskim: nareszcie. [przypis edytorski]

nareście — dziś: nareszcie. [przypis edytorski]