Przypisy

nadbiegła (daw.) — tu: forma imiesłowowa: ta, która nadbiegła. [przypis edytorski]

nadbieżał (daw. forma) — nadszedł. [przypis edytorski]

nadbrzeżów (daw. forma) — dziś: nadbrzeży. [przypis edytorski]

nadbużny — dziś raczej: nadbużański; położony nad Bugiem. [przypis edytorski]

nadchodząca zima roku 1866–67 — niedopatrzenie autora: na półkuli południowej była to zima roku 1866, trwająca od czerwca do sierpnia; na przełom roku przypadają zimy na półkuli północnej. [przypis edytorski]

Nadchodzi noc, kiedy nikt nie będzie mógł działać — J 9, 4 (cytat za Biblią Tysiąclecia). [przypis edytorski]

nadczłowiek w rodzaju Nietzschego — idea nadczłowieka, wyłożona w Tako rzecze Zaratustra, tj. człowieka, którego cechuje zespolona potęga ciała i ducha (ta ostatnia przejawiająca się w tzw. „woli mocy”, tj. dążeniu do panowania nad własnym życiem i rzeczywistością. [przypis edytorski]

naddziad (daw.) — pradziad, przodek. [przypis edytorski]

naddziad — pradziad, przodek. [przypis edytorski]

nade dniem — nad ranem. [przypis edytorski]

Nadejdzie jednak dzień zapłaty (…) — tekst socjalistycznej pieśni Czerwony sztandar (org. Le drapeau rouge), powstałej pod koniec XIX w. we Francji. Tłumaczenia utworu na język polski dokonał Bolesław Czerwieński. [przypis edytorski]

nademdlony (daw.) — nadwątlony, osłabiony. [przypis edytorski]

nademdlony (daw.) — nadwątlony. [przypis edytorski]

nademną (starop. forma ort.) — dziś: nade mną. [przypis edytorski]

nademną (starop. forma ort.) — dziś popr.: nade mną. [przypis edytorski]

nademną (starop. forma ort.) — nade mną. [przypis edytorski]

nadeń — nad niego. [przypis edytorski]

nadeń — skrócone: nad niego. [przypis edytorski]

nadeń (starop.) — nad niego (tj. tu: bardziej niż on). [przypis edytorski]

nader — bardzo. [przypis edytorski]

nader — nadzwyczaj; bardzo. [przypis edytorski]

nadeszle — dziś popr. forma: nadeśle. [przypis edytorski]

nadeszłe — dawna forma imiesłowu przymiotnikowego, dziś zastępowana raczej zdaniem podrzędnym: te, które nadeszły. [przypis edytorski]

nadeszłe — przym. odczasownikowy: to, które nadeszło. [przypis edytorski]

nadeszły (daw.) — tu: forma imiesłowowa: ten, który nadszedł. [przypis edytorski]

nadeszły — tu: nadesłany. [przypis edytorski]

nadewszystkie (starop.) — dziś w formie bezosobowej: nade wszystko; bardziej niż wszyscy. [przypis edytorski]

nadęta piła — piłka nadmuchana. [przypis edytorski]

nadgradzać (daw.) — nagradzać. [przypis edytorski]

Nadgrobek — nad grobem, nagrobek. Tytuł zapowiada, że utwór będzie epitafium. [przypis edytorski]

nadgroda (daw.) — dziś popr.: nagroda. [przypis edytorski]

nadgroda (daw., gw.) — nagroda. [przypis edytorski]

nadgroda (daw., gw.) — nagroda; tu: odszkodowanie. [przypis edytorski]

nadgroda — dziś popr.: nagroda. [przypis edytorski]

nadgrodzić (daw.) — nagrodzić. [przypis edytorski]

Nadieżda Lebiedziewa — zapewne mowa o Tatianie Iwanownie Lebiediewej (1850–1887), rosyjskiej rewolucjonistce, działaczce Narodnej Woli, aresztowanej po udanym zamachu na cara w 1881, skazanej na karę śmierci, zamienioną potem na dożywotnią katorgę. [przypis edytorski]

nadir — kierunek przeciwny do zenitu. [przypis edytorski]

Nadir — kierunek sfery niebieskiej przeciwległy do zenitu. [przypis edytorski]

nadir — najniższy punkt sklepienia niebieskiego, przeciwieństwo zenitu. [przypis edytorski]

nadir — niewidoczny z Ziemi punkt na sklepieniu nieba, usytuowany naprzeciw zenitu, czyli pionowo w dół. [przypis edytorski]

nadir — punkt na niebie przeciwległy zenitowi. [przypis edytorski]

nadir — punkt na sferze niebieskiej położony naprzeciwko zenitu. Znajduje się prostopadle pod horyzontem i jest najniżej położonym punktem sfery niebieskiej. [przypis edytorski]

Nadir Szach (1688–1747) — władca Iranu, utalentowany wódz, zdobywca, twórca rozległego imperium z ogromną armią; dla finansowania swoich kampanii wojennych nakładał coraz wyższe podatki, wsławił się okrucieństwem w tłumieniu buntów i prawdziwych lub urojonych spisków; zginął zamordowany. [przypis edytorski]

Nadir Szach — Thamas Kouli Chan, (1688–1747), zdobywca Indii. [przypis edytorski]

nadirowo-seksualny — od: nadir: przeciwieństwo zenitu, punkt sfery niebieskiej położony dokładnie naprzeciwko zenitu, najniżej położony na niebie. [przypis edytorski]

nadjeli ji (starop.) — znaleźli go, spotkali go. [przypis edytorski]

nadleśny (daw.) — dziś popr.: nadleśniczy, starszy leśniczy. [przypis edytorski]

nadleśny (daw.) — nadleśniczy. [przypis edytorski]

nadłożyć drogi — przebyć dłuższą drogę niż planowano. [przypis edytorski]

nadmęski — nadludzki, wymagający nadludzkiego męstwa. [przypis edytorski]

nadmiar — ponad zwykłą miarę, nadmiernie. [przypis edytorski]

nadmiar — tu: nadmiernie, zbyt. [przypis edytorski]

nadmiar — tu: nazbyt. [przypis edytorski]

nadobłoczny — znajdujący się nad obłokami. [przypis edytorski]

Nadobna Paskwalina — barokowy poemat alegoryczny Samuela ze Skrzypny Twardowskiego, opublikowany w 1655 roku. [przypis edytorski]

nadobnie (daw.) — ładnie, pięknie. [przypis edytorski]

nadobniś (daw.) — człowiek nadobny, pełen powabu, wdzięku. [przypis edytorski]

nadobność (daw.) — piękność, wdzięk. [przypis edytorski]

nadobność (daw.) — uroda, powab. [przypis edytorski]

nadobny (daw.) — ładny, pełen powabu. [przypis edytorski]

nadobny (daw.) — pełen powabu; piękny. [przypis edytorski]

nadobny (daw.) — pełen wdzięku, uroczy. [przypis edytorski]

nadobny (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

nadobny (daw.) — powabny, urodziwy. [przypis edytorski]

nadobny — powabny. [przypis edytorski]

nadobny (przestarz.) — urodziwy, ładny. [przypis edytorski]

nadobny (starop.) — ładny. [przypis edytorski]

nadojeść (reg. wsch.) — dokuczyć; obrzydnąć. [przypis edytorski]

nadojeść (z ros. надаесць) — dokuczyć, dać się we znaki; obrzydnąć. [przypis edytorski]

nadolny doktor (starop.) — podziemny doktor; diabeł. [przypis edytorski]

nadoprawdy (daw. gw.) — doprawdy, naprawdę. [przypis edytorski]

nadół (starop. forma) — na dół. [przypis edytorski]

nadpis (daw.) — napis; podpis. [przypis edytorski]

nadpis — to, co jest napisane nad tekstem, nagłówek. [przypis edytorski]

nadpowietrzny (daw.) — dziś: napowietrzny, unoszący się wysoko ponad ziemię. [przypis edytorski]

nadra a. nadro — pazucha, zanadrze. [przypis edytorski]

nadra (starop.) — zanadrze; wetknąć za nadrę: wsadzić w zanadrze, wsadzić za pazuchę. [przypis edytorski]

nadradca — wyższy urzędnik administracji państwowej. [przypis edytorski]

nadrosnąć coś — wyrosnąć ponad coś. [przypis edytorski]

nadspodzianem — daw. forma N. i Msc. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: nadspodziewanym. [przypis edytorski]

nadstawnik — dozorca robotników. [przypis edytorski]

nadstawował (starop. forma) — nadstawiał. [przypis edytorski]

nadstawże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: nadstaw koniecznie. [przypis edytorski]

nadstępka — belka przymocowana od góry do stępki na części jej długości, mająca za zadanie rozłożyć obciążenie wynikające z nacisku masztu na dno kadłuba. [przypis edytorski]

Nadto młodzi ludzie (…) przed zwierciadłem — tu w innym oprac. tego tłumaczenia nieco odmienny tekst, zmieniający wymowę fragmentu: „Wtedy ujrzałam obok drugie okno, a przez to okno — rzęsisto oświeconą komnatę, w której siedziało u stołu trzy młode dziewczęta i trzech młodych ludzi, piękniejszych, niż można sobie wyobrazić. Śpiewali, pili, śmiali się i umizgali do dziewcząt, czasem nawet głaskali je pod brodę, ale z cale odmiennym wyrazem twarzy niż ów jegomość w Sombre Roche, który jednak po to tylko przyjeżdżał do naszego zamku. Nadto dziewczęta te i owi młodzi ludzie zaczęli po trochu zrzucać odzienie, podobnie jak ja to zwykłam czynić wieczorami przed zwierciadłem. W istocie, robili to tak jak ja, a nie tak jak moja stara ochmistrzyni”. [przypis edytorski]

nadto — poza tym. [przypis edytorski]

nadto (przestarz.) — zanadto, zbyt dużo. [przypis edytorski]

nadto — tu: za bardzo. [przypis edytorski]

nadto — zbytnio, nadmiernie. [przypis edytorski]

nadto zyskować — zbyt wiele zyskać. [przypis edytorski]

nadtoś mi zalał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nadto mi zalałeś. [przypis edytorski]

nadtoś (…) zasłużył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: nadto zasłużyłeś. [przypis edytorski]

Nadtoś żył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nadto żyłeś, zanadto żyłeś. [przypis edytorski]

nadtośmy słabi — skrócone: nadto jesteśmy słabi. [przypis edytorski]

naduć (z ros.) — nabrać, naciągnąć, oszukać. [przypis edytorski]

nadwołżański — położony nad Wołgą: największą i najdłuższą rzeką Europy, płynącą przez Rosję, uchodzącą do Morza Kaspijskiego. [przypis edytorski]

nadwor a. nadwór (gw.) — przestrzeń na zewnątrz domu; podwórze. [przypis edytorski]

nadwyrężyć a. nadwerężyć — osłabić, nadszarpnąć przez zbytni wysiłek; dziś tylko książk. [przypis edytorski]

nadybać (daw.) — schwytać. [przypis edytorski]

nadybać — tu: napotkać. [przypis edytorski]