Przypisy

yerba — wysuszone, zmielone liście ostrokrzewu paragwajskiego, z których w Ameryce Płd. przygotowuje się popularny napar, podobny do herbaty. [przypis edytorski]

yes, father (ang.) — tak, ojcze. [przypis edytorski]

Yes, sir (ang.) — tak, proszę pana. [przypis edytorski]

Yessr (pot. ang.) — Tak, panie. [przypis edytorski]

Yet Brutus says he was ambitious… (ang.) — Lecz Brutus mówi, że on był ambitny,/ A wiem, że Brutus zacnym jest człowiekiem (Szekspir, Juliusz Cezar, akt III, scena 2, tł. L. Ulrich); powtarzające się, akcentowane zdanie z mowy pogrzebowej wygłoszonej przez Marka Antoniusza, który przemawia wobec początkowo wrogiego sobie tłumu, stojącego po stronie Brutusa, zabójcy Cezara; Antoniusz zaczyna od pozornego potwierdzenia tej opinii, stopniowo przekonując słuchaczy, że zarzut Brutusa jest fałszywy, i ponawia to samo zdanie, które nabiera zupełnie innego, ironicznego znaczenia. [przypis edytorski]

Yetmeyer… vicisti! (łac.) — Yetmeyer, zwyciężyłeś; odniesienie do słów: Galilaee, vicisti! (Galilejczyku, zwyciężyłeś), przypisywanych cesarzowi Julianowi Apostacie (361–363 n.e.), który miał je wypowiedzieć w chwili śmierci, uznając zwycięstwo chrześcijaństwa; chciał je bowiem w czasie swego panowania stłumić i przywrócić pogaństwo zmodernizowane w duchu neoplatońskim. [przypis edytorski]

Yezd — dziś popr.: Jazd, miasto w środkowym Iranie. [przypis edytorski]

Yezid-ben-Moawiah, właśc. Jazid ibn Muawija (645–683) — drugi kalif (od 680) z dynastii Umajjadów (Omajjadów). [przypis edytorski]

Yggdrasil (mit. nordycka) — gigantyczne drzewo łączące dziewięć światów, w tym świat bogów. [przypis edytorski]

Yguassu — dziś popr. Iguaçu, rzeka w płd. Brazylii i płn. Argentynie, lewy dopływ rz. Parana. [przypis edytorski]

Yl — właśc. Lysle. [przypis edytorski]

YMCA (z ang. Young Men's Christian Association: Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej) — międzynarodowa organizacja ekumeniczna propagująca wartości chrześcijańskie. [przypis edytorski]

yo me sucedo a mi mismo (hiszp.) — udało mi się powstrzymać. [przypis edytorski]

yoghi, popr.: yogi (ang.) — jogin, wyznawca jogi, hinduskiego systemu religijno-filozoficznego, dążącego do doskonałości duchowej m.in. przez ćwiczenia fizyczne. [przypis edytorski]

yohimbina — a. johimbina, związek chemiczny (alkaloid) uzyskiwany z kory roślin Corynanthe yohimbe oraz Pausinystalis yohimbe rosnących w tropikalnych rejonach Afryki zachodniej (Kamerun, Kongo), wykorzystywany jako afrodyzjak (zażycie johimbiny powoduje zwiększony dopływ krwi do narządów płciowych i nadwrażliwość na dotyk); tradycyjnie wyciąg kory z johimbiny był stosowany przez plemiona Pigmejów i Buszmenów podczas orgiastycznych uroczystości. [przypis edytorski]

Yorick — bohater dramatu Hamlet, którego autorem jest William Shakespeare (1564–1616). [przypis edytorski]

Yorick — narrator powieści Podróż sentymentalna po Francji i Włoszech (ang. A Sentimental Journey Through France and Italy), autorstwa irlandzkiego pisarza, Laurence'a Sterne'a (1713–1768). [przypis edytorski]

Yorkshire — hrabstwo w płn. Anglii. [przypis edytorski]

Yosemite — dolina, leżąca w górach Sierra Nevada (część Kordylierów), zajmująca powierzchnię 18 km², słynna ze swych ogromnych, nagich formacji skalnych i największych wodospadów w Stanach Zjednoczonych. Dolina znajduje się w obrębie Parku Narodowego Yosemite. [przypis edytorski]

You are stupid birds! (ang.) — Jesteście głupimi ptakami! [przypis edytorski]

you bet (ang.) — żebyś wiedział. [przypis edytorski]

you blubbering idiot (ang.) — ty beczący idioto. [przypis edytorski]

You happy man (ang.) — [jest] pan szczęśliwym człowiekiem. [przypis edytorski]

You have a brother in Prague, a lawyer, haven't you (ang.) — Ma pan brata w Pradze, prawnika, czyż nie? [przypis edytorski]

You have a very pretty wife (ang.) — ma pan bardzo ładną żonę. [przypis edytorski]

You're a swine (ang.) — Świnia pan jest. [przypis edytorski]

Young, Arthur (1741–1820) — brytyjski ekonomista i pisarz. [przypis edytorski]

Young, Brigham (1801–1877) — amerykański przywódca religijny i polityk; drugi prezydent Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (tzw. mormonów); w 1846–47 poprowadził ich ze stanu Illinois na zachód do Doliny Jeziora Słonego, gdzie założyli nowe miasto, Salt Lake City; w 1850 został pierwszym gubernatorem utworzonego na wniosek mormonów Terytorium Utah ze stolicą w Salt Lake City, należącego do Stanów Zjednoczonych; w latach 1861–1868 większość Terytorium Utah przyłączono do Terytoriów Nevady, Kolorado, Nebraski i Wyoming; mimo ponawianych petycji Utah przyjęto do Unii jako stan dopiero w 1896. [przypis edytorski]

Young, Bringham (1801–1877) — amerykański przywódca religijny i polityk; drugi prezydent Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (tzw. mormonów); w 1846–47 poprowadził ich ze stanu Illinois na zachód do Doliny Jeziora Słonego, gdzie założyli nowe miasto, Salt Lake City; w 1850 został pierwszym gubernatorem utworzonego na wniosek mormonów Terytorium Utah ze stolicą w Salt Lake City, należącego do Stanów Zjednoczonych; w latach 1861–1868 większość Terytorium Utah przyłączono do Terytoriów Nevady, Kolorado, Nebraski i Wyoming; mimo ponawianych petycji Utah przyjęto do Unii jako stan dopiero w 1896. [przypis edytorski]

Young, Bringham (1801–1877) — drugi prorok (przywódca) mormońskiego Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych Dnia Ostatniego; po śmierci Josepha Smitha pod jego przywództwem mormoni przebyli Wielkie Równiny i osiedlili się w Dolinie Wielkiego Jeziora Słonego, gdzie w 1847 założyli miasto Salt Lake City. [przypis edytorski]

Young, Edward (1681–1765) — poeta angielski, autor poematów białym wierszem Night-Thoughts, zawierających rozważania na temat życia, śmierci i nieśmiertelności. [przypis edytorski]

your father (ang.) — twój ojciec. [przypis edytorski]

Your name? (ang.) — twoje nazwisko? [przypis edytorski]

…yourself, ye son of a bitch (ang.) — …się, sukinsynu (ciężkie przekleństwo). [przypis edytorski]

Ypres — miasto w Belgii, w Zachodniej Flandrii; to tutaj w czasie I wojny światowej zastosowano po raz pierwszy bojowy gaz musztardowy, od nazwy miasta nazywany iperytem. [przypis edytorski]

Yvonne (fr.) — Iwona. [przypis edytorski]

z anioły — dziś popr.: z aniołami. [przypis edytorski]

z Apollina ziemi — z Licji. [przypis edytorski]

z armaty — tu daw. forma N. lm, dziś popr.: z armatami. [przypis edytorski]

z Atrydy — dziś: z Atrydami. [przypis edytorski]

Z baczeniem — z uwagą. [przypis edytorski]

z barszczowych uszów — z pierożków, por. barszcz z uszkami; uszów — dziś popr. forma D. lm: uszu. [przypis edytorski]

Z batem do kobiety — por. F. Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, Mowy Zaratustry: O starej i młodej kobiecie. [przypis edytorski]

z bebryckiej Amyka krwi — ze szczepu Bebryków, Traków w Bitynii, ich królem był Amykus, sławny pięściarz. [przypis edytorski]

z berły — dziś popr. forma N. lm: z berłami. [przypis edytorski]

z bębny — dziś popr. forma N.lm: z bębnami. [przypis edytorski]

z bieżącym kołem — sens: w miarę kolejnych obrotów koła garncarskiego. [przypis edytorski]

z bisurmańskiej na grecką wiarę przechrzczony — tzn. zmienił wyznanie, przechodząc z islamu na prawosławie. [przypis edytorski]

z blizka — dziś popr. pisownia: z bliska. [przypis edytorski]

z bluźnierstwy — dziś popr. forma N. lm: z bluźnierstwami. [przypis edytorski]

z błękitną wstęgą orderową przez plecy — na błękitnej wstędze orderowej (Cordon bleu) noszony był Order Ducha Świętego, najwyższe odznaczenie królestwa Francji, ustanowione w 1578 przez Henryka III Walezego. [przypis edytorski]

Z Boga zrodzony Laertiadesie, przebiegły Odysie! / Muszę ci twego żądania odmówić zupełnie po prostu… — Iliada IX 308 i nast. [przypis edytorski]

z bogactwy — dziś popr. forma N.lm: z bogactwami. [przypis edytorski]

Z Bohom (białorus.) — z Bogiem. [przypis edytorski]

z bojary — dziś popr. forma N. lm: z bojarami. [przypis edytorski]

z bojaźni spuścić (starop.) — zrezygnować nieco z [ulegania] bojaźni [tj. strachowi], ośmielić się nieco; por. dzisiejsze: spuścić z tonu. [przypis edytorski]

z boka (starop.) — dziś: z boku. [przypis edytorski]

z bóstwy — dziś popr. forma N.lm: z bóstwami. [przypis edytorski]

z (…) bracią swą — ze swymi braćmi (daw. forma liczby podwójnej); braćmi Heleny, córki Zeusa i Ledy, byli Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

z bracią — z pozostałymi braćmi zakonnymi. [przypis edytorski]

z braku laku dobry i opłatek (fraz.) — dawne powiedzenie odnoszące się do zwyczaju zaklejania listów gorącym lakiem, na którym odciskano pieczęć, oraz zastępczego używania do tego celu opłatka: cienkiego krążka z mąki i wody, który przylepiano do listu. [przypis edytorski]

z bruku twojego chciałbym mieć kamień, na którym krew i łza nie świecą — końcowy fragment wiersza Cypriana Kamila Norwida Dedykacja z 1866 r. (cyt. lekko zniekształcony, w oryginale: „Z bruku twego radbym mieć kamień (…)” itd.) [przypis edytorski]

z brzega — dziś popr.: z brzegu. [przypis edytorski]

z burzliwymi żywioły — dziś popr. forma N.lm: z burzliwymi żywiołami. [przypis edytorski]

z bydlęty — dziś popr. forma N. lm: z bydlętami. [przypis edytorski]

z cesarzem — Franciszkiem I Habsburgiem (1768–1835), ostatnim cesarzem Rzeszy Niemieckiej (1792–1806 jako Franciszek II), pierwszym cesarzem Austrii (1804–1835 jako Franciszek I). [przypis edytorski]

z chucią — z chęcią, z ochotą. [przypis edytorski]

Z chwilą, gdy przyrzekliśmy ojcu nie przystępować do żadnego interesu, nie poradziwszy się go wprzódy — w wersji oryginalnej nastąpiło to w pominiętej w polskim wydaniu źródłowym końcówce rozdziału Castillian Amoroso, gdy wieść o handlu winem doszła do ojca dzieci. [przypis edytorski]

z cieniu — dziś: z cienia. [przypis edytorski]

z cisze (daw. forma D.) — dziś: z ciszy. [przypis edytorski]

z cyfrą — z inicjałem. [przypis edytorski]

z Cylicyey (starop. forma) — z Cylicji. [przypis edytorski]

z Cypla — w oryg. ros. Мысов (Mysowowie) od ros. Мыс: przylądek, cypel; stąd: ludzie z Cypla. [przypis edytorski]

Z czasem zostałam pierwszą uczennicą pierwszej klasy — w systemie kształcenia w zakładzie wychowawczym dla dziewcząt opisywanym tutaj bohaterka zaczęła edukację od czwartej, a zakończyła na pierwszej klasie. [przypis edytorski]

z czemeśmy przyszli (daw.) — z czym przyszliśmy. [przypis edytorski]

z cztery tysiące — dziś popr. forma: z czterema tysiącami. [przypis edytorski]

Z czyich żeś ty sług? — z czyich jesteś sług; komu służysz. [przypis edytorski]

z daleka przegląda — z góry przewiduje. [przypis edytorski]

z dalekaśta (gw.) — z daleka jesteście. [przypis edytorski]

z dali w dal — Bolesław Leśmian, Śnigrobek (wiersz z tomu Napój cienisty), w. 3. [przypis edytorski]

z dary — dziś popr. forma N. lm: z darami. [przypis edytorski]

z dawna zawsze doznanego — sens: wypróbowanego. [przypis edytorski]

z defektu męża — sens: wobec braku kandydata. [przypis edytorski]

z dobrodziejem — tj. z księdzem. [przypis edytorski]

z dobytkiem wielkim — aluzja do Ks. Wyjścia 12:36-37; Hebrajczycy pożyczyli od Egipcjan kosztowne przedmioty i zabrali je ze sobą na pustynię, uciekając z Micraimu [Egiptu]. [przypis edytorski]

z dołuśmy zabezpieczeni — skrócone: z dołu jesteśmy zabezpieczeni. [przypis edytorski]

z domu ojca mojego i z ziemi rodzinnej — z Charanu, z Ur Kasdim, zob. Raszi do 24:7. [przypis edytorski]

z domy — dziś popr. forma N.lm: domami. [przypis edytorski]

z drogą Annibala przez Alpy — w 218 r. p.n.e. wódz kartagiński Hannibal odbył pochód z płd. Francji do Italii; opis tego marszu zawiera m.in. dzieło Liwiusza. [przypis edytorski]

z drogimi szaty (daw. forma) — dziś: (…) szatami. [przypis edytorski]

z drugą (…) stronę (daw.) — dziś: z drugiej strony. [przypis edytorski]

z drżeniem widoku końca muszą czekać — inwersja: z drżeniem muszą czekać końca widoku. [przypis edytorski]

z duchy brata — dziś popr. forma N.lm: z duchami (…). [przypis edytorski]

z duchy — dziś forma N.lm: z duchami. [przypis edytorski]

z duchy — dziś popr. forma: z duchami. [przypis edytorski]

z dumajką (neol. ros. od: думать: myśleć) — z myśleniem. [przypis edytorski]

z dumy obrzydzony — darzony obrzydzeniem z powodu swej dumy. [przypis edytorski]

z dużemi sześcią guzami (daw. forma) — dziś N.lm: z dużymi sześcioma guzami. [przypis edytorski]

z dworzany — dziś popr.: z dworzanami. [przypis edytorski]

z dwunastą nawy (daw.) — z dwunastoma okrętami. [przypis edytorski]