Wolne Lektury potrzebują pomocy...



Wolne Lektury są za darmo i bez reklam, bo utrzymują się z dobrowolnych darowizn i dotacji.

Na stałe wspiera nas 376 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Oferta dla Przyjaciół

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do specjalnych publikacji współczesnych autorek i autorów wcześniej niż inni.
Kliknij, by przejść do strony płatności. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur.

x
Pieśń XIX (Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy...) → ← Pieśń XVII (Niegodzien tego ten świat zawikłany...)

Spis treści

      Jan KochanowskiPieśni, Księgi wtórePieśń XVIII[1][2]

      Ucieszna[3] lutni, w której słodkie strony[4]
      Bijąc, Amfijon[5] kamień rozproszony
      Zwabił na kupę, a z chętnej opoki
      Wstał mur szeroki.
      Niemowna[6] przedtym ani ulubiona,
      Dziś na wszytek świat wielce zalecona[7],
      Zaśpiewaj, co by trudnej[8] Bogumiły
      Uszy lubiły.
      Która jakoby źrzóbek[9] niełapany
      Ani pasterzką ręką ugłaskany
      Ucieka w pole, a pędęm człowieka
      Mija z daleka.
      Ty umiesz tygry, umiesz lasy wodzić
      I bieg pochopnym[10] strumieniom zagrodzić;
      Tobie ustąpił stróż nieokrócony[11]
      Piekielnej brony[12],
      Cerber[13], chocia mu wściekły łeb nakrywa
      Sto srogich wężów, a para smrodliwa
      I sprosna piana ciecze miedzy zęby
      Z trojakiej[14] gęby.
      Biedny Iksyjon, Tytyjus[15] zmiękczony[16],
      Rozśmiał sie nie chcąc; i dzban osuszony
      Stał chwilę, za czym[17] cieszył twój rym drogi
      Dziewki niebogi[18].
      Niech Bogumiła srogość jadowitą
      Złych panien słyszy i wody niesytą
      Banię bezdenną, i pomstę nieskorą,
      Którą źli biorą
      Na drugim świecie. Bo co, prze żywego
      Boga, już mogły uczynić gorszego?
      Pomordowały, jędze niecnotliwe,
      Męże właściwe[19].
      Jedna z nich, wierna łożu małżeńskiemu[20],
      Przeciwko ojcu krzywoprzysiężnemu
      Zacnie skłamała: panna czci[21] bez końca
      Pod kręgiem słońca.
      Która: «Wstań — rzekła — wstań, mężu, by wieczny
      Sen[22] na cię nie padł, skądeś ty bezpieczny[23];
      Schroń sie przed ojcem i przed bezecnemi
      Siostrami złemi,
      Które jak lwice z głodu nieznośnego
      Wpadwszy na stado, każda morzy[24] swego;
      Ja, litościwsza, ani cię chcę tykać,
      Ani zamykać.
      Mnie niechaj ojciec trzyma w pęcie srogim,
      Żem lutość miała nad mężem ubogim;
      Mnie niechaj zaśle[25] w pogańskie narody
      Przez morskie wody.
      Idź, gdzie cię nogi i wiatry powiodą,
      Za tą życzliwej ćmy[26] nocnej pogodą[27];
      Idź zdrów, a skargę na mogiłę smętną
      Włóż więc pamiętną[28]».

      Przypisy

      [1]

      Ks. 2, Pieśń XVIII — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 11) noszącej tytuł Ad Mercurium (Do Merkuriusza). [przypis redakcyjny]

      [2]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

      [3]

      ucieszny (daw.) — przynoszący radość. [przypis redakcyjny]

      [4]

      strony (daw.) — struny. [przypis redakcyjny]

      [5]

      Amfijon — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. [przypis redakcyjny]

      [6]

      niemowny (daw.) — niemy. [przypis redakcyjny]

      [7]

      zalecony (daw.) — sławny. [przypis redakcyjny]

      [8]

      trudny — tu: nieprzystępny. [przypis redakcyjny]

      [9]

      źrzóbek — źrebak (obecnie gwarowe: źróbek). [przypis redakcyjny]

      [10]

      pochopny (daw.) — prędki, wartki. [przypis redakcyjny]

      [11]

      nieokrócony (starop.) — nie dający się zjednać. [przypis redakcyjny]

      [12]

      brona (daw.) — brama; zob. też: Ks. 2, Pieśń XIII, w. 43. [przypis redakcyjny]

      [13]

      Tobie ustąpił stróż (…) / Piekielnej brony, / Cerber — aluzja do historii Orfeusza, który wybrał się do Hadesu śladem swej zmarłej żony Eurydyki; zob. też objaśnienia do Pieśni XXI, Ks. 1. [przypis redakcyjny]

      [14]

      trojaki — potrójny. [przypis redakcyjny]

      [15]

      Iksyjon, Tytyjus — Iksjon za znieważenie Junony został wtrącony do Tartaru, gdzie cierpi męki przywiązany do koła ognistego; Totyos, mityczny olbrzym, prześladowca Latony, pokonany przez jej dzieci, Apollina i Dianę odbywa okrutną karę w Hadesie: dwa sępy wyżerają mu wątrobę, która wciąż odrasta. [przypis redakcyjny]

      [16]

      zmiękczony — czujący ulgę, rozbrojony. [przypis redakcyjny]

      [17]

      za czym — następnie. [przypis redakcyjny]

      [18]

      dzban — w którym nosiły wodę Danaidy (Dziewki niebogi) skazane za zabicie mężów (zob. w. 31–32) na wieczne napełnianie beczki bez dna (czyli bani bezdennej z w. 27); w mit. gr. Danaidy czerpały wodę za pomocą sit. [przypis redakcyjny]

      [19]

      właściwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

      [20]

      Jedna (…) wierna łożu małżeńskiemu — tylko jedna z Danaid, Hypermnestra, oszczędziła męża, Lynkeusa. [przypis redakcyjny]

      [21]

      panna czci — panna posiadająca cześć. [przypis redakcyjny]

      [22]

      wieczny sen — śmierć. [przypis redakcyjny]

      [23]

      skądeś ty bezpieczny — stąd, skąd nie spodziewasz się niebezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

      [24]

      morzyć — mordować. [przypis redakcyjny]

      [25]

      zaśle — wyśle. [przypis redakcyjny]

      [26]

      ćma (daw.) — ciemność. [przypis redakcyjny]

      [27]

      pogoda — tu: odpowiednia pora. [przypis redakcyjny]

      [28]

      Włóż (…) pamiętną — umieść na dowód pamięci. [przypis redakcyjny]

      Close
      Please wait...