Przypisy

pod górnemi grzbiety — dziś popr. forma N. lm: pod górnymi grzbietami. [przypis edytorski]

Pod Grochowem — bitwa pod Grochowem 26 kwietnia 1809 r., epizod wojny polsko-austriackiej. [przypis edytorski]

pod Grochowem naznaczony blizną — chodzi zapewne o bitwę pod Olszynką Grochowską, jedną z najbardziej krwawych bitew powstania listopadowego, która rozegrała się 25 lutego 1831 r. [przypis edytorski]

pod grozą — tu: pod groźbą. [przypis edytorski]

pod jedlami — dziś: pod jodłami. [przypis edytorski]

Pod jednym majaczeniem podpisze się Sumarokowa, pod drugą makulaturą — Elstona, a pod trzecią — Jusupowa — nawiązanie do nazwiska rosyjskiego arystokraty, generała Feliksa Sumarokowa-Elstona, księcia Jusupow (1856–1928). [przypis edytorski]

pod jego firmą — tu: pod jego adresem, skierowany do niego. [przypis edytorski]

pod Jerycho — dziś popr. forma odmienna: pod Jerychem. [przypis edytorski]

pod kadukiem — kaduk (z łac. caducus): niczyj, bezpański; tu mowa o zasadzie z prawa rzymskiego, dotyczącej własności, która nie może zostać przejęta. [przypis edytorski]

pod karabiny — dziś popr. forma N. lm: pod karabinami. [przypis edytorski]

Pod Karasiem — dawny szynk działający w narożniku nieistniejącego dziś pałacu Kazimierza Karasia w Warszawie, mający wyjątkowo złą reputację. [przypis edytorski]

pod karą powroza — tj. śmierci na szubienicy. [przypis edytorski]

pod kazyrok (z ros.) — salut. [przypis edytorski]

pod (…) kopyty — dziś popr. forma N. lm: kopytami. [przypis edytorski]

pod kozyriok (z ros.) — „bicie w dach” (w domyśle: czapki żołnierskiej); salut. [przypis edytorski]

Pod królem jednym nalepszy rząd; pod rzecząpospolitą nade wszytko nagorszy — Skarga cytuje tutaj tekst Arystotelesa Polityka za Bellarmina De controversiis. [przypis edytorski]

pod których regimentem — dziś: pod których dowództwem. [przypis edytorski]

pod liczbą kładzie — numeruje, porządkuje zapisane „liście”, karty. [przypis edytorski]

pod Maratonem — chodzi o bitwa pod Maratonem (490 p.n.e.), najważniejszą bitwę pierwszej inwazji perskiej na Grecję: wojska ateńskie pod dowództwem Miltiadesa pokonały w niej armię perską, która wylądowała w Attyce, 40 km od Aten. [przypis edytorski]

pod męką Pańską — tu: pod krzyżem. [przypis edytorski]

pod Mławą — bitwa pod Mławą, trwająca od 1 do 3 września 1939, stanowiła próbę powstrzymania niemieckiego natarcia z Prus Wschodnich. [przypis edytorski]

Pod Moskwę, na gniazdo Carów, wiodłam Cezara Franków — wzmianka dotycząca wyprawy Napoleona I na Rosję w 1812 r. [przypis edytorski]

pod murem cmentarza — mowa o zabytkowym cmentarzu ewangelicko-augsburskim w dzielnicy Wola w Warszawie, przy ulicy Młynarskiej 54/58. [przypis edytorski]

pod namiotem żywym (starop.) — pod ludzkim ciałem. [przypis edytorski]

pod namioty — dziś popr. forma N. lm: pod namiotami. [przypis edytorski]

pod nazwiskiem — tu: imienia. [przypis edytorski]

pod niebiosy (starop. forma) — dziś N.lm: pod niebiosami; pod niebem. [przypis edytorski]

pod niemi — dziś popr. forma N. lm: pod nimi. [przypis edytorski]

pod niepewnymi czasy — autor przyznaje się do niedokładnej chronologii, dalej tłumacząc ją zagubieniem dziennika. [przypis edytorski]

Pod Ołomuńcem Tatarzy pobici — wiosną 1241 r., po spustoszeniu Polski i wygranej bitwie pod Legnicą (9 kwietnia 1241), wojska tatarskie dowodzone przez Bajdara ruszyły w stronę Czech. Król Wacław I (1205–1253) starał się ich odeprzeć w okolicach Kłodzka, a następnie pokonał ich w bitwie pod Ołomuńcem. Po tej porażce Bajdar wycofał wojska i poprowadził je na południe, aby połączyć się z głównymi siłami. [przypis edytorski]

pod on czas (daw.) — wówczas, wtedy. [przypis edytorski]

pod pana Puławskiego komendą — tj. podczas konfederacji barskiej. [przypis edytorski]

pod parą — w znaczeniu „gotowy do drogi”, silniki rozgrzane a para w tłokach sprężona. Zwrot funkcjonuje również we wszystkich kontekstach związanych z poruszaniem się pojazdem silnikowym, nie tylko maszyną parową. [przypis edytorski]

pod Philippi — w 42 r. p.n.e. w bitwie pod Filippi starła się armia republikańska pod wodzą Brutusa i Kasjusza, którzy wcześniej zorganizowali spisek, doprowadzając do zabicia Juliusza Cezara (jako tyrana) z armią obrońców cesarstwa dowodzoną przez Marka Antoniusza i Oktawiana (politycznego sprzymierzeńca i usynowionego spadkobiercę Cezara); gdy oczywiste stało się, że klęska jest nieuchronna, Brutus popełnił samobójstwo, przebijając się mieczem, zaś Kasjusz kazał się zabić niewolnikowi. [przypis edytorski]

pod placki — chodzi o podkładanie papieru pod wypieki, by nie przywierały do blachy. [przypis edytorski]

pod rękę Faraona — «Pod kontrolą [Faraona], w jego skarbcach», zob. Raszi do 41:35. [przypis edytorski]

pod rządami ostatnich Ludwików — ostatnich królów przedrewolucyjnej Francji, współczesnych Diderotowi: Ludwika XVI i jego następcy Ludwika XVII, obalonego przez rewolucję. [przypis edytorski]

„pod samym miastem zatknął sztandary” — z ballady o Alpuharze w Konradzie Wallenrodzie Mickiewicza. [przypis edytorski]

pod Saturnem (…) zrodzony — wg wierzeń astrologicznych ludzie urodzeni pod wpływem Saturna mają posępne, melancholijne usposobienie. [przypis edytorski]

pod sekretem — prosząc o zachowanie tajemnicy. [przypis edytorski]

Pod Setką — przedwojenny warszawski bar mieszczący się w nieistniejącej dziś kamienicy Pinkusa Lothego na rogu Alei Jerozolimskich oraz Marszałkowskiej. [przypis edytorski]

pod sklepem niebiosów (daw. formy) — dziś: pod sklepieniem niebios. [przypis edytorski]

pod skrzydły — dziś popr. forma N. lm: pod skrzydłami. [przypis edytorski]

pod skrzyńmi — dziś popr. forma N. lm: pod skrzyniami. [przypis edytorski]

pod sosnową wiechę — przen.: do karczmy; wiecha: drzewko lub wieniec mocowany na dachu domu, którego budowę właśnie ukończono. [przypis edytorski]

pod stopy — dziś popr. forma N.lm: pod stopami. [przypis edytorski]

pod strachem karykatury — dziś: ze strachu przed karykaturą. [przypis edytorski]

pod ścisłym incognito — ukrywając swoją tożsamość. [przypis edytorski]

pod ten czas (daw.) — tymczasem, wówczas. [przypis edytorski]

pod ten czas — dziś popr.: w tym czasie; wówczas, tymczasem. [przypis edytorski]

pod twoimi ciosy (daw. forma) — dziś: (…) ciosami. [przypis edytorski]

Pod Twoją obronę, Dziesięcioro, Wierzę, Aniele Boży — modlitwy katolickie. [przypis edytorski]

Pod Twoją obronę — modlitwa maryjna z prośbą o opiekę nad wspólnotą Kościoła. [przypis edytorski]

pod tymi filary (daw. forma) — dziś N.lm: pod tymi filarami. [przypis edytorski]

pod tysiąc (starop.) — około tysiąc. [przypis edytorski]

pod utwierdzeniem — tu w znaczeniu; (któż) może twierdzić, że (…). [przypis edytorski]

pod wiechami — tj. w karczmach, których znak rozpoznawczy stanowiła wiecha, czyli wieniec albo przyozdobione drzewko, umieszczone nad wejściem. [przypis edytorski]

pod wiechami — tu: w karczmach. [przypis edytorski]

pod wiechą (daw.) — karczma, gospoda. [przypis edytorski]

pod wiechę — do karczmy, której znakiem rozpoznawczym była wiecha, tj. wiązanka gałęzi lub małe drzewko, przybrane i przybite nad wejściem. [przypis edytorski]

pod wiechę — do karczmy. [przypis edytorski]

pod wiechę — tj. do karczmy, której znak rozpoznawczy zwyczajowo stanowiła wiecha, czyli wieniec albo przyozdobione drzewko, umieszczone nad wejściem. [przypis edytorski]

pod wieczór — u Cylkowa: nad wieczorem. [przypis edytorski]

pod wielu — dziś popr. forma N.: wieloma. [przypis edytorski]

pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]

pod wodę (daw.) — pod prąd. [przypis edytorski]

pod wodę — tu: pod prąd. [przypis edytorski]

pod wrażeniem krwi ślimaczków z morza lakońskiego — z krwi ślimaków morskich wytwarzano purpurę. [przypis edytorski]

Pod Wróblem — bar mieszczący przy ul. Mazowieckiej 14 w Warszawie (róg Traugutta), w którym w okresie międzywojennym jadała bohema artystyczna. [przypis edytorski]

pod wschodem (starop.) — pod schodami. [przypis edytorski]

pod wtór — do wtóru. [przypis edytorski]

pod złośliwymi pomruki — dziś popr. forma N.lm: (…) pomrukami. [przypis edytorski]

pod Zülpich (…) Na tych to polach, gdzie się wedle podań kronikarzy, Klodoweuszowi miał okazać znak krzyża na niebie — autor pomieszał dwa różne wydarzenia: legendarny znak krzyża na niebie (ze słowami „in hoc signo vinces”) ukazał się nie Chlodwigowi („Klodoweuszowi”) przed bitwą od Zülpich (Tolbiac) w 496, lecz Konstantynowi Wielkiemu przed zwycięstwem nad Maksencjuszem przy Moście Mulwijskim w 312. Podczas bitwy pod Zülpich Chlodwig, widząc katastrofalną sytuację, miał modlić się do Boga swojej żony i ślubować, że się nawróci i ochrzci, jeśli uniknie klęski. Po czym losy bitwy się odwróciły: zginął król Alamanów i jego wojska poszły w rozsypkę. Opowieść pochodzi od Grzegorza z Tours, który jednak nie wspomina o żadnym krzyżu na niebie, choć w podsumowaniu wydarzeń nazywa Chlodwiga „kolejnym Konstantynem”. [przypis edytorski]

pod Żółtymi Wodami — przegrana przez Polaków bitwa z Kozakami w roku 1648. [przypis edytorski]

podać — dziś: podstawić. [przypis edytorski]

podać się (daw.) — wychylić się w określonym kierunku. [przypis edytorski]

podać się o paszport — dziś popr.: złożyć podanie o paszport. [przypis edytorski]

podać się w tył (daw.) — pochylić się w tył. [przypis edytorski]

podać tył (daw.) — odwrócić się. [przypis edytorski]

podać tył — odwrócić a. cofnąć się (np. o armii). [przypis edytorski]

podać tyły (starop.) — uciekać, być w odwrocie. [przypis edytorski]

podagra a. dna moczanowa — przewlekła choroba zapalna stawów, wynikająca z zaburzeń przemiany materii. [przypis edytorski]

podagra — choroba charakteryzująca się pogrubieniem stawu dużego palca u nogi i ograniczeniem jego ruchów oraz napadowymi bólami i obrzękiem w okresach zaostrzeń. [przypis edytorski]

podagra — choroba, której objawem jest pogrubienie stawu dużego palca u nogi i ograniczenie jego ruchów oraz napadowe bóle i obrzęk. [przypis edytorski]

podagra — choroba pociągająca za sobą bóle stawów, zwł. wielkiego palca u nogi. [przypis edytorski]

podagra — choroba stawów. [przypis edytorski]

podagra — choroba zapalna stawów, której objawem jest nawracający obrzęk stawu dużego palca stopy i towarzyszące mu silne bóle. [przypis edytorski]

podagra — choroba zniekształcająca i powiększająca staw dużego palca u nogi, której towarzyszą okresowe napadowe bóle. [przypis edytorski]

podagra — dna moczanowa, choroba charakteryzująca się nawracającymi epizodami ostrego zapalenia stawów. [przypis edytorski]

podagra — dna moczanowa, rodzaj zapalenia stawu, zazwyczaj u palucha u stopy. [przypis edytorski]

podagra (med.) — stan chorobowy stawów palucha stopy; podagryk: osoba cierpiąca na podagrę. [przypis edytorski]

podagra — przewlekła choroba stawów stóp; artretyzm a. dna moczanowa. [przypis edytorski]

podagrische — übel gelaunte. [przypis edytorski]

podagristischen — Podagra: Fußgicht. [przypis edytorski]

podagry — przewlekła choroba zapalna stawów; artretyzm. [przypis edytorski]

podagryczny — cierpiący na podagrę, czyli artretyzm (dnę moczanową), chorobę charakteryzującą się nawracającymi epizodami ostrego zapalenia stawów. [przypis edytorski]

podagryczny — dotyczący dny moczanowej, rodzaju zapalenia stawu, zazwyczaj u palucha u stopy. [przypis edytorski]

podając dukata — poprawniej: (…) dukat. [przypis edytorski]

podaje on [Pliniusz], że inni artyści ze skromności wyrażali się w nieoznaczonym czasie (…) — lib. XXXVI, sect. 4, p. 730. [przypis edytorski]

podaje się — znajduje się. [przypis edytorski]