Przypisy

ćmić się — tu: ciemnieć. [przypis edytorski]

ćmić się — tu: zaćmiewać się, niknąć w ciemności. [przypis edytorski]

ćmić — tu: oszukiwać, żartować. [przypis edytorski]

ćmić — tu: zaćmiewać, przyćmiewać. [przypis edytorski]

ćmić — zaćmiewać, zasłaniać. [przypis edytorski]

ćmieć — dziś popr. forma: ćmić; tj. ledwo dostrzegalnie świecić. [przypis edytorski]

ćmy właściwe (Tineidae) — obecnie Tineidae noszą nazwę molowate, zaś ćmy to potoczna nazwa motyli nocnych, które niegdyś klasyfikowano jako osobny podrząd Heterocera rzędu motyli. [przypis edytorski]

Čort… — Velnias… [przypis edytorski]

ćpać (daw. pot.) — żarłocznie jeść. [przypis edytorski]

ćpał — tu: jadł łapczywie. [przypis edytorski]

ćwiczenie — tu: chłosta; por. oćwiczyć kogo. [przypis edytorski]

ćwiczeńszy (starop. forma) — dziś popr.: bardziej wyćwiczony. [przypis edytorski]

ćwiczonoż nas (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ćwiczono nas, czyż ćwiczono nas. [przypis edytorski]

ćwiczony (daw.) — bity, chłostany. [przypis edytorski]

ćwiczyć (daw.) — napominać. [przypis edytorski]

ćwiczyć — tu: bić. [przypis edytorski]

ćwiczyć — tu daw.: bić, wymierzać karę chłosty. [przypis edytorski]

ćwieczek — gwóźdź, mały ćwiek. [przypis edytorski]

ćwieczek — mały gwóźdź, gwoździk. [przypis edytorski]

ćwieczkarnia — fabryka produkująca gwoździe. [przypis edytorski]

ćwiek — duży gwóźdź. [przypis edytorski]

ćwiek — gwóźdź. [przypis edytorski]

ćwiek — tu: prawdopodobnie żargonowe określenie klawisza w maszynie do pisania. [przypis edytorski]

Ćwierciakiewiczowa — autorka niezwykle popularnej w okresie międzywojennym książki kucharskiej. [przypis edytorski]

Ćwierciakiewiczowa — autorka popularnych w XIX i na pocz. XX w. książek kucharskich. [przypis edytorski]

Ćwierczakiewicz, Józef (1822–1869) — działacz polityczny, dziennikarz; przedstawiciel Komitetu Centralnego Narodowego; komisarz Rządu Narodowego w Wielkiej Brytanii. [przypis edytorski]

Ćwierczakiewiczowa, Lucyna, właśc. Lucyna von Bachman — primo voto Staszewska, secundo voto Ćwierczakiewicz; niezwykle popularna postać XIX-wiecznej Warszawy, cieszyła się sympatią m.in. Bolesława Prusa, autorka poczytnych książek podejmujących tematykę prowadzenia gospodarstwa domowego oraz kuchni (m.in. wielokrotnie wznawiane 365 obiadów za pięć złotych, Warszawa 1860); współpracowała z czasopismami „Bluszcz” (gdzie w l. 1865–1894 prowadziła dział mody i gospodarstwa domowego) oraz „Kurier Warszawski”; od 1870 r. prowadziła przy ul. Królewskiej 3 w Warszawie salon, w którym podejmowała gości przyrządzanymi przez siebie daniami. [przypis edytorski]

ćwierć (daw.) — tu: dawna miara. [przypis edytorski]

ćwierć (daw.) — tu: drewniane naczynie o pojemności ćwiartki korca. [przypis edytorski]

ćwierć (daw.) — tu: zapewne chodzi o używane dawniej drewniane naczynie. [przypis edytorski]

ćwierć kopy — 15; kopa — 60. [przypis edytorski]

ćwierć południka — autor południkiem (méridien) nazywa zamkniętą, zbliżoną do okręgu linię na powierzchni Ziemi, przechodzącą przez bieguny i obiegającą ją wokół. Obecnie południkiem nazywa się połowę takiej linii, od bieguna do bieguna. Stąd też wg obecnej terminologii metr jest równy w przybliżeniu jednej dziesięciomilionowej części połowy południka. [przypis edytorski]

ćwierć — trzy miesiące. [przypis edytorski]

ćwierć — wypłacany kwartalnie żołd. [przypis edytorski]

ćwiertować — dziś popr.: ćwiartować. [przypis edytorski]

ćwiertowane — dziś: ćwiartowane. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — człowiek ćwiczony, doświadczony, szczwany; wyjadacz. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — doświadczony, przebiegły człowiek. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — ktoś doświadczony, przebiegły, chytry. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — tu: kapłon, wykastrowany, specjalnie utuczony młody kogut; wyglądać jak ćwik: być zarumienionym. [przypis edytorski]

ćwik (daw.) — zuch, spryciarz (także: istota niedojrzała lub nieokreślona pod względem płci). [przypis edytorski]

ćwik — zuch. [przypis edytorski]

čypdyti — skriausti. [przypis edytorski]

čysta (sl.) — čia: skaisti. [przypis edytorski]

čyžė — duoklė, mokestis. [przypis edytorski]

d…a — w innym wydaniu: diabła. [przypis edytorski]

d'Aiguillon, właśc. Anne-Charlotte de Crussol de Florensac, księżna d'Aiguillon (1700–1772) — dama dworu Ludwika XV, tłumaczka, prowadziła salon literacki w Paryżu, przyjmując filozofów i encyklopedystów. [przypis edytorski]

d'Alembert, Jean (1717–1783) — fr. pisarz, filozof i matematyk; współtwórca Encyklopedii. [przypis edytorski]

d'Alembert, Jean le Rond (1717–1783) — filozof, matematyk i fizyk francuski, współautor Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. [przypis edytorski]

d'Alembert, Jean le Rond (1717–1783) — francuski filozof, matematyk i fizyk, współautor Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. [przypis edytorski]

d'Alembert, Jean Le Rond (1717–1783) — francuski filozof, matematyk i fizyk, współredaktor Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. [przypis edytorski]

D'Annunzio, Gabriel (1863–1938) — włoski powieściopisarz, poeta i dramaturg, dowódca wojskowy i pilot myśliwców podczas I wojny światowej, po wojnie nacjonalistyczny agitator, wywarł znaczny wpływ na Mussoliniego, w 1924 r. nobilitowany przez Wiktora Emmanuela III i obdarzony dziedzicznym tytułem księcia Montenevoso; w literaturze zasłynął z pierwszych prób futurystycznych, później skłaniał się do ekspresjonizmu, autor wielu sztuk pisanych dla Eleonory Duse, w których miała ona kreować role główne; w powieści Il fuoco („Ogień”, 1900) opowiada dzieje swej miłości do tej aktorki. [przypis edytorski]

d'Annunzio, Gabriele (1863–1938) — poeta, dramaturg i prozaik włoski. [przypis edytorski]

D'Annunzio, Gabriele (1863–1938) — wł. dramaturg. [przypis edytorski]

D'Annunzio, Gabriele (1863–1938) — włoski lotnik wojskowy, poeta, dramaturg, prozaik oraz polityk, uważany za jednego z prekursorów włoskiego faszyzmu. [przypis edytorski]

D'Annunzio, Gabriele (1863–1938) — włoski, poeta, dramaturg, prozaik, polityk oraz lotnik wojskowy. [przypis edytorski]

D'Annunzio, Gabriele (1863–1938) — włoski powieściopisarz, poeta i dramaturg, lotnik wojskowy podczas I wojny światowej, po wojnie nacjonalistyczny agitator, wywarł znaczny wpływ na Mussoliniego; w literaturze zasłynął z pierwszych prób futurystycznych, później skłaniał się do ekspresjonizmu; znany zwłaszcza z bestsellerowej powieści Triumf śmierci (1894). [przypis edytorski]

d'Argens właśc. de Boyer, Jean-Baptiste (1704–1771) — markiz d'Argens; filozof i pisarz fr.; pełnił funkcję dyrektora akademii oraz urząd honorowy Kammerherra na dworze króla pruskiego Fryderyka Wielkiego; autor pamiętników-powieści (Mémoires de M. le marquis d'Argens 1735; Les Enchaînements de l'amour et de la fortune ou mémoires du marquis de Vaudreville 1746), książek popularyzatorskich i kompilacji: Lettres juives (1738, pełny tytuł: Correspondance philosophique, historique et critique entre un juif voyageur et ses correspondans en divers endroits), Lettres cabalistiques (1741), Lettres chinoises (1751), Mémoires secrets de la république des lettres (1737–1744) oraz Histoire de l'esprit humain i Philosophie du bon sens (1755). [przypis edytorski]

d'Argenson, René Louis de Voyer de Paulmy (1694–1757) — francuski polityk i myśliciel polityczny. [przypis edytorski]

d'Artagnan — główny bohater cyklu powieści Aleksandra Dumasa, Gaskończyk, muszkieter króla Ludwika XIII i Ludwika XIV; wzorowany na historycznej postaci Charlesa de Batz-Castelmore hrabiego d'Artagnan (1611–1673). [przypis edytorski]

d'Assoucy, Charles Coypeau (1605–1677) — francuski autor piszący burleski, muzyk, przyjaciel Cyrana de Bergerac i Moliera. [przypis edytorski]

D'autres l'ont possédé, je le sais… (fr.) — Wiem, że inni ją posiedli… Tak, pierwszy zaznał tej winorośli o owocach złoconych promieniami słońca Orientu! Drugi kąpał się w jej spokojnym nurcie! Trzeci upił się kroplą nocy pełnej smutnych gwiazd!… Cóż mnie oni obchodzą! Ja jeden naprawdę wiem, co mi dała… (tłum. Szymon Kowalski) [przypis edytorski]

d'autres morceaux, encore plus beaux (fr.) — inne utwory, jeszcze piękniejsze. [przypis edytorski]

D'Avenel, Georges (1855–1939) — francuski historyk i ekonomista. [przypis edytorski]

D.C.L. — skrót od ang. Doctor of Civil Law: doktor prawa cywilnego. [przypis edytorski]

D. D. i Ost. — Dzień dzisiejszy i Ostatni, utwory Krasińskiego. [przypis edytorski]

d'Eon de Beaumont, Charles, znany jako kawaler d'Eon lub panna d'Eon (1728–1810) — francuski dyplomata, szpieg i żołnierz; walczył w wojnie siedmioletniej, szpiegował na rzecz Francji podczas pobytu w Rosji i Anglii; zasłynął z noszenia damskich sukien i podawania się za kobietę. [przypis edytorski]

d'Espagnac, Marc René (1752–1794) — nieuczciwy dostawca wojskowy związany z Dantonem. [przypis edytorski]

d'etre malheureusement assomé, quand je me consome d'ennui et de mille chagrins (fr.) — że będę nieszczęśliwie zabity, gdy zjada mnie nuda i tysiąc zmartwień. [przypis edytorski]

d'Épinay, Louise (1726–1783) — francuska pisarka, znana także z rozlicznych romansów, między innymi z Jean-Jacques'em Rousseau. [przypis edytorski]

d'Évreux, Yves, właśc. Simon Michellet (ok. 1577–1632 a. 1633) — historyk i odkrywca fr., autor dzieł traktującego o osobliwościach przyrodniczych Brazylii, gdzie był misjonarzem, pt. Suitte de l'histoire des choses plus mémorables advenues en Maragnan es annśes 1613 et 1614. [przypis edytorski]

d'Haussonville, Joseph (1809–1884) — francuski polityk i historyk; członek Akademii Francuskiej (1869), od 1836 mąż Luizy d'Haussonville (1818–1882), córki księcia Achille Charles'a de Broglie. [przypis edytorski]

d'Hérouville, Antoine Ricouart (1713–1782) — francuski generał-porucznik armii królewskiej, uczony, współpracownik Encyklopedystów; jego pierwszą żoną była Louise Gaucher (zm. 1765). [przypis edytorski]

d'Houdetot księżna, właśc. Elisabeth Françoise Sophie Lalive de Bellegarde (1730–1813) — znana z trwającego 50 lat związku z Saint-Lambertem; w pani d'Houdetot kochał się Rousseau, co opisuje w jednym z rozdziałów Wyznań. [przypis edytorski]

D. O. M. (łac. Deo Optimo Maximo) — Bogu Najlepszemu, Największemu; napis umieszczany na nagrobkach. [przypis edytorski]

d'Ollivet, Antoine Fabre (1767–1825) — pisarz, poeta i kompozytor, zajmował się hermeneutyką biblijną i filozoficzną, badał język hebrajski, początki rodzaju ludzkiego i organizacji społecznej, zajmował się też muzyką jako sztuką świętą, a także pitagoreizmem (napisał komentarze do tradycyjnie przypisywanych Pitagorasowi Złotych wersów); jego wpływ zaowocował odrodzeniem neopitagoreizmu, odwoływały się do niego różne nurty spirytualizmu oraz okultyści, tacy jak Eliphas Lévi, Gérard Encausse (Papus) czy Édouard Schuré. [przypis edytorski]

d'Orléans-Longueville, Charles-Paris (1649–1672) — kandydat do polskiego tronu wysuwany przez obóz profrancuski podczas walki stronnictw po wyborze Michała Korybuta Wiśniowieckiego; zginął podczas forsowania Renu w bitwie pod Tolhuis. [przypis edytorski]

D'où date la sorcière? (fr.) — kiedy pojawiła się czarownica? [przypis edytorski]

D. P. Camp — ang. Displaced Persons Camp, obóz dla dipisów, czyli osób, które w wyniku wojny znalazły się poza granicami swoich krajów i nie mogą do nich wrócić. [przypis edytorski]

d'un malheureux émigré polonais (fr.) — nieszczęśliwego polskiego emigranta. [przypis edytorski]

d'une chambre du malade (fr.) — z pokoju chorego. [przypis edytorski]

d'une Haute Nouveauté — według (szczytu) najnowszej mody. [przypis edytorski]

d'une manière spontanée (fr.)— w sposób przypadkowy. [przypis edytorski]

d…w — durniów. [przypis edytorski]

da capo al fine (wł., muz.) — od początku do końca (jeszcze raz, w kółko). [przypis edytorski]

da capo senza fine (wł.) — w dosłownym tłumaczeniu: „od początku bez końca”; parafraza używanego w notacji muzycznej określenia da capo al fine, oznaczającego powtórzenie całego utworu od początku do końca. [przypis edytorski]

da capo (wł., muz.) — od początku. [przypis edytorski]

da capo (wł., muz.) — wskazówka, by powtórzyć wykonanie utworu muzycznego lub jego części od początku. [przypis edytorski]

da capo (wł.) — od początku, jeszcze raz; tutaj jako instrukcja w odniesieniu do zapisu muzycznego. [przypis edytorski]

da capo (wł.) — od początku, na nowo. [przypis edytorski]

da capo (wł.) — od początku. [przypis edytorski]

da capo (wł.) — od początku. [przypis edytorski]

da capo (wł.) — od początku; znowu. [przypis edytorski]

da, da (ros.) — tak, tak. [przypis edytorski]

Da, da, zabyłem (z ros.) — tak, tak, zapomniałem. [przypis edytorski]

Da, famielij (z ros., fonetycznie) — Tak, rodzin. [przypis edytorski]

da hört die Gemütlichkeit auf (niem.) — tam kończy się przyjemność (przytulność itp.). [przypis edytorski]

da ist er ja (niem.) — tutaj (on) jest; otóż i on. [przypis edytorski]

da iurandi (łac.) — przysięgnij; daj słowo. [przypis edytorski]