Dzisiaj aż 13,496 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 175590 przypisów.
uniwersał (daw.) — akt prawny ogłaszany przez króla. [przypis edytorski]
uniwersał — ogłaszany publicznie list królewski; tu: chodzi o odezwy wydane w Tucholi, nakazujące gromadzić się koło Łukowa na Podlasiu. [przypis redakcyjny]
uniwersał — ogłaszany publicznie ważny list królewski, odezwa. [przypis edytorski]
uniwersał — podane do wiadomości powszechnej (łac. universalis) zarządzenie najwyższej władzy wykonawczej; tu: zwołanie sejmiku wyborczego po raz drugi; pierwszy, jak bardzo wiele innych w r. 1773, nie doszedł; wzdragano się obsyłać Sejm, który miał zatwierdzić rozbiór. [przypis redakcyjny]
uniwersał — w dawnej Polsce: ogłaszany publicznie list królewski; później: królewski akt prawny. [przypis edytorski]
uniwersytet helsingfordzki — uniwersytet w Helsinkach, Helsingfors to oryginalna szwedzka nazwa miasta. [przypis edytorski]
Uniwersytet Oksfordzki — ang. University of Oxford, najstarsza brytyjska uczelnia publiczna w Oksfordzie w płd. Anglii. [przypis edytorski]
uniwersytet w Oxfordzie — publiczna uczelnia wyższa, najstarsza w Anglii (i w krajach anglosaskich), uważana za najlepszą uczelnię na świecie. Zlokalizowana w południowej części kraju, około 100 km od Londynu. [przypis edytorski]
uniwersytet został ufundowany ku pamięci zmarłego piętnastoletniego synka multimilionera — Stanford University został założony przez byłego gubernatora Kalifornii, senatora Lelanda Stanforda i jego żonę Jane Lathrop Stanford w 1891 r. na cześć zmarłego w 1884 na dur brzuszny dwa miesiące przed swymi szesnastymi urodzinami syna, Lelanda Stanforda juniora. Stanfordowie twierdząc, że nic więcej nie mogą dla niego zrobić, postanowili uczynić Stanford juniora patronem uniwersytetu, „aby dzieci Kalifornii były naszymi dziećmi”. Akt założenia pochodzi z 1885 r., uniwersytet został otwarty 1 października 1891 r. [przypis edytorski]
Unkas (1588–1683) — wódz plemienia indiańskiego w Connecticut, uważany za jednego z ostatnich Mohikanów (głównie dzięki literaturze przygodowej), choć w rzeczywistości jego szczep należał do Moheganów. [przypis edytorski]
uno pezzo duro (wł.) — jeden twardy kawałek; tu zapewne zniekszt. hiszp. uno peso de oro: jedną sztukę złota. [przypis edytorski]
unosić (starop.) — uprowadzać; zabierać. [przypis edytorski]
UNRRA — ang. United Nations Relief and Rehabilitation Administration; międzynarodowa organizacja, utworzona w 1943 r. w Waszyngtonie w celu udzielenia pomocy krajom Europy i Azji po II wojnie światowej. [przypis edytorski]
UNRRA — ang. United Nations Relief and Rehabilitation Administration; międzynarodowa organizacja utworzona w 1943 r. w Waszyngtonie w celu udzielenia pomocy krajom Europy i Azji po II wojnie światowej. [przypis edytorski]
Unsinn (niem.) — nonsens. [przypis edytorski]
Unstrut (niem.), pol. Unstruta — rzeka we wschodnich Niemczech, lewy dopływ Soławy. [przypis edytorski]
untauglich (niem.) — niezdolny, nienadający się. [przypis edytorski]
Unter den Linden (niem.: Pod Lipami) — reprezentacyjna aleja Berlina, główny bulwar zabytkowego centrum. [przypis edytorski]
unter seinem Regiment (niem.) — pod jego rządami. [przypis edytorski]
Untergang der Menscheit (niem.) — Upadek ludzkości. [przypis tłumacza]
Untergang des Abendlandes (niem.) — Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte (Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej), dzieło Oswalda Spenglera (1880–1936) opublikowane w 1922 r. [przypis edytorski]
Untergang des Abendlandes — w Polsce wydano to dzieło jako Zmierzch Zachodu. [przypis edytorski]
Untergang (niem.) — zagłada. [przypis edytorski]
unterkunft (niem.) — obozowy magazyn. [przypis edytorski]
unteroficer (daw., z niem. Unteroffizier) — podoficer. [przypis edytorski]
unteroficer (z niem.) — podoficer. [przypis edytorski]
unteroficer (z niem.) — podoficer; tu: niższy urzędnik. [przypis edytorski]
unteroficerów — podoficerów. [przypis redakcyjny]
Unterscharführer — najmłodszy stopień podoficerski w SS. [przypis edytorski]
unus homo nobis cunctando restituit rem (łac.) — jeden człowiek zwlekaniem ojczyznę nam zbawił; słowa Enniusza o Fabiuszu Kunktatorze u Cycerona w De senectute, IV; na boku dopisano: Czarniecki. [przypis redakcyjny]
unus tenor (łac.) — nad jedną treścią, nad jedną zawartością. [przypis edytorski]
Unusquique mavult credere, quam judicare (łac.) — każdy woli wierzyć, niż wydawać własny sąd (Seneka, O życiu szczęśliwym I 4). [przypis edytorski]
Unusquisque sibi Deum fingit (łac.) — „Każdy sobie wymyśla Boga”. [przypis tłumacza]
Unusquisque (…) via (łac.) — „Niech każdy swoją postępuje drogą” (Propertius, Elegiae, II, 25, 38; tłum. Edmund Cięglewicz). [przypis tłumacza]
Unzeitgemaesze Betrachtungen III. 1870. [przypis autorski]
Uoklej — próba zapisania wymowy nazwiska Walkley, potrzebna w końcu XIX w., kiedy niewielu czytelników było oswojonych z językiem angielskim. [przypis edytorski]
uoksas — išpuvusi skylė medyje, drevė, šova. [przypis edytorski]
uomo libero (wł.) — wolny człowiek. [przypis edytorski]
uomo positivo (wł.) — przyzwoity człowiek. [przypis redakcyjny]
uomo scellerato (wł.) — dosł. człowiek zły, człowiek zbrodniczy; tu: jako termin ukuty przez kryminologa i antropologa wł. Cesare Lombroso. [przypis edytorski]
uostai — ūsai. [przypis edytorski]
upad (daw.) — upadek. [przypis edytorski]
upad (starop.) — upadek. [przypis edytorski]
upad — upadek; tu: forma skrócona dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. [przypis edytorski]
upadek Cesarstwa przyczyni się do rozpowszechnienia płócien bawełnianych — ponieważ bawełna pochodziła z kolonii brytyjskich, zaś upadek Cesarstwa spowodował zdjęcie nałożonej przez Napoleona tzw. blokady kontynentalnej, tj. całkowitego zakazu handlu z Wielką Brytanią. [przypis edytorski]
upadek Orleanów — abdykacja (24 lutego 1848) i ucieczka króla Ludwika Filipa I, pochodzącego z orleańskiej linii rodu Burbonów; spowodowane zamieszkami podczas rewolucji lutowej, zakończonej proklamowaniem Drugiej Republiki Francuskiej. [przypis edytorski]
upadek ostatniego króla światów dotychczas nieznanych — tu chodzi zapewne o Montezumę II (1466–1520), władcę meksykańskiego imperium Azteków, który miał jednak dwóch krótko panujących następców, w przeciwieństwie do niego walczących z Hiszpanami. [przypis edytorski]
upadek Wiednia — krwawe stłumienie przez wojska cesarskie ostatniego zrywu Wiosny Ludów w Wiedniu, zwanego rewolucją październikową (6–31 października 1848). [przypis edytorski]
upadkowi* — zwątpieniu, rozpaczy. [przypis redakcyjny]
upadł (starop.) — tu: odpadł. [przypis edytorski]
upadłszy na ziemię, krew mnie zalała — błąd logiczny i gramatyczny (niezgodność podmiotów dla imiesłowu i osobowej formy czasownika); dziś popr. np. upadłem na ziemię i krew mnie zalała. [przypis edytorski]
upadniony (daw. forma) — dziś: upadły (ten, który upadł). [przypis edytorski]
upału — według opowieści talmudycznej (Bawa Mecia 86b), Bóg uczynił ten dzień wyjątkowo gorącym, «aby wędrowcy nie trudzili Abrahama, ale gdy ujrzał, że Abraham smuci się tym, iż nie nadchodzą goście, przyprowadził do niego aniołów pod postacią ludzi», zob. Raszi do 18:1. [przypis edytorski]
upały — dziś popr. forma N.lm: upałami. [przypis edytorski]
upamiętać się — dziś: opamiętać się. [przypis edytorski]
upamiętać się — dziś popr.: opamiętać się. [przypis edytorski]
upamiętaj się (daw.) — dziś: opamiętaj się. [przypis edytorski]
upamiętanie (daw.) — dziś: opamiętanie. [przypis edytorski]
upamiętanie — dziś: opamiętanie. [przypis edytorski]
upamintajta się (gw.) — opamiętajcie się. [przypis edytorski]
Upaniszady — najpóźniejsze teksty wchodzące w skład Wed, hinduskich świętych ksiąg, powstałe w VIII–III w. p.n.e., o treści religijno-filozoficznej. [przypis edytorski]
Upaniszady — staroż. teksty indyjskie o treści religijno-filozoficznej będące najpóźniejszą częścią wedyjskiego objawienia. Zawierają podstawowe koncepcje filozoficzne hinduizmu. Odegrały ważną rolę w rozwoju idei duchowych w staroż. Indiach. [przypis edytorski]
upartszy — dziś: bardziej uparty. [przypis edytorski]
upas antiar — trucizna przyrządzana z drzewa upas (Antiaris toxicaria), należącego do rodziny morwowatych gatunku występującego w tropikalnej strefie międzyzwrotnikowej, w Azji Płd.-Wsch.; wysokie, wiecznie zielone drzewo o pojedynczych, eliptycznych, sercowatych u nasady liściach, którego mleczny sok zawiera glikozydy nasercowe (antiarynę i antiozydynę); tradycyjnie był stosowany do zatruwania grotów strzał i oszczepów. [przypis edytorski]
upas — trujące drzewo z rodziny morwowo-figowej. [przypis edytorski]
upatrować — dziś popr.: wypatrywać. [przypis edytorski]
upatrować (starop. forma) — dziś: upatrywać; dopatrywać się; tu: pilnować się. [przypis edytorski]
upatrować (starop. forma) — upatrywać; tu: przewidywać. [przypis edytorski]
upatrować (starop. forma) — upatrywać, wypatrywać. [przypis edytorski]
upatrowała (starop. forma) — upatrywała; przewidywała. [przypis edytorski]
upatrując — podpatrując. [przypis redakcyjny]
upatrywać (daw.) — szukać i umieć dojrzeć, oceniać. [przypis redakcyjny]
upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, oczekiwać zobaczenia, wypatrywać. [przypis redakcyjny]
upatrzyć (starop.) — dostrzec, zobaczyć. [przypis edytorski]
upatrzyły sobie jego (…) za obiekt (…) zabawy — kontaminacja dwóch zwrotów: „upatrzyć kogoś sobie” oraz: „obrać sobie kogoś jako” (obiekt żartów itp.). [przypis edytorski]
Upełnomocnijcie dzisiaj ręce wasze dla Wiekuistego — „Wy, którzy zabiliście [odstępców], poprzez ten czyn staliście się godni być kohenami (kapłanami) Wszechmogącego”, Raszi do 32:29 [1]. [przypis tradycyjny]
upełny (starop.) — zupełny. [przypis redakcyjny]
upędzającymi — dziś raczej: pędzącymi. [przypis edytorski]
uph — hufiec. [przypis edytorski]
uphy — hufce. [przypis edytorski]
upieka — dziś: spieka, upał. [przypis edytorski]
upija [się] wolnością nierozcieńczoną — w starożytnej Grecji wino pito zwykle rozcieńczone. [przypis edytorski]
upior — dziś: upiór. [przypis edytorski]
upiorem jest wszystko, co krępuje swobodny rozwój osoby ludzkiej, co nie pozwala jej uzewnętrznić się; ze wszystkimi jej właściwościami — S. Brzozowski, Co to jest modernizm?, s. 27. [przypis autorski]
upiorem — tu: jak upiór. [przypis edytorski]
Upiory — dramat Henrika Ibsena z 1891 r. [przypis edytorski]
Upiór — to zjawa Jakuba Szeli; ukazuje się ona Dziadowi, który niedawno uparcie wracał do myśli o „krwawych zapustach”, drażniąc ojca panny młodej, co wydał córki za „panów” z miasta. Jakub Szela (1737–1866), chłop ze Smarzowej niedaleko Tarnowa, stanął 20 lutego 1846 r. w Tarnowskicm Jasielskiem na czele żywiołowego „poruszenia chłopskiego” przeciw szlachcie, sprowokowanego przez administrację austriacką w Galicji dla rozbicia przygotowań do powstania narodowego. Później władze austriackie stłumiły chłopski sprzeciw wobec powrotu do pańszczyzny, a sam Szela musiał przenieść się z Galicji (w 1848 r.) na Bukowinę, gdzie otrzymał 30-morgową posiadłość od rządu cesarskiego, ale pozostawał pod nadzorem policyjnym. [przypis redakcyjny]
Upiór — Upiorem jest tu nazwany duch powracający. Według wierzeń ludowych tak powracały na ziemię zwłaszcza dusze samobójców. [przypis redakcyjny]
upiry — upiory. [przypis edytorski]
Upita — daw. miasteczko, dziś wieś na Litwie, w powiecie kowieńskim, niedaleko Poniewieża. Niegdyś znajdował się w Upicie drewniany zamek warowny wzniesiony dla obrony przed najazdami krzyżackimi, umocniony w XVI w., za Zygmunta Augusta, w wieku XIX zachowały się z niego jedynie ślady. Właścicielem Upity w XVII wieku był Władysław Siciński. [przypis edytorski]
Upita (lit. Upytė) — w XVII w. miasteczko, dziś wieś, położona ok. 12 km na płd. zachód od Poniewieży. [przypis edytorski]
Upita (lit. Upytė) — w XVII w. miasteczko, dziś wieś, położona ok. 12 km na płd. zachód od Poniewieży. [przypis redakcyjny]
Upita — wieś, dawne miasteczko na Litwie. [przypis edytorski]
upiżmowany — wyperfumowany (piżmo stanowiło ważny składnik perfum). [przypis edytorski]
upleciony — schwytany, opleciony. [przypis redakcyjny]
uploteczki (starop.) — wstążki do włosów, które się wplata we włosy. [przypis redakcyjny]
upłakany [wzrok] (starop.) — tu: załzawione od płaczu oczy. [przypis edytorski]
upłaz — bezdrzewna pochyłość w górach porosła trawą. [przypis edytorski]
upłaz — porośnięty trawą stok górski. [przypis edytorski]
upłaz — poziome lub lekko nachylone spłaszczenie w obrębie ściany skalnej lub stoku pomiędzy częściami stoku (poniżej i powyżej upłazu) o znacznie większym nachyleniu; upłaz daje możliwość przejścia między stromiznami. [przypis edytorski]
