Przypisy

wysztyftowany — daw. wystrojony, wyszykowany. [przypis edytorski]

wysztywniony — dziś: usztywniony. [przypis edytorski]

wyszwarcowany (z niem.) — uczerniony. [przypis edytorski]

Wyszy — niestaranne skrócenie oznaczające zapewne butelkowaną wodę mineralną z Wysowej Zdroju. [przypis edytorski]

wyszybajło (daw. pot.) — wykidajło, mężczyzna pilnujący porządku, którego zadaniem jest usuwanie niepożądanych gości z lokalu. [przypis edytorski]

wyszynk — tu: podrzędny lokal, w którym można się napić alkoholu. [przypis edytorski]

wyszyplił — wysupłał. [przypis edytorski]

wyszywać to kolorami — na wspaniałej szacie ofiarowywanej bogini Atenie podczas jej głównego święta w Atenach. [przypis edytorski]

Wyście dziś Pana Boga opuścili, a jutro na wszytek lud gniew się jego oburzy — Joz 22, 18. [przypis edytorski]

wyście — przykład konstrukcji z czasownikiem „być” skróconym do końcówki fleksyjnej dodanej do zaimka osobowego; inaczej: wy jesteście. [przypis edytorski]

Wyście wypaśli winnice moje i łupiestwa ubogich w domu waszym. Czemu tak kruszycie lud mój i twarzy ubogich moich mielecie? — Iz 3, 14–15. [przypis edytorski]

wyścież dobrzy — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż oraz skróconą formą czasownika; znaczenie: wy jesteście dobrzy. [przypis edytorski]

wyścignąć — dziś: prześcignąć. [przypis edytorski]

wyślakować (daw.) — wytropić. [przypis edytorski]

wyśli — dziś popr. forma 3.os.lm. cz. przeszł.: wyszli. [przypis edytorski]

wyśli — dziś popr. forma 3.os.lm: wyszli. [przypis edytorski]

wyśli — dziś popr. forma: wyszli. [przypis edytorski]

wyśli — dziś popr.: wyszli. [przypis edytorski]

wyśli (starop. forma ort.) — dziś 3.os. lm cz. przesz.: wyszli. [przypis edytorski]

wyśli (starop. forma) — wyszli. [przypis edytorski]

wyślipiać (gw.) — wypatrywać. [przypis edytorski]

wyślizgnęła się z jego ręku — dziś: wyślizgnęła się z jego ręki. [przypis edytorski]

wyśmieje mnie — hebr. צָחַק (cachak): ‘śmiać się’ nie oznacza tu negatywnego wyrażenia ‘wyśmiewać się’, ale ma pozytywny wydźwięk: ‘ktokolwiek usłyszy, będzie się mi/ze mną śmiał’ hebr. יִצֲחַק לִי (jicachak li), czyli: każdy, kto o tym usłyszy, będzie dzielił moją radość. «Midrasz dodaje, że razem z Sarą także liczne inne bezpłodne kobiety stały się brzemienne, wielu chorych zostało uzdrowionych tego dnia, wiele modlitw doczekało się odpowiedzi i na świecie nastała wielka radość», zob. Raszi do 21:6. [przypis edytorski]

wyśmiewny (przestarz.) — szyderczy. [przypis edytorski]

wyśpa — dziś popr.: wyspa. [przypis edytorski]

wyśpieszyć — przyspieszyć coś, pospieszyć się lub sprawić, że coś zostanie wykonane szybciej; zdążyć coś zrobić. [przypis edytorski]

wyśpiéwa (…) odzywa — autor zdecydował się na taki rym ze względu na ówczesną reg. wymowę wyśpiéwa, z é zbliżonym do i. [przypis edytorski]

wyśrebrzać — dziś popr.: wysrebrzać. [przypis edytorski]

wyświadczyć — poświadczyć, poprzeć własnym świadectwem. [przypis edytorski]

wyświecać (daw.) — jasno wytykać, np. niewłaściwe zachowanie. [przypis edytorski]

wyświecać (daw.) — wypędzać kogoś skądś; w średniowieczu: wypędzić poza miasto przy świetle pochodni. [przypis edytorski]

wyświecać (daw.) — wyrzucać, wyganiać. [przypis edytorski]

wyświecać kartę (daw.) — odkrywać i kłaść na stół jako kartę atutową w rozgrywce. [przypis edytorski]

wyświecać się — tu: wyświetlać się. [przypis edytorski]

wyświecenie — tu: wyjaśnienie; wydobycie na jaw. [przypis edytorski]

wyświecić (daw.) — wygnać. [przypis edytorski]

wyświecić (daw.) – wygnać publicznie kogoś skądś; w średniowieczu: wypędzić poza miasto przy świetle pochodni. [przypis edytorski]

wyświecić (daw.) — wyjaśnić. [przypis edytorski]

wyświecić (daw.) — wypędzić publicznie kogoś skądś. [przypis edytorski]

wyświecić (daw.) — wyrzucić. [przypis edytorski]

wyświecony (daw.) — wypędzony, wygnany. [przypis edytorski]

wytaskać (gw.) — wynieść (z trudem), wydźwignąć. [przypis edytorski]

wytchli — dziś popr. forma: wytchnęli. [przypis edytorski]

wytchniony — tu: wydostający się w płuc wraz z wydechem. [przypis edytorski]

wytecz (daw.) — choroba nożna koni, psów itp. [przypis edytorski]

wytelefonować kogoś (daw.) — dziś: zatelefonować do kogoś. [przypis edytorski]

wytelefonować kogoś (daw.) — osiągnąć kogoś przez telefon, zatelefonować do kogoś. [przypis edytorski]

wytelefonować kogoś (daw.) — zatelefonować do kogoś. [przypis edytorski]

wytępiona zostanie dusza ta z ludu swojego — hebr. נִכְרְתָה הַנֶּפֶשׁ (nichreta hanefesz): dosł. 'dusza zostanie odcięta'. כָּרֵת (karet): 'odcięcie' to szczególnie dotkliwa kara odłączenia od ludu żydowskiego. Tora wymienia 36 takich przypadków, gdy złamanie prawa pociąga za sobą karet (zob. Miszna, Keritot 1:1). Istnieją różne interpretacje rabiniczne, czym jest ta kara, może to być ostracyzm społeczny, przedwczesna śmierć (przed 60 rokiem życia), rodzaj śmierci duchowej, czy bezpotomność. Lecz jest to kara wymierzana przez Boga, nie przez ludzi. Nieobrzezany mężczyzna naraża się na karet dopiero, gdy dorośnie do wieku, w którym odpowiada już za swoje czyny, ale ojciec, który nie obrzezał swojego syna, nie ponosi tej kary, niemniej jednak ojciec ten jest winny, że złamał przykazanie, zob. Raszi do 17:14. [przypis edytorski]

wytkę — dziś popr. forma 1. os.lp: wytkam a. utkam. [przypis edytorski]

wytknąć — tu: wytyczyć. [przypis edytorski]

wytknąć — zarzucać coś komuś. [przypis edytorski]

wytłoczona z opoki — tryskająca ze skały. [przypis edytorski]

wytłomaczyć (daw.) — dziś: wytłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłomaczyć — dziś popr. forma: wytłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłomaczyć — dziś popr.: wytłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłómaczać — dziś popr.: tłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłómaczyć — dziś popr. pisownia: wytłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłómaczyć — dziś popr.: wytłumaczyć. [przypis edytorski]

wytłumaczono mi to [jak kiełkuje zboże] od dawna: przez gnicie — w księgach Biblii: Jeśli ziarno pszeniczne wpadłszy w ziemię, nie obumrze, samo zostawa, lecz jeśli obumrze, wielki owoc przynosi (J 12, 24); co ty siejesz, nie bywa ożywione, jeśli pierwej nie obumrze (1 Kor 15, 36); tłum. Jakuba Wujka. [przypis edytorski]

wytłumaczony zresztą jasno wierszem poprzedzającym — poprzedni wers brzmiał: „Chwała, interes — oto jego Bóg, jego prawo” i znajdował się podobno po przeciwnej stronie portretu. [przypis edytorski]

wytłumaczże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]

wytłumaczże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: wytłumacz koniecznie. [przypis edytorski]

wytrajlować (daw. pot.) — wyłudzić, wyprosić. [przypis edytorski]

wytrącać — tu: potrącać; obniżać zapłatę za pracę. [przypis edytorski]

wytrącę — tu: potrącę (z wynagrodzenia). [przypis edytorski]

wytrąci się z zasług — potrąci się z pensji; odejmie się z sumy wynagrodzenia. [przypis edytorski]

wytrącił — dziś popr.: potrącił. [przypis edytorski]

wytrwany (starop.) — do wytrwania, do przetrwania, do wytrzymania; przykre czyniąc gorąco wytrwane (szyk przestwny): czyniąc przykre gorąco możliwe do wytrzymania. [przypis edytorski]

wytrynić — usunąć, wydalić. [przypis edytorski]

wytrząsać się — natrząsać się, wyśmiewać się. [przypis edytorski]

wytrzebić — całkowicie zniszczyć. [przypis edytorski]

wytrzebiony — daw. także: wykastrowany. [przypis edytorski]

wytrzęsać — dziś popr.: wytrząsać. [przypis edytorski]

wytrzymać czemu (starop.) — dziś: wytrzymać co (wytrzymać tęgi raz, tęgi cios). [przypis edytorski]

wytrzymać szturmowi (starop.) — wytrzymać szturm; przeciwstawić się szturmowi. [przypis edytorski]

wytrzymaszli — daw. konstrukcja z partykułą pytajną -li; znaczenie: czy wytrzymasz. [przypis edytorski]

wytrzymawałeś (daw. forma) — dziś: wytrzymywałeś. [przypis edytorski]

wytuczona dostatki (daw.) — utuczona dostatkami. [przypis edytorski]

wytuzać (daw.) — pobić, wytargać, wytarmosić. [przypis edytorski]

wytwórnia blondynek — wiersz przedstawia proces maskowania ciemnych włosów, co było elementem ukrywania żydowskiego pochodzenia w czasie II wojny światowej. Już od lat 30. XX wieku nazistowska propaganda przedstawiała osoby żydowskiego pochodzenia jako fizycznie, psychicznie i kulturowo różne od tzw. rasy aryjskiej. Rasistowska pseudonauka opisywała różnice w budowie fizycznej jako znaczące dla oceny danej osoby pod względem moralnym czy intelektualnym. Opisywała też rzekome różnice w wyglądzie między osobami należącymi do różnych grup etnicznych, co miało ułatwiać identyfikację, kto jest „prawdziwym Niemcem”, a kto nie i w konsekwencji odróżnić osoby godne życia od tych niegodnych. Pseudonauka i nazistowska propaganda służyły manipulacji społeczeństwem niemieckim i były elementem zdobycia władzy, a następnie przygotowania do wojny, grabieży, masowych morderstw.

W stosunku do Żydów propaganda wytworzyła i kolportowała stereotypowy wizerunek osoby pochodzenia żydowskiej, jako tej o czarnych włosach, długim zakrzywionym nosie, dużych uszach. Tego typu przedstawiania pojawiały się na antysemickich ulotkach, plakatach, w książkach, czasopismach i filmach. W rzeczywistości wśród osób pochodzenia żydowskiego, podobnie jak wśród Polaków czy Niemców, były osoby o najróżniejszej karnacji, kolorze włosów, kształcie twarzy, nosa czy uszu. Lata propagandy sprawiły jednak, że na terenach okupowanych przez nazistów osoby, których wygląd był zbliżony do antysemickich przedstawień, były zagrożone prześladowaniami i śmiercią. Nawet jeśli znalazły się po tzw. aryjskiej stronie getta, miały mniejsze szanse na przeżycie, ponieważ były częściej identyfikowane jako żydowskie i w konsekwencji szantażowane lub wydawane na śmierć przez donosicieli.

Jednym ze sposobów ukrywania tzw. semickiego wyglądu było farbowanie włosów na jasne odcienie. Dotyczyło to zwłaszcza kobiet. Niekiedy poddawano się też (nielegalnym) operacjom nosów, a mężczyźni także rekonstrukcji napletka, co ukrywało fakt obrzezania.

[przypis edytorski]

wytychać (starop.) — odpoczywać. [przypis edytorski]

wytycznia — dziś: wytyczna; wskazówka, drogowskaz. [przypis edytorski]

wytykać (daw.) — dziś: wytyczać. [przypis edytorski]

wytykać — dziś popr.: wytyczać. [przypis edytorski]

wytykać — dziś: wytyczać. [przypis edytorski]

wytykanie — dziś: wytyczanie; odmierzanie i zaznaczanie powierzchni gruntu (daw. za pomocą tyk). [przypis edytorski]

wyuzdany — tu: wypadły z uzdy, nieopanowany. [przypis edytorski]

wywarła wielkie wrażenie na twojego ojca a mego opiekuna — dziś popr.: wywarła wielkie wrażenie na twoim ojcu a moim opiekunie. [przypis edytorski]

wywarły na niego (…) wrażenie — dziś popr.: wywarły na nim wrażenie. [przypis edytorski]

wywarte (gw.) — otwarte. [przypis edytorski]

wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

wywczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

wywczas (daw.) — odpoczynek, tu: śmierć. [przypis edytorski]

wywczas (daw.) — odpoczynek, wypoczynek. [przypis edytorski]

wywczas (daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]

wywczas — odpoczynek, urlop. [przypis edytorski]

wywczasować się (daw.) — odpocząć. [przypis edytorski]

wywczasować się (daw.) — wypocząć. [przypis edytorski]

wywczasować się (gw.) — odpocząć. [przypis edytorski]