TPWL

Wolne Lektury potrzebują pomocy! Wesprzyj bezpłatną bibliotekę internetową i przeczytaj utwory napisane specjalnie dla Ciebie.

x

Spis treści

    1. Kobieta: 1
    2. Kochanek: 1
    3. Łzy: 1
    4. Małżeństwo: 1 2
    5. Mężczyzna: 1
    6. Miłosierdzie: 1
    7. Miłość niespełniona: 1
    8. Morderstwo: 1
    9. Pieniądz: 1 2 3

    Adam MickiewiczCzaty(Ballada ukraińska)

    1

    Z ogrodowej altany wojewoda zdyszany

    Bieży w zamek z wściekłością i trwogą.

    Odchyliwszy zasłony, spojrzał w łoże swej żony,

    Pojrzał[1], zadrżał, nie znalazł nikogo.

    5

    Wzrok opuścił ku ziemi i rękami drżącemi

    Siwe wąsy pokręca i duma.

    Wzrok od łoża odwrócił, w tył wyloty[2] zarzucił

    I zawołał kozaka Nauma.

    «Hej, kozaku, ty chamie, czemu w sadzie przy bramie

    10

    Nie ma nocą ni psa, ni pachołka?

    Weź mi torbę borsuczą[3] i jańczarkę[4] hajduczą,[5]

    I mą strzelbę gwintówkę[6] zdejm z kołka».

    Wzięli bronie, wypadli, do ogrodu się wkradli,

    Kędy szpaler[7] altanę obrasta.

    15

    Kobieta, Mężczyzna, Małżeństwo, Małżeństwo, Kochanek, Miłość niespełniona, PieniądzNa darniowym[8] siedzeniu coś bieleje się w cieniu:

    To siedziała w bieliźnie[9] niewiasta.

    Jedną ręką swe oczy kryła w puklach warkoczy

    I pierś kryła pod rąbek bielizny;

    Drugą ręką od łona odpychała ramiona

    20

    Klęczącego u kolan mężczyzny.

    Ten, ściskając kolana, mówił do niej: «Kochana!

    Więc już wszystko, jam wszystko utracił!

    PieniądzNawet twoje westchnienia, nawet ręki ściśnienia

    Wojewoda już z góry zapłacił.

    25

    Ja, choć z takim zapałem, tyle lat cię kochałem,

    Będę kochał i jęczał daleki;

    PieniądzOn nie kochał, nie jęczał, tylko trzosem[10] zabrzęczał,

    Tyś mu wszystko przedała[11] na wieki.

    Co wieczora on będzie, tonąc w puchy łabędzie,

    30

    Stary łeb na twym łonie kołysał,

    I z twych ustek różanych, i z twych liców rumianych

    Mnie wzbronione słodycze wysysał.

    Ja na wiernym koniku, przy księżyca promyku,

    Biegę[12] tutaj przez chłody i słoty,

    35

    Bym cię witał westchnieniem i pożegnał życzeniem

    Dobrej nocy i długiej pieszczoty!»

    Ona jeszcze nie słucha, on jej szepce do ucha

    Nowe skargi czy nowe zaklęcia,

    Aż wzruszona, zemdlona, opuściła ramiona

    40

    I schyliła się w jego objęcia.

    Wojewoda z kozakiem przyklęknęli za krzakiem

    I dobyli zza pasa naboje,

    I odcięli zębami, i przybili stemplami[13]

    Prochu garść i grankulek[14] we dwoje.

    45

    Miłosierdzie, Łzy, Morderstwo«Panie! — kozak powiada — jakiś bies mię napada,

    Ja nie mogę zastrzelić tej dziewki;

    Gdym półkurcze[15] odwodził, zimny dreszcz mię przechodził

    I stoczyła się łza do panewki[16]».

    «Ciszej, plemię hajducze, ja cię płakać nauczę!

    50

    Masz tu z prochem leszczyńskim[17] sakiewkę,

    Podsyp zapał[18], a żywo sczyść paznokciem krzesiwo,

    Potem palnij w twój łeb lub w tę dziewkę.

    Wyżej… w prawo… pomału, czekaj mego wystrzału,

    Pierwej musi w łeb dostać pan młody»…

    55

    Kozak odwiódł, wycelił[19], nie czekając wystrzelił

    I ugodził w sam łeb — wojewody.

    Przypisy

    [1]

    pojrzał — dziś: spojrzał. [przypis edytorski]

    [2]

    wylot (daw.) — rękaw kontusza (staropolskiego wierzchniego stroju męskiego) rozcięty po wewnętrznej stronie. [przypis edytorski]

    [3]

    torba borsucza — torba myśliwska wykonana ze skóry np. borsuka. [przypis edytorski]

    [4]

    jańczarka — strzelba o długiej lufie i krótkiej zakrzywionej kolbie używana przez janczarów (żołnierzy dawnej piechoty tureckiej). [przypis edytorski]

    [5]

    hajduk — na dworach magnackich nazywano tak służących, lokai ubranych w strój węgierski. [przypis edytorski]

    [6]

    strzelba gwintówka — strzelba z lufą gwintowaną wewnątrz, co nadaje pociskowi ruch wirowy, zapewniając mu stabilniejszy lot i lepszą celność. [przypis edytorski]

    [7]

    szpaler — rząd drzew lub krzewów, odpowiednio ciętych, tworzących aleję ogrodową. [przypis edytorski]

    [8]

    darń — gęsty splot roślin na powierzchni ziemi lub na wodzie. [przypis edytorski]

    [9]

    bielizna (daw.) — biała suknia (zwykle zakładana na noc do snu lub pod wierzchnie, barwne i ozdobne szaty). [przypis edytorski]

    [10]

    trzos — w dawnej Polsce pas z kieszeniami na pieniądze. [przypis edytorski]

    [11]

    przedać — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]

    [12]

    biegę — bieżę, biegnę. [przypis edytorski]

    [13]

    odcięli zębami i przybili stemplami — proch, kule lub śrut, materiały służące do nabijania dawnych strzelb, zakręcane były w papierowe patrony, których końce należało odciąć (a w pośpiechu odgryźć), by wsypać do lufy ich zawartość, którą następnie ubijano w lufie za pomocą długiego pręta, stempla (zw. także z niem. sztenflem). [przypis edytorski]

    [14]

    grankulki — drobne kulki, większe od najgrubszego śrutu. [przypis edytorski]

    [15]

    półkurcze — część kurka w strzelbach skałkowych, przytrzymująca krzesiwo, z którego iskra dobyta uderzeniem kurka zapalała proch na panewce i powodowała wystrzał. [przypis edytorski]

    [16]

    panewka — w daw. broni palnej zagłębienie w górnej części lufy, na które sypano proch; przy wystrzale iskra padała na proch, który zapalał się i przenosił ogień dalej, przez zapał (otwór prowadzący do lufy) do ładunku umieszczonego w lufie, powodując jego odpalenie. [przypis edytorski]

    [17]

    proch leszczyński — wyrabiany w Lesznie. [przypis edytorski]

    [18]

    zapał — w daw. broni palnej otwór prowadzący do lufy. [przypis edytorski]

    [19]

    wycelił — dziś: wycelował. [przypis edytorski]

    Close
    Please wait...