Dzisiaj aż 13,496 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | czeski | dawne | filozoficzny | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | historia, historyczny | hiszpański | ironicznie | łacina, łacińskie | literacki, literatura | medyczne | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | niemiecki | poetyckie | portugalski | potocznie | przenośnie | przestarzałe | przysłowiowy | regionalne | religijny, religioznawstwo | rosyjski | rzadki | staropolskie | turecki | ukraiński | włoski | wojskowy | żeglarskie
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 8744 przypisów.
nie wierzę w Rosję Sowiecką. Statystyka (…) nudzi (…) i łudzi — tzn. rozwój gospodarczy ZSRR, oparty na centralnym planowaniu, jest z góry skazany na niepowodzenie, a bazowanie przewidywań na statystycznych danych liczbowych daje tylko złudne poczucie kontroli. [przypis edytorski]
Nie wierzmy nikomu na świecie, nie mamy tam ni jednego przyjaciela — Jest to początek wiersza Nie wierzmy nikomu z tomu Jitřní písnĕ Josefa Svatopluka Čecha (1946). [przypis tłumacza]
nie wierzyłże (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie wierzył, czyż nie wierzył. [przypis edytorski]
Nie wierzymy już nijakim bogom. Tyle zawodów było, tyle cierpień, że śmierci bywają lżejsze — por. S. Pigoń, Na drogach i manowcach kultury ludowej, Lwów 1939, s. 76 (Smutki młodego Orkana). Doświadczenie modernistyczne młodego Orkana oraz jego skutki dla dalszego rozwoju pisarza w sposób szczegółowy przedstawił Stanisław Pigoń w odpowiednich rozdziałach monografii Władysław Orkan. Twórca i dzieło, Kraków 1956. Mimo oficjalnego zerwania Orkana z Przybyszewskim i jego szkołą, Pigoń dowodzi tezy następującej: „Zasiew modernizmu z jego kultem jaźni wyosobnionej, rozdartej między bohaterszczyzną a rozpaczą, zapadł głęboko w duszę młodego Orkana, długo też będzie tam dojrzewał i owocował. Z więzów strukturalnych, spajających go z generacją literacką, Orkan właściwie całkowicie wyzwolić się nie zdoła. Będzie się z nimi wszelako mocował i mocowanie to dopiero wykreśli właściwą linię rozwojową jego artystycznej i społecznej osobowości” (s. 54). [przypis autorski]
Nie wierzysz? No — wierzę (me viden? Te video) — dosłownie: „a mnie widzisz?” [chyba temu wierzysz?], „ciebie to widzę”. [przypis tłumacza]
nie wieszli (daw.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy nie wiesz. [przypis edytorski]
nie wieść dokąd — nie wiadomo gdzie. [przypis edytorski]
nie wié słowa — dziś: nie zna słowa. [przypis edytorski]
nie więcej mili — dziś: nie więcej niż mila. [przypis edytorski]
nie więcej ociec (starop.) — już nie ojciec. [przypis edytorski]
nie większą mu ulgą od zmarzłej wody — nie większą jest mu ulgą niż zmarzła woda. [przypis edytorski]
Nie władaj nim z surowością — „[Nie zlecaj mu] bezsensownej pracy, by go dręczyć, nie mów mu: podgrzej mi ten kielich, gdy nie jest to potrzebne, spulchniaj glebę motyką, aż wrócę [itp.]. I żebyś nie mówił: nikt nie wie, czy ta praca jest potrzebna czy zbędna, a ja mu powiem, że jest konieczna, jest to bowiem sprawa, która dzieje się w sumieniu [człowieka], dlatego jest napisane »bój się Boga twojego«”, Raszi do 25:43 [1]. [przypis tradycyjny]
nie wolno bronić — być może: nie wolno się bronić. [przypis edytorski]
nie wolno jest dzieciom żenić się bez wiedzy i zezwolenia rodziców — Wedle starego prawa kanonicznego do ważności małżeństwa wystarczało, aby dwie osoby różnej płci ślubowały sobie w obecności kapłana i aby nastąpiło potem spełnienie małżeństwa. Zdaje się, iż za czasu Rabelais'go dawało to pole do mnóstwa nadużyć, przeciw którym powstawał już Erazm. Piękny ten rozdział należy do tych ustępów dzieła Rabelais'go, w których pisarz przemawia z zupełną powagą, tutaj graniczącą z podniosłością. Ustęp ten rzuca poniekąd nowe światło na postać twórcy Pantagruela. [przypis tłumacza]
nie wolno mu nawet podawać memoriału, tylko prośbę, nie wolno przystąpić i złożyć swojej prośby w ręku samego prawodawcy, tylko w ręku jego sługi, kanclerza — obstawała przy tym zapatrywaniu część znaczna Sejmu w czasie rozpraw nad żądaniami miast; chwalono Kraków, że wniósł «prośbę», zredagowaną w pokornych wyrazach i skromną w treści; przeciwstawiano temu zuchwalstwo Warszawy i związanych z nią miast, które ośmieliły się złożyć «memoriał» wprost Stanom. [przypis redakcyjny]
Nie wolno nam przypisywać Pismu św. znaczeń, których nie odsłoniło nam, iż je ma (…) — Pugio Fidei, cz. 3. 1, 9, 6. [przypis tłumacza]
nie wpierw odpoczął — nie odpoczął zanim; nie odpoczął wcześniej niż; nie odpoczął, aż. [przypis edytorski]
nie wprzód — nie wcześniej. [przypis edytorski]
nie wskok (daw.) — nie od razu. [przypis edytorski]
Nie wspominam mego „świętopierza”, bo to wypadło opłakanie — patrz: Boy, Pijane dziecko we mgle. [przypis autorski]
nie wspomionie (starop. forma) — niewspomniane. [przypis edytorski]
nie wstydże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie wstyd. [przypis edytorski]
Nie wszyscy (…) warci są ich stanowiska — dziś popr.: Nie wszyscy (…) warci są swego stanowiska. [przypis edytorski]
Nie wszystkież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czy nie wszystkie, czyż nie wszystkie. [przypis edytorski]
Nie wszystkim w tę jaskinię uczęszczać się godzi,/ Młodszy świat w niej się bawi, Patagon nie wchodzi — Młodzi ludzie, mniejszej urody, używają tej jaskini, wchodzą do niej; Patagon, człowiek wyższego wzrostu, zmieścić się nie może. Patagony, właściwie lud dziki amerykański, ogromnej budowy ciała. [przypis redakcyjny]
nie wszytko się brońmy — nie tylko się brońmy. [przypis edytorski]
nie wybaczała — nie szła na bok, nie wykraczała. [przypis redakcyjny]
nie wybrantować — nie oczyścić. [przypis redakcyjny]
nie wychodzi — tu zniekszt.: nie uchodzi. [przypis edytorski]
Nie wyciągaj ręki twojej na chłopca — midrasz uczy, że Abraham żalił się: «wcześniej powiedziałeś mi, że „po Icchaku nazywanym będzie potomstwo twoje” (Ks. Rodzaju 21:12), a potem znów powiedziałeś mi „Weźże syna twojego” (Ks. Rodzaju 22:1), a teraz mówisz „Nie wyciągaj ręki twojej na chłopca”? A Bóg odpowiedział mu: „Nie naruszę przymierza Mojego, a wyrzeczenia ust Moich nie odmienię” (Ks. Psalmów 89:35), gdy powiedziałem ci „Weźże” […]: nie powiedziałem ci 'zarżnij go' ale 'wprowadź go na górę'. Wprowadziłeś go, a teraz sprowadź go na dół», zob. Raszi do 22:12. [przypis edytorski]
nie wyciągnął ręki Swojej — „Wynika z tego, że zasłużyli na to, by wyciągnął na nich rękę”, Raszi do 24:11 [2]. [przypis tradycyjny]
nie wyczerpującą je — dziś z D.: nie wyczerpującą ich. [przypis edytorski]
nie wyda ziemia wasza plonu swego — „Nawet tyle ziarna, ile dałeś [do ziemi] w czasie zasiewu”, Raszi do 26:20 [2]. [przypis tradycyjny]
Nie wydaje mi się chlubne (…) Czyż nie jest to pod każdym względem gorsze od ich postępowania? — oligarchowie sami teraz posługują się sykofantami, którzy stają się znowu plagą w Atenach. [przypis tłumacza]
nie wydobędzieli (daw.) — konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy nie wydobędzie. [przypis edytorski]
nie wygaśnie — Chizkuni uczy, że chwała Boża wymagała, aby podtrzymać ten płomień, ogień płonął także w Szabaty a podczas wędrówki przez pustynię nakrywano go rodzajem metalowej kopuły, zob. Chizkuni do 6:6 [1 i 2]. [przypis tradycyjny]
nie wyglądała zachwycona — dziś: nie wyglądała na zachwyconą. [przypis edytorski]
nie wyimować (starop.) — nie wymieniać; nie wskazywać po imieniu. [przypis edytorski]
nie wyjdzie ona jako wychodzą niewolnicy — Raszi komentuje: nie wychodziła ona na wolność tak jak niewolnicy kanaanejscy, którzy mogli uzyskać wolność w przypadku gdy pan uszkodził im ząb, oko czy inny z ważnych narządów ciała. Hebrajska niewolnica nie wychodziła w wyniku utraty oka czy zęba, ale albo pracowała sześć lat, albo do Roku Jubileuszowego, albo do chwili, gdy pojawiły się u niej oznaki dojrzałości płciowej, to co zdarzyło się jako pierwsze, to przynosiło jej wolność, zob. Raszi do 21:7 [2]. „Nie było to właściwe, aby uczciwy człowiek nabywał sobie żydowską dziewczynkę jako niewolnicę wbrew jej woli, raczej nabywał ją po to, by ją samemu poślubić [gdy dziewczyna dojrzeje] lub [nabywał ją jako przyszłą żonę] dla swojego syna, zaś pieniądze dane za nią jej ojcu traktowe były jako opłata ślubna, do której ojciec miał prawo”, Sforno do 21:7 [1]. [przypis tradycyjny]
nie wyjdziecie, nikt za drzwi domu swego, aż do rana — „To uczy, że kiedy Niszczyciel dostaje pozwolenie, aby siać zagładę, nie rozróżnia już pomiędzy sprawiedliwym a złoczyńcą, a była to noc, gdy siły zniszczenia miały władzę”, Raszi do 12:22. [przypis tradycyjny]
nie wyjmując (daw.) — nie wykluczając. [przypis edytorski]
nie wyjmując — dziś: nie wyłączając. [przypis edytorski]
nie wykazał on [Descartes] (…) nic innego, jak wielką subtelność swego umysłu, co udowodnię na właściwym miejscu — Por. Przedm do Cz. V. [przypis redakcyjny]
nie wykupił pola — nie wykupił go „ten, kto poświęcił pole”, Raszi do 27:20 [1]. [przypis tradycyjny]
nie wylewać za kołnierz — nadużywać alkoholu. [przypis edytorski]
nie wyłazi — Kleander zacina po lakońsku; po attycku: „nie wychodzi”. [przypis tłumacza]
Nie wymyślaj przyczyn sobie — mowa o przyczynach (pretekstach), dla których Tereus przybył bez Filomeli. [przypis redakcyjny]
nie wyńdziesz (starop. forma) — dziś: nie wyjdziesz. [przypis edytorski]
nie wyprowadzimyż — konstrukcja z partykułą pytającą -ż; znaczenie: czy nie wyprowadzimy, czyż nie wyprowadzimy. [przypis edytorski]
Nie wysiedział sie (…) w cale — nie przetrwał, nie uszedł z życiem. [przypis redakcyjny]
nie występują na plac z bronią przeciw broni — aluzja do terroru indywidualnego, stosowanego przez niektóre odłamy rosyjskiego ruchu rewolucyjnego („narodników” i anarchistów). [przypis redakcyjny]
nie wytępia do ostatka — hebr. נַקֵּה לֹא יְנַקֶּה (nake lo jenake) dosł. oczyszczać nie oczyści; „zgodnie z prostym wyjaśnieniem oznacza to, że [Bóg] nie pobłaża występkom całkowicie, ale wymierza za nie karę po trochu, lecz nasi mędrcy objaśnili, że On oczyszcza tych, którzy dokonują skruchy, a nie oczyszcza tych, którzy skruchy nie okazują”, Raszi do 34:7 [4]. [przypis tradycyjny]
nie wytrzymawszy procesu kryminalnego i sądu — nie będąc sądzonym. [przypis edytorski]
Nie wzbraniając wstępu kobietom przewrotnym, własnego byłam sprawczynią nieszczęścia — Eurypides, Andromacha. [przypis edytorski]
Nie wziął z sobą (…) Szachownice tak sławnej, białej i czerwonej — był to herb Almonta; Orland, zabiwszy go, nosił jego hełm i tarczę z herbem, przedstawiającym szachownicę pomalowaną na biało i czerwono. [przypis redakcyjny]
nie wziąłem sobie za cel przedstawić cały przebieg procesu — Ksenofont chce uzupełnić braki, jakie zauważył w istniejących apologiach (w apologii Platona), i poprawić nieścisłości. [przypis tłumacza]
Nie wzięliśmy lalki Mycielskiego, której tekst był zresztą mocno ośmieszający. — tu w tekście umieszczono ilustrację z podpisem: Lalki z Szopki Zielonego Balonika. U dołu Mycielski (rys. K. Frycz). [przypis edytorski]
nie wznidziesz (forma starop.) — nie wzejdziesz. [przypis redakcyjny]
nie wzorowałem się na mieszkańcach miasta Soloi ani na obywatelach Cypru, ani Babilonu, ani Stagiry — Chryzyp, stoik, pochodził z miasta Soloi [w Azji Mniejszej], Arystoteles ze Stagiry [w Macedonii], stoik Posejdonios z Seleucji nad Tygrysem, [z miasta Kition na Cyprze pochodził Zenon, założyciel szkoły stoików; red. WL]. [przypis tłumacza]
nie wzwiesz (daw.) — nie dowiesz się. [przypis edytorski]
Nie wzywaj imienia — werset 20:7 to trzecie z Dziesięciu Oświadczeń. [przypis edytorski]
Nie z nawrócenia twego, Konstantynie, lecz z twych posagów (…) — Poeta idąc za powszechną tradycją, której bezpodstawność dopiero nowsze badania wykazały, mniemał, że ziemska władza papieży, państwo papieskie, polega na darowiźnie Konstantyna Wielkiego. [przypis redakcyjny]
nie z powodu piękności ciała, ale duszy — wg Homera przeciwnie, Ganimedes został porwany na Olimp właśnie z powodu pięknego ciała, zob. Iliada XX 235. [przypis edytorski]
nie z rozkazu czyjegoś — Herakles dokonywał swych prac z rozkazu i w służbie króla mykeńskiego Eurysteusza. [przypis tłumacza]
nie z Salaminy — mieszkańców wyspy Salaminy uważano za świetnych wioślarzy. [przypis edytorski]
Nie z winy gwiazd, drogi Brutusie, lecz z własnej winy jesteśmy poddanymi — Shakespeare, Juliusz Cezar (The Tragedy of Julius Caesar ), akt I, scena 2, kwestia Kasjusza (w oryg. „The fault, dear Brutus, is not in our stars, but in ourselves, that we are underlings”) [przypis edytorski]
Nie, za głośno, za wyraźnie! Chodźmy! Chodźmy! — po tej kwestii w źródle następuje jeszcze scena „Paralipomena do «Woyzecka»”, pokazująca spotkanie Woyzecka z synkiem, którym opiekuje się nadal Obłąkany Karol, oraz rozmowę dzieci, które idą obejrzeć trupa Marii na miejscu zbrodni. [przypis edytorski]
Nie za staraniem ani prze mą sprawę — bez mojego udziału; nie wskutek moich starań. [przypis redakcyjny]
Nie; za swoje szaleństwa — Celimena widzi, że Alcest już „dojrzał”. Zagra mu teraz z bezwstydną maestrią na najczulszych strunach serca. [przypis tłumacza]
nie zabawić (starop.) — nie pozostać długo. [przypis edytorski]
Nie zabijaj — 2 Mojż 20, 23. [przypis edytorski]
Nie zabijaj — werset 20:13 to szóste z Dziesięciu Oświadczeń. [przypis edytorski]
Nie zabijajcie człowieka i okup weźcie godziwy… — parafraza Iliady: VI 46 i 48 (Adrastos do Menelaosa, błagając o darowanie życia). [przypis edytorski]
Nie zaczepna ambicja, a obronna duma — dziś popr.: nie zaczepna ambicja, ale obronna duma. [przypis edytorski]
[nie zacznie] wojny trojańskiej od podwójnego tam jaja — tj. od jaja, z którego wykluła się Helena, złożonego przez Ledę po stosunku z ukrywającym się pod postacią łabędzia Zeusem; przen. od najdawniejszych początków jakiejś sprawy. [przypis edytorski]
nie zadaje (sobie) ceremonii — nie przejmuje się zachowywaniem norm grzecznościowych. [przypis edytorski]
Nie zadowalamy się życiem (…) — Por. Montaigne, Próby II, 16. [przypis tłumacza]
Nie, zaglądam — Orgon zwraca naszą uwagę na przyległy gabinet, który taką rolę odegra w III akcie; zarazem może Molier chce podkreślić w Orgonie wpływ Tartufa, który ucząc go chodzić krzywymi drogami, sprawia, iż lęka się tych krzywych dróg u innych. [przypis tłumacza]
Nie zajmuj się naraz wielu sprawami (…) jeżeli chcesz zachować pogodę ducha — fragment z Demokryta. [przypis tłumacza]
nie zajrzą (gw., daw.) — nie pozazdroszczą. [przypis autorski]
nie zajrzęć (daw.) — nie zazdroszczę ci. [przypis edytorski]
Nie zakupujmy pierwszego aliansu — za cenę Gdańska i Torunia. [przypis redakcyjny]
Nie zamieniłbym piękna na godło królewskie… — Ksenofont, Wspomnienia o Sokratesie. [przypis tłumacza]
nie zamieszka (starop.) — nie zaniecha, nie pominie. [przypis redakcyjny]
nie zanieczyści wpośród współplemieńców swoich — Raszi komentuje, że kohen nie może mieć styczności z ciałem zmarłego, gdy znajduje się ono wśród Żydów, ale nie dotyczy to tzw. מֵת מִצְוָה (met micwa), czyli sytuacji gdy kohen natrafił na zwłoki, których nie miał kto pochować, kohen zobowiązany był wówczas zająć się pochówkiem tego zmarłego, mimo że narażał się na nieczystość rytualną, zob. Raszi do 21:1 [5]. [przypis tradycyjny]
nie zaostrzy pies języka swojego — „żaden pies ani nie zaszczeka na nich, ani nie ugryzie ich”, Ibn Ezra do 11:7. „Powiedzieli nasi mędrcy, że gdy anioł śmierci przychodzi do miasta, to psy szczekają tej nocy. [Tutaj] wszedł anioł śmierci, by uśmiercić pierworodnych, a żaden pies nie wydał głosu”, Rosz do 11:7.
Rosz: Aszer ben Jechiel (1250-1327), rabin, talmudysta, ważny kodyfikator prawa, znany jako Rosz lub Rabenu Aszer, urodził się Kolonii (w Niemczech), a zmarł w Toledo.
[przypis tradycyjny]
nie zapierajcie się — „[Gdy] masz u siebie depozyt [nie zaprzeczaj temu], i ten kto o tym wie, a nie zaświadcza, również jest [winien] zapierania się”, Ibn Ezra do 19:11 [3]. [przypis tradycyjny]
Nie zapominamy tu o wpływie czasu (…) uniewinnienia swego łobuzowstwa — [Friedrich-Albert Lange,] Historia filozofii materialistycznej. [przypis tłumacza]
Nie zapomniałam o tym jemu kazać — Matylda w pieśni XXVIII już odpowiedziała poecie na to, o co ją teraz pyta. [przypis redakcyjny]
nie zaprzątaj sobie głowy resztą i daj jeno pracować tym czterem wołom od przodka — Przysłowie poiteweńskie. [przypis tłumacza]
nie zarosły (starop. forma ort.) — niezarosły; niezarośnięty; tu w znaczeniu: bez zarostu. [przypis edytorski]
nie zasklepiłyż się — czy się nie zasklepiły. [przypis edytorski]
nie zasłoniony (starop. forma) — dziś: niezasłonięty. [przypis edytorski]
nie zasnęłyż — czy nie zasnęły. [przypis edytorski]
nie zasypiać gruszek w popiele — nie przegapić. Słowo zasypiać znaczy tu nie dopilnować czegoś śpiąc. Dawniej suszyło się gruszki w gorącym popiele i jeżeli ktoś zasnął i nie dopilnował, gruszki nie nadawały się do spożycia. Spora liczba użytkowników języka posługuje się zwrotem nie zasypywać gruszek w popiele, ale jest to niepoprawne, gubi sens i wynika z nieznajomości etymologii. [przypis edytorski]
nie zasypiać gruszek w popiele — nie zaniedbać czegoś, być czujnym. [przypis edytorski]
nie zaszczepić jej — tu w znaczeniu: nie da się jej zaszczepić. [przypis edytorski]
nie zaś Hippokrates, jak to twierdzi autor Historii duszy — Wyrazów tych brak w wyd. 1751 r. Zostały wypuszczone zapewne z tego powodu, że autor znajdujący się podówczas na dworze króla pruskiego i drukujący swe dzieła w Berlinie, nie potrzebował polemizować z sobą celem wywołania pozoru, jakoby nie miał nic wspólnego z autorem Historii naturalnej duszy. Dodam jeszcze, że w żadnym z wydań tego dzieła nie mogłem odnaleźć twierdzenia przypisywanego jej autorowi na kartach Człowieka-maszyny. Sądził widocznie, że czytelnik nie sprawdzi, czy insynuowana sprzeczność istnieje rzeczywiście. [przypis tłumacza]
nie zaśpię — tu: nie będę zwlekać. [przypis edytorski]
nie zaśpij — tu: nie zapomnij. [przypis edytorski]
