Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | czasownik | czeski | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 126400 przypisów.
słuszny — godny, zacny. [przypis edytorski]
słuszny — tu: potężny, znacznych rozmiarów. [przypis edytorski]
słuszny — tu: słusznego wzrostu i postury; wysoki i postawny, barczysty. [przypis edytorski]
służalce — dziś popr. forma lm: służalcy. [przypis edytorski]
służalce, starce — dziś popr. M. lm: służalcy, starcy. [przypis edytorski]
służały (daw.) — długo pozostający w służbie wojskowej; doświadczony. [przypis edytorski]
służały (daw.) — zasłużony; taki, który długo służy. [przypis edytorski]
służały — mający za sobą długą służbę (w domyśle: w wojsku), doświadczony. [przypis edytorski]
służba Boża — zakonnicy zobowiązani są m. in. do codziennego odmawiania modlitw o określonych porach dnia, co określa się mianem liturgii godzin. [przypis edytorski]
służba (starop.) — tu: zastawa stołowa; naczynia służące podczas posiłku. [przypis edytorski]
służbęm moją tak wyszkolił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: służbę moją tak wyszkoliłem. [przypis edytorski]
służbisty — posłuszny rozkazom. [przypis edytorski]
służby powinien (daw.) — jest zobowiązany do służby. [przypis edytorski]
Służcie Panu Bogu ze wszystkiego serca waszego, a nie puszczajcie się za próżnościami… — 1 Sm 12, 20–21. [przypis edytorski]
służebnę — dziś forma B.lp: służebną. [przypis edytorski]
służebnica teologii, łac. ancilla theologiae — średniowieczne określenie funkcji filozofii w stosunku teologii, uznające ją za dziedzinę pomocniczą i podporządkowaną. [przypis edytorski]
służebnice — dziś popr. forma D. l. poj.: służebnicy (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]
służebnice (starop. forma) — służebnicy. [przypis edytorski]
służebnicę Micrejską, imieniem Hagar — «Rabi Szimon ben Jochai mówił, że Hagar była córką Faraona. Kiedy Faraon zobaczył cudowne wydarzenia, które miały miejsce w domu Sary, zabrał swoją córkę i dał ją Abramowi. Powiedział: lepiej, aby moja córka była służącą w tym domu, niż gospodynią w innym domu», Bereszit Raba 45:1. [przypis edytorski]
służebny Bogomodlca — osoba służąca komuś swoją modlitwą do Boga. [przypis edytorski]
służebny — dziś popr. forma D. l. poj.: służącej (zniekształcone dla rymu). [przypis edytorski]
służęć — wyraz służę z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]
służka (daw.) — tu: służący, kawaler pozostający na usługi damy. [przypis edytorski]
służka (daw.) — zdr. od sługa; stosowane bez względu na płeć osoby. [przypis edytorski]
służka (daw.) — zdr. od sługa; stosowane bez względu na płeć osoby. [przypis edytorski]
służka (daw.) — zdr. od sługa; tu: kawaler pozostający na usługi damy. [przypis edytorski]
służy (starop. forma) — daw. forma trybu rozkazującego lp; dziś: służ. [przypis edytorski]
służyć-em gotowa — dziś: gotowa jestem służyć. [przypis edytorski]
służyć — tu: pomagać. [przypis edytorski]
służyć — tu: pracować. [przypis edytorski]
służywa (starop. liczba podwójna) — (niechaj ci) służymy. [przypis edytorski]
słychał (daw.) — słyszał. [przypis edytorski]
słychamy (daw.) — słyszymy. [przypis edytorski]
Słychaneż to rzeczy — znaczenie: czy ktoś słyszał takie rzeczy (konstrukcja z partykułą pytającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]
słychany (starop.) — słyszany; mało słychany: niesłychany, rzadko spotykany. [przypis edytorski]
słyches (slicha) — modlitwa o przebaczenie, którą Żydzi odmawiają od północy do rana przez dziesięć dni, począwszy od uroczystości „Trąbek” do Dnia Sądnego. [przypis edytorski]
słychiwać — forma cz. przesz. czasownika dotycząca czynności powtarzanej; dziś tylko: słyszał (wielokrotnie). [przypis edytorski]
słychiwać — forma cz. przesz.: słyszeć od czasu do czasu. [przypis edytorski]
słynąć (daw.) — dać się słyszeć, rozbrzmiewać. [przypis edytorski]
słynną przepowiednię Lenina — być może chodzi o „przepowiednię” Lenina zawartą w książce Państwo i rewolucja (1917), dotyczącą nieuchronności stopniowego zaniku państwa w procesie rozwoju historycznego: przekształcanie się państwowości kapitalistycznej w socjalistyczną, a następnie socjalistycznej w komunistyczny samorząd powoduje równocześnie obumieranie państwa, zbędnego w komunizmie. [przypis edytorski]
słynnego pojedynkiem — dziś: słynnego z pojedynku. [przypis edytorski]
słynnie dzielny — dziś: słynny z dzielności. [przypis edytorski]
słynny posążek w Brukseli — Manneken pis (Siusiający chłopiec), atrakcja turystyczna Brukseli, wykonana z brązu figurka-fontanna z XVII w., przedstawiająca nagiego, sikającego chłopca. [przypis edytorski]
słysta (gw.) — słyszcie. [przypis edytorski]
słysz (daw.) — słuchaj. [przypis edytorski]
Słysz, polaczyszka! (ros.) — Słuchaj, Polaczku! [przypis edytorski]
słyszał był — przykład użycia czasu zaprzeszłego, konstrukcja dziś już zanikająca w polszczyźnie, wyrażała czynność wcześniejszą niż działania opisywane w czasie przeszłym. [przypis edytorski]
Słyszałam, królu, żeś się zobowiązał/ Twojego domu progu nie przekroczyć — w późn. wyd. tłumaczenie poprawiono: „Słyszałam, królu, żeś się zobowiązał/ Twojego domu bramy nie otwierać”; w oryg. I hear your grace hath sworn out house-keeping: „Słyszałam, że wasza miłość odprzysiągł się gościnności”. Księżniczka wytyka Królowi sprzeciwienie się świętemu nakazowi przyjęcia gości do domu. [przypis edytorski]
Słysząc się złym (daw. składnia) — słysząc, że jest zły; słysząc, że mówią o nim, że jest zły a.: słysząc, że mówią o nim źle. [przypis edytorski]
słysząc słowo zaprzysiężenia, a jest świadkiem — albo widział albo wiedział, jeśliby nie oznajmił, ponosi winę swą — u Cylkowa: „Jeżeliby też kto zgrzeszył, że słysząc słowo zaklęcia, a będąc świadkiem widzącym albo wiedzącym, a nie oznajmił, i tak uniósłby na sobie winę swą”; korekty wersetu dla zgodności z oryginałem. [przypis edytorski]
słyszeć było (starop.) — było słychać. [przypis edytorski]
słyszeć — dziś popr. forma w zdaniu bezosobowym: słychać. [przypis edytorski]
słyszeć (starop. forma) — tu: słychać. [przypis edytorski]
słyszem — skrócone od: słyszemy; dziś popr. forma: słyszymy. [przypis edytorski]
słyszemy (starop. forma) — dziś: słyszymy. [przypis edytorski]
słyszny — dziś: słyszalny. [przypis edytorski]
słyszny — słyszany, słyszalny. [przypis edytorski]
słyszy (…) nieprzyjacioły on raz wychwalając (starop. konstrukcja zdaniowa) — słyszy nieprzyjaciół wychwalających ów cios. [przypis edytorski]
smaczno — dziś: smacznie. [przypis edytorski]
smagać — bić rózgą, biczem, szpicrutą, rzemieniem (przedmiotem długim i wiotkim). [przypis edytorski]
smagać — uderzyć batem lub rzemieniem. [przypis edytorski]
smagławy — o nieco ciemnej karnacji (od: smagły). [przypis edytorski]
smagły — ciemny, o oliwkowym odcieniu (zazw. o skórze, twarzy itp). [przypis edytorski]
smagły — (o cerze) ciemny, oliwkowy. [przypis edytorski]
smagły — (o cerze, skórze) ciemny, oliwkowy. [przypis edytorski]
smagły — o ciemnej, oliwkowej cerze. [przypis edytorski]
smagły — o ciemnej, oliwkowej karnacji. [przypis edytorski]
smagły — (o skórze) ciemny. [przypis edytorski]
smagły — posiadający ciemną, oliwkową cerę. [przypis edytorski]
smagnienie — dziś: smagnięcie. [przypis edytorski]
smakowała (…) lepiej — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski]
smakownie — dziś popr.: ze smakiem; gustownie. [przypis edytorski]
smakują w pieczonym mięsiwie — dziś: zasmakowało im pieczone mięso. [przypis edytorski]
smalić cholewki (daw.) — zalecać się. [przypis edytorski]
smalić cholewki — zalecać się do kogoś; flirtować z kimś. [przypis edytorski]
smalić cholewki — zalecać się. [przypis edytorski]
smalić — opalać, palić. [przypis edytorski]
smalić — tu: opalać. [przypis edytorski]
smarag (starop.) — szmaragd. [przypis edytorski]
smaragd — forma zarchaizowana; dziś: szmaragd. [przypis edytorski]
smard (daw.) — nicpoń, urwis. [przypis edytorski]
smardz — gatunek grzybów należący do rodziny smardzowatych. Jest to grzyb jadalny, można go jednak łatwo pomylić z piestrzenicą kasztanowatą, która jest trująca. [przypis edytorski]
smardz — rodzaj grzybów, których kapelusz ma formę dużej, pomarszczonej główki. [przypis edytorski]
Smardzew — wieś w woj. łódzkim, ok. 5 km od Sieradza. [przypis edytorski]
smarowanie — tu: łapówka. [przypis edytorski]
smarownie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]
smarownie — tu: gładko (jak z użyciem smaru). [przypis edytorski]
smarowniej (daw.) — łatwiej. [przypis edytorski]
Smarra, Piotr Schlehmil, Jan Sbogar, Jocko — Smarra albo demony nocy (1821): opowiadanie fantastyczne Charlesa Nodiera (1780–1844); Historia cudowna Piotra Schlemihla (Peter Schlemiels Schicksale, 1814): nowela niem. poety Adalberta de Chamisso (1781–1838), o człowieku, który sprzedał swój cień, wydana po francusku w 1822; Jan Sbogar (1818): powieść gotycka Charlesa Nodiera; Jocko, anegdota z niewydanych listów o instynkcie zwierząt (Jocko, anecdote détachée des Lettres inédites sur l'instinct des animaux, 1824): książka francuskiego pisarza, tłumacza i wydawcy Charlesa de Pougens (1755–1833). [przypis edytorski]
smash (ang., sport.) — w grze w tenisa mocne ścięcie piłki sponad głowy na pole przeciwnika. [przypis edytorski]
smash (ang.) — zderzenie; także: świetne uderzenie (np. w tenisie). [przypis edytorski]
smektać się (starop.) — głaskać się; aż się chłop po sircu smekce: aż się chłop gładzi po sercu (łapie za serce ze zdenerwowania). [przypis edytorski]
smentarz (daw.) — a smętarz, dziś popr.: cmentarz. [przypis edytorski]
Smerczyn Staw — właśc. Smreczyński Staw, jezioro morenowe w Tatrach Zachodnich. [przypis edytorski]
smerda (daw.) a. smerd — sługa książęcy (tu: w randze przełożonego); u Słowian: wolna ludność chłopska popadła w zależność od księcia. [przypis edytorski]
smerda (daw.) — pachołek. [przypis edytorski]
smerda — wasal, dworzanin. [przypis edytorski]
smerda — wasal, dworzanin; smerdóm — dziś popr. forma C. lm: smerdom. [przypis edytorski]
Smerdes a. Smerdis a. Bardija — żyjący w VI wieku p.n.e. syn króla Persji, Cyrusa, i brat Kambyzesa. Samozwańczy władca Persji, zamordowany przez brata. Zbrodnię wykorzystał medyjski mag, Gaumata, który przejął na krótko władzę w Persji, podając się za Bardiję. Został jednak rozpoznany, ponieważ nie miał uszu, co odróżniało go od prawdziwego władcy. [przypis edytorski]
