Przypisy

senior (łac.: starszy) — tu w znaczeniu zbliżonym do terminu feudalnego: zwierzchnik i opiekun uzależnionej od siebie osoby. [przypis edytorski]

senioria — rada 10 senatorów wraz z dożą i prokuratorami. [przypis edytorski]

seniorita (hiszp.) — panna. [przypis edytorski]

senli to (…) czy jawa — konstrukcja z partykułą -li o funkcji pytajnej; znaczenie: czy to sen czy jawa. [przypis edytorski]

senli to — konstrukcja z partykułą wzmacniającą li; znaczenie pytajne: czy to sen, czyż to sen; czy to tylko sen. [przypis edytorski]

senliwych (neol.) — sennych. [przypis edytorski]

senna — tu: uśpiona, pogrążona we śnie osoba. [przypis edytorski]

Sennacheryb (bibl.) — wojsko Sennacheryba pobił anioł Pański (185, padło w nocy, król uszedł, wedle Ks. Król. IV, 19). [przypis edytorski]

senne znachory — dziś popr. forma M.lm: senni znachorzy. [przypis edytorski]

senny (daw.) — tu: śpiący, pogrążony we śnie. [przypis edytorski]

senobinei — senovinei. [przypis edytorski]

senorita (hiszp.) — panna. [przypis edytorski]

sens — trump.: senas. [przypis edytorski]

sensat (daw.) — człowiek przesadnie poważny. [przypis edytorski]

sensat (daw.) — człowiek przesadnie poważny, silący się na uczoność. [przypis edytorski]

sensat (daw.) — osoba przesadnie poważna, silący się na uczoność. [przypis edytorski]

sensat (daw., z łac.) — człowiek rozumny (por. sens). [przypis edytorski]

sensat (daw., z łac. sensatus: rozumny) — osoba mądra, poważna i ciesząca się poważaniem. [przypis edytorski]

sensat — osoba przesadnie poważna. [przypis edytorski]

sensim (łac.) — stopniowo, powoli. [przypis edytorski]

sensorium (łac.) — ośrodek nerwowy, do którego trafiają zewnętrzne wrażenia, zanim zostaną poddane postrzeganiu, siedziba odczucia. [przypis edytorski]

sensorium (z łac.) — ogół wrażeń zmysłowych. [przypis edytorski]

sensu stricto (łac.) — w ścisłym znaczeniu. [przypis edytorski]

sensualista — tu: zmysłowiec; dziś zwykle: zwolennik sensualizmu, poglądu, który za jedyne źródło poznania uznaje doświadczenie zmysłowe poddawane następnie logicznej analizie. [przypis edytorski]

sensualizm — stanowisko filozoficzne, zgodnie z którym jedynym źródłem poznania są doznania zmysłowe. [przypis edytorski]

sensytyw (z łac.) — osoba nadwrażliwa. [przypis edytorski]

sensytywny — wrażliwy, czuły (w odbiorze bodźców). [przypis edytorski]

sentencja (z łac.) — maksyma, sąd. [przypis edytorski]

sentencja (z łac.) — zdanie, szczególnie: zwięźle i trafnie sformułowana ogólna myśl o charakterze filozoficznym, moralnym itp. [przypis edytorski]

sentencja — złota myśl, aforyzm; zdanie streszczające jakąś ogólną prawdę, myśl filozoficzną a. wskazówkę etyczną; powtarzał (…) sentencją dziś: (…) sentencję. [przypis edytorski]

sentencją (daw. forma) — dziś B. lp: sentencję. [przypis edytorski]

Senti-Nofer, Senti-Nefer — miasto w północno-zachodniej Delcie, w 7. nomie Dolnego Egiptu. Położone prawdopodobnie w okolicach dzisiejszego Idku, ok. 100 km na północny zachód od Terenouthis. [przypis edytorski]

sentiments généreux (fr.) — uczucia wspaniałomyślne (hojne, szczodre). [przypis edytorski]

,Sentimi idol mio' — (ital.) Denkst du meiner, o mein Leben. [przypis edytorski]

sentyment (daw.) — przekonanie, pogląd. [przypis edytorski]

sentymenta — dziś popr. forma M.lm: sentymenty. [przypis edytorski]

sentymenta — dziś popr. forma: sentymenty. [przypis edytorski]

Senuccio i vo'che sappi (wł.) — Senuccio, chcę, żebyś wiedział; początek sonetu 89 Petrarki. [przypis edytorski]

,Senza di te' — (ital.) Ohne dich. [przypis edytorski]

Senza di te… Sentimi idol mio… (wł.) — bez ciebie… usłysz mnie, moja kochana. [przypis edytorski]

seńor hidalgo (hiszp.) — panie szlachcicu. [przypis edytorski]

señor (hiszp.) — pan; panie (proszę pana). [przypis edytorski]

señor (hiszp.) — pan; tu: proszę pana. [przypis edytorski]

señor (hiszp.) — pan, zwrot grzecznościowy używany z nazwiskiem osoby. [przypis edytorski]

Señor (hiszp.) — panie. [przypis edytorski]

señorita (hiszp.) — panna. [przypis edytorski]

sep (daw.) — zsyp; podatek w ziarnie. [przypis edytorski]

separatka — jednoosobowy pokój. [przypis edytorski]

sepecik (daw.) — mały sepet, skrzynka z szufladkami na kosztowności lub dokumenty. [przypis edytorski]

sepecik (daw.) — skrzynka. [przypis edytorski]

seperacja — popr.: separacja. [przypis edytorski]

sepet (daw.) — skrzynia. [przypis edytorski]

sepet (daw.) — skrzynka z szufladkami na kosztowności lub dokumenty. [przypis edytorski]

sepet (daw.) — szkatułka, skrzynka, podróżna komódka z szufladkami. [przypis edytorski]

sepet (daw., z tur.) — ozdobny mebel, skrzynka z szufladami na kosztowności. [przypis edytorski]

sepet — okuta skrzynia, często z małymi szufladkami wewnątrz do przechowywania drobnych kosztowności czy ważnych papierów. [przypis edytorski]

sepet — ozdobny mebel, rodzaj skrzynki z szufladami na kosztowności. [przypis edytorski]

sepet — skrzynka z szufladkami na kosztowności lub dokumenty. [przypis edytorski]

sepet — skrzynka zaopatrzona w szufladki. [przypis edytorski]

sepet — skrzynka zaopatrzona w szuflady. [przypis edytorski]

sepet (starop.) — kufer a. skrzynia z szufladami; ozdobny mebel do przechowywania kosztowności. [przypis edytorski]

Sephir Jezirah, właśc. Sefer Jecira (hebr.) — Księga Stworzenia; starożytny żydowski traktat dotyczący stworzenia świata, jeden z pierwszych tekstów żydowskiego mistycyzmu, powstała w 2. poł. II w. n.e. lub 1. poł. III w. n.e., prawdopodobnie w Aleksandrii. [przypis edytorski]

sepia — barwnik ciemnobrunatny. [przypis edytorski]

sepia — ciemnobrunatny barwnik otrzymywany z gruczołu głowonoga o tej samej nazwie. [przypis edytorski]

sepia — ciemnobrunatny barwnik otrzymywany z gruczołu głowonoga o tej samej nazwie, używany dawniej jako atrament. [przypis edytorski]

sepie — inaczej mątwy; dziesięcioramienne głowonogi drapieżne. [przypis edytorski]

sepię na surowo — zjedzona na surowo sepia miała być przyczyną śmierci Diogenesa, znanego filozofa ze szkoły cyników. [przypis edytorski]

seplunić — dziś popr.: seplenić. [przypis edytorski]

september (łac.) — wrzesień. [przypis edytorski]

september — wrzesień. [przypis edytorski]

septembra — września. [przypis edytorski]

septemtrion (łac.) — Wielki Wóz, konstelacja gwiazd wyznaczająca kierunek północny; także ogólnie: północ globu. [przypis edytorski]

Septentrion (daw.) — biegun północny i jego okolice. [przypis edytorski]

Septentrionowie (z łac. septentrio, septentrionis: wielka niedźwiedzica, północ) — ludzie z północy; kolejne omowne określenie Rosjan, o wojnie z którymi Sienkiewicz nie mógł w 1884 r. pisać wprost ze względu na cenzurę carską. [przypis edytorski]

Septentrionowie (z łac. septentrio, septentrionis: wielka niedźwiedzica, północ) — ludzie z północy; omowne określenie Rosjan, o wojnie z którymi Sienkiewicz nie mógł w 1884 r. pisać wprost ze względu na cenzurę carską. [przypis edytorski]

septet (muz.) — utwór na 7 głosów lub instrumentów solowych. [przypis edytorski]

septimowy akord (muz.) — dziś: septymowy akord, w którym występuje dźwięk oddalony o siedem stopni skali muzycznej od dźwięku poprzedzającego. [przypis edytorski]

Septuaginta — najstarszy przekład Biblii Hebrajskiej na grekę, powstały III–II w. p.n.e. na użytek Żydów żyjących w Egipcie. [przypis edytorski]

Septymiusz Sewer, właśc. Lucius Septimius Severus (145–211) — prawnik, cesarz rzymski od 193; po śmierci zamordowanego przez pretorianów następcy Kommodusa, Pertynaksa, wybrany przez żołnierzy cesarzem, w wyniku wojny domowej pokonał konkurentów do tronu: Didiusza Juliana, Pescenniusza Nigra i Klodiusza Albina; wg Historia Augusta wydał rozporządzenie zakazujące przyjmowania wiary chrześcijańskiej i żydowskiej. [przypis edytorski]

Sepulchri immemor struis domos (łac.) — budujesz domy na zapomnianym grobie. [przypis edytorski]

ser dla robaków — echo koncepcji żyjącego w XVI w. młynarza z Friuli, Domenico Scandella, zw. Menocchiem, zapisanych dzięki temu, że zostały opowiedziane podczas przesłuchania domorosłego filozofa przed Świętym Oficjum. Menocchio, przeplatając abstrakcyjne pojęcia konkretami, głosił, że początkowym stadium bytu był chaos, tzn. pomieszanie wszystkich żywiołów (ziemi, wody, powietrza i ognia), przypominające masę w początkowej fazie wyrobu sera z mleka. Następnie w masie tej samoistnie powstały robaki, czyli aniołowie i Bóg. Za swoje poglądy Menocchio spłonął na stosie z wyroku inkwizycji w 1599 r. [przypis edytorski]

ser — tu z wł.: pan, jegomość. [przypis edytorski]

seraf a. serafin — anioł postawiony wysoko w hierarchii chórów anielskich. [przypis edytorski]

seraf a. serafin — anioł z najwyższego chóru anielskiego. [przypis edytorski]

seraf — a. serafin; biblijna istota wspomniana w Starym Testamencie, w Księdze Izajasza. Serafiny zostały zaadoptowane przez tradycję chrześc., zajmując najwyższe miejsce wśród dziewięciu chórów anielskich; przedstawiano je jako posiadające trzy pary skrzydeł, którymi były osłonięte i łączono z ogniem (koniecznie niewydzielającym dymu), ponieważ hebr. sârap oznacza: płonąć. [przypis edytorski]

seraf a. serafin — biblijna istota wspomniana w Starym Testamencie, w Księdze Izajasza; serafiny zostały zaadoptowane przez tradycję chrześc., zajmując najwyższe miejsce wśród dziewięciu chórów anielskich; przedstawiano je jako posiadające trzy pary skrzydeł, którymi były osłonięte, łączone były z ogniem, ponieważ hebr. sârap oznacza: płonąć. [przypis edytorski]

seraf a. serafin — tu: anioł; w Biblii istota stojąca najwyżej w hierarchii bytów, najbliższa Bogu, w wizji proroka Izajasza serafiny posiadają trzy pary skrzydeł, unoszą się nad tronem Boga i śpiewają hymn ku Jego chwale (Iz 6,1–6). [przypis edytorski]

seraf, częściej serafin — istota biblijna o trzech parach skrzydeł, najwyższa w hierarchii aniołów. [przypis edytorski]

seraficki — anielski. [przypis edytorski]

seraficznie — anielsko (od nazwy jednego z chórów anielskich, serafinów). [przypis edytorski]

seraficzny — anielski. [przypis edytorski]

seraficzny — tu: franciszkański. Nazwy zakon seraficzny a. seraficki używano w odniesieniu do wszystkich trzech gałęzi zakonu franciszkanów, związana z legendą mówiącą, że kiedy św. Franciszek otrzymał dar stygmatów na górze La Verna (łac. Alvernia) w Toskanii, ukazał mu się Jezus pod postacią Serafina, czyli anioła o sześciu skrzydłach. W miejscu tego objawienia założono pustelnię franciszkańską. [przypis edytorski]

seraficzny — właściwy serafinom, tj. aniołom. [przypis edytorski]

Serafim — anioł pozostający w bezpośredniej bliskości Boga, przedstawiany jako istota powstała z bezdymnego ognia. [przypis edytorski]

serafin — anioł z najwyższego chóru anielskiego. [przypis edytorski]

serafin — biblijna istota o trzech parach skrzydeł, wspomniana w Księdze Izajasza (Iz 6, 1–6); w tradycji chrześcijańskiej serafiny są aniołami z najwyższego chóru anielskiego. [przypis edytorski]

serafin — w chrześcijaństwie anioł z najwyższego chóru niebieskiego. [przypis edytorski]

„Serait-ce ce nom qui défiguré serait arrivé jusqu'en Russie, comme celui de Suarasici? Cette hypothèse n'a jamais eté émise jusq'ici. Je me permets de la risquer” — Być może ta zniekształcona nazwa, dotarła na Ruś tak, jak Suarasici? Hipoteza ta nie została zaproponowana aż do teraz. Pozwolę ją sobie zaryzykować. [przypis edytorski]

seraj — kobieca część domu muzułmańskiego, harem. [przypis edytorski]

seraj — kobieca część tradycyjnego domu muzułmańskiego. [przypis edytorski]