Przypisy

Kto śpi, ten nie grzeszy (łac. Qui dormit, non peccat) — fragment żartobliwego powiedzenia popularnego w średniowieczu. [przypis edytorski]

Kto tam odejmie co, ten będzie mądry! — fragment poematu dygresyjnego Beniowski, autorstwa Juliusza Słowackiego (1809–1849). [przypis edytorski]

kto ten kolos stawił — kto postawił tego kolosa; kto zbudował tę ogromną budowlę. [przypis edytorski]

kto — tu dziś popr.: ktoś. [przypis edytorski]

Kto uwolnił swój umysł z ciemnicy przesądów, dla tego więzienie nie istnieje, gdyż rozkazuje wtedy mówić kamieniom, i kamienie mówią za nas!… — nawiązanie do wypowiedzi Jezusa z Ewangelii Łukasza: A on odpowiadając, rzekł im: Powiadam wam, jeśliby ci milczeli, wnet kamienie wołać będą (Łk, 19:40). [przypis edytorski]

Kto w miłości pieśń żałoby Raz zanucił, wiecznie nuci; Kto raz zabłądził na groby, Już z nich na świat nie powróci — zmieniony cytat z Widowiska, I części Dziadów Adama Mickiewicza: „Kto w młodości pieśń żałoby/ Raz zanucił, wiecznie nuci;/ Kto młody odwiedza groby,/ Już z nich na świat nie powróci”. [przypis edytorski]

Kto was słucha, mnie słucha — Łk 10, 16. [przypis edytorski]

Kto wie? (…) motyle — w oryginalnej wersji językowej: Who knows? He is gone, inscrutable at heart, and the poor girl is leading a sort of soundless, inert life in Stein's house. Stein has aged greatly of late. He feels it himself, and says often that he is ”preparing to leave all this; preparing to leave…” while he waves his hand sadly at his butterflies.; tłum. red. W.L. [przypis edytorski]

kto wola (daw.) — kto chce. [przypis edytorski]

Kto wy taki? (gw.) — Kim wy jesteście? [przypis edytorski]

kto z kaźnią się rozminął — kto sam nie cierpi; kaźń: cierpienie, tortura. [przypis edytorski]

Kto z prawdy jest, ten prawdę mówi (…) — zapewne odniesienie do J 18, 37. [przypis edytorski]

Kto z was bez grzechu, niechaj pierwszy rzuci na nią kamieniem — J 8, 7. [przypis edytorski]

kto zacz (daw.) — kto to jest. [przypis edytorski]

Kto zdrowie swoje miłuje, traci je. A kto je utraca, najduje je — wg wskazania w źródle na marginesie: J 12, 25, jednak w tłum. Wujka werset ten brzmi: „Kto miłuje duszę swą, traci ją, a kto nienawidzi dusze swojej na tym świecie, ku wiecznemu żywotowi strzeże jej”; cytat zapewne wymieszany z Mt 10, 39: „Kto nalazł duszę swoję, straci ją; a kto by utracił duszę swą dla mnie, najdzie ją”. [przypis edytorski]

Kto zna tajemnice woli, ten może nawet wbrew aniołom triumfować — trawestacja motta z poetyckiego, baśniowego opowiadania Ligeia Edgara Allana Poe, który w całości brzmi: „And the will therein lieth, which dieth not. Who knoweth the mysteries of the will, with its vigor. For God is but a great will pervading all things by nature of its intentness. Man doth not yield himself to the angels, nor unto death utterly, save only through the weakness of his feeble will” (A w nim leży wola, która nie umiera. Który zna tajemnice woli z jej siłą. Albowiem Bóg jest tylko wielką wolą przenikającą wszystkie rzeczy z natury swej intencji. Człowiek nie poddaje się aniołom ani śmierci całkowitej, chyba że przez słabość swej słabej woli). [przypis edytorski]

ktoby beł rzekł, ktoby wierzył (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: kto rzekłby wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.), kto wierzyłby. [przypis edytorski]

ktoby był (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką formy przypuszczającej czasownika; inaczej: kto byłby; tu: kto miałby być. [przypis edytorski]

ktoby chciał (daw.) — dziś popr.: kto by chciał [przypis edytorski]

ktoby (…) chciał (daw.) — dziś popr.: kto by chciał. [przypis edytorski]

ktoby mógł (daw.) — dziś popr.: kto by mógł. [przypis edytorski]

ktoby (starop. forma) — dziś: kto by [się zwadził, tj. pokłócił się]. [przypis edytorski]

ktoby (…) ukazał (starop. forma ort.) — dziś popr.: kto by ukazał; kto ukazałby. [przypis edytorski]

ktoć (…) odjął (starop. forma) — kto ci odjął; tj. kto ci odebrał. [przypis edytorski]

Ktoć to powiedział — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć i dodaną do zaimka „kto”. [przypis edytorski]

ktom ja zacz (daw.) — kim ja jestem. [przypis edytorski]

ktom ja zacz (daw.) — kim jestem. [przypis edytorski]

ktom — skrócone: kto jestem. [przypis edytorski]

ktom zacz (daw.) — kim jestem. [przypis edytorski]

ktosić — ktoś; ktokolwiek. [przypis edytorski]

ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

ktoś — hebr. אִישׁ (isz) dosł. ‘człowiek’. «Był to anioł Esawa», zob. Raszi do 32:25. W kilku miejscach w Biblii «aniołowie zwani są ‘isz’ ‘człowiek’, ponieważ ukazują się pod postacią ludzi […]. Bóg wysłał tego anioła do Jakuba, aby wzmocnić jego serce, by nie obawiał się, że nie pokona Esawa: skoro anioł [Esawa] nie przemógł [Jakuba] zatem też i sam Esaw nie przezwycięży [brata]», zob. Radak do 32:25. «Anioł walczył z nim, aby powstrzymać [Jakuba] przed ucieczką i unaocznić mu wypełnienie obietnicy Boga, iż Esaw go nie skrzywdzi», zob. Raszbam do 32:25. [przypis edytorski]

Ktoś (…) kazał poucinać kciuki zwyciężonym, aby im odjąć możność walczenia i władania wiosłem — dowódca ateński Filokles, podczas wojny peloponeskiej, por. Plutarch, Lizander, 9 [w:] Żywoty sławnych mężów. [przypis edytorski]

ktoś — midrasz uczy, że był to [anioł] Gabriel, zob. Raszi do 37:15. [przypis edytorski]

ktoś od waszeci — szlachcic. [przypis edytorski]

ktoże (daw.) — dłuższa forma konstrukcji z partykułą wzmacniającą od: któż. [przypis edytorski]

ktożeś ty (daw.) — kim jesteś. [przypis edytorski]

która by ją jadła — słowa która by ją jadła dodane przez Cylkowa. [przypis edytorski]

która by się nigdy ukazać nie mogła groźną towarzystwa wolności, a która zawsze ukazywałaby się groźną partykularnych przemocy — sens: która nie byłaby groźna dla wolności społeczeństwa, tylko dla jednostek stosujących przemoc. [przypis edytorski]

Która — chodzi o miłość. [przypis edytorski]

która jak ogół kobiet słabo orientowała się w geografii — nie ma żadnych potwierdzonych wyników badań, które wskazywały by na prawdziwość tezy. Najprawdopodobniej jest to osobiste przekonanie autora. [przypis edytorski]

(…) która jest w tobie nieśmiertelna — następne zdanie opuszczone; w oryginale niem.: Der Phönix gehört dir, tj. Feniks cię usłyszał. [przypis edytorski]

która się była odłączyła (daw.) — konstrukcja czasu zaprzeszłego stosowana dla wyrażenia czynności wcześniejszej, poprzedzającej inną, o której mowa dalej; znaczenie: „która się uprzednio odłączyła”. [przypis edytorski]

która — tu dziś popr.: któraś. [przypis edytorski]

którać — skrót od: która ci. [przypis edytorski]

którać więcej nie pomoże (starop. konstrukcja) — która ci więcej nie pomoże. [przypis edytorski]

któram jest — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: która jestem. [przypis edytorski]

któram (…) jest — przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: która jestem. [przypis edytorski]

któraż — wzmocnione „która”. [przypis edytorski]

którą może kłaść za inszych siła (starop.) — [para], która warta jest tyle, ile innych wielu; którą może kłaść: którą można porównać. [przypis edytorski]

którą rozumiem bydź dotąd prawdziwą (starop. forma) — którą [jak] dotąd uważam za prawdziwą. [przypis edytorski]

którąm ja porastał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą ja porastałem. [przypis edytorski]

którąm kochał — którą kochałem. [przypis edytorski]

którąm kochał — przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą kochałem. [przypis edytorski]

którąm (…) poznał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: którą poznałem. [przypis edytorski]

którąm spędził — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą spędziłem. [przypis edytorski]

którąm umiłował — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą umiłowałem. [przypis edytorski]

którąm widział — inaczej: którą widziałem (przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

Którąm (…) wyścignął — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: którą wyścignąłem. [przypis edytorski]

którąm zasłyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: którą zasłyszałem. [przypis edytorski]

którąm zawsze kochał, czcił, szanował i ubóstwiał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą zawsze kochałem, czciłem, szanowałem i ubóstwiałem. [przypis edytorski]

którąm znał — inaczej: którą znałem (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

którąm (…) znała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: którą znałam. [przypis edytorski]

którąś uderzył (daw.) — którą uderzyłeś. [przypis edytorski]

którąś zwojował (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: którą zwojowałeś. [przypis edytorski]

którąśmy jechali — inaczej: którą jechaliśmy (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

którąśmy opuścili — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: którą opuściliśmy. [przypis edytorski]

którąśmy przebywali — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą przebywaliśmy. [przypis edytorski]

którąśmy przybyli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą przybyliśmy. [przypis edytorski]

którąśmy przyszli — inaczej: którą przyszliśmy (daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika). [przypis edytorski]

którąśmy tu przyszli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą tu przyszliśmy. [przypis edytorski]

które Bóg pod moc mężów poddał — Mojż. 3, 16. [przypis edytorski]

które ją o ziem rzuciło — dziś: które ją rzuciło o ziemię. [przypis edytorski]

Które jej [sprawiedliwości] królestwa nie mają, nie królestwami, ale rozbójstwem nazwane być słusznie mogą — Augustyn z Hippony, Państwo Boże (De Civitate Dei) IV, 4. [przypis edytorski]

które jest świecą dróg naszych i pochodnią spraw pobożności chrześcijańskiej naszej — parafraza Ps 118, 105. [przypis edytorski]

które mnie było ogarnęło — forma czasu zaprzeszłego dla czynności wielokrotnej, ponawianej; inaczej: które mnie ogarnęło wcześniej, dawniej, uprzednio. [przypis edytorski]

Które natura sączy niedołężna — w późn. wyd. zweryfikowano tłumaczenie, zastępując ten wers wtrąceniem w nawiasie: „Skąpa natura sączy je powoli”. [przypis edytorski]

które nie są czyste — u Cylkowa 'nieczystych'; zob. powyżej komentarz do 7:2. [przypis edytorski]

które nie są czyste — u Cylkowa 'ze zwierząt nieczystych'; nieuzasadniona odmienność wobec oryginału. [przypis edytorski]

które rozumiał być swoich nieszczęść przyczyną — uważał za przyczynę swoich nieszczęść (konstrukcja zapożyczona ze składni łac. a. fr.). [przypis edytorski]

które — tu dziś popr.: któreś. [przypis edytorski]

które wydałem swego czasu (…) pod tytułem „Wiosna” — pierwodruk w „Chimerze” (nr 1, styczeń 1901 r.), wyd. książkowe nakł. Mortkowicza, Kraków 1902. [przypis edytorski]

które wygłosić zobowiązał się był — daw. forma czasu zaprzeszłego, używanego dla wyrażenia czynności (zdarzenia, stanu itp.) poprzedzającej inną czynność (zdarzenie, stan itp.) wyrażoną w czasie przeszłym zwykłym; znaczenie: wcześniej się zobowiązał. [przypis edytorski]

które wziąłeś głupiutkim i słabym — tu: które miałeś za głupiutkie i słabe. [przypis edytorski]

które zabrał u Wołkowa — popr. które zabrał Wołkowowi. [przypis edytorski]

które (…) znalazł zwróconymi — co do których przekonał się, że są zwrócone. [przypis edytorski]

któreby mosty przystawiły rady (starop. konstrukcja) — (wieże), które chętnie przystawiłyby mosty; które zamierzają przystawić mosty (do murów oblężonego miasta). [przypis edytorski]

któreć (daw.) — tu: które cię. [przypis edytorski]

któreć — które ci (się). [przypis edytorski]

Którego między sobą w tym tu grodzie mamy? — wstawka tłumacza. [przypis edytorski]

którego nie prowadzi żaden Wergiliusz, że musi przebywać piekło siarki i smoły — odniesienie do poematu Dantego Boska Komedia, w którym przewodnikiem bohatera po piekle i czyśćcu jest rzymski poeta Wergiliusz. [przypis edytorski]

którego obrałem nosić znak pana moiego (starop. konstrukcja zdaniowa) — którego wybrałem, żeby nosił znak [tj. chorągiew] mojego pana. [przypis edytorski]

którego odwagę
Nikt nie ocenia — dziś popr. składnia: którego odwagi nikt nie ocenia (nie docenia). [przypis edytorski]

którego uczynił — u Cylkowa 'który był uczynił'. [przypis edytorski]

którego wola jest uczynić — którego wola znaczy tyle co czyn. [przypis edytorski]

któregom nie znał — przykład ruchomej końcówki fleksyjnej czasownika; inaczej: którego nie znałem. [przypis edytorski]

któregom (…) wyzwalał (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którego wyzwalałem. [przypis edytorski]

któregoś obrazem — skrót od: którego jesteś obrazem. [przypis edytorski]

któregośmy tam widzieli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: którego tam widzieliśmy. [przypis edytorski]

której modlą się — dziś: do której modlą się. [przypis edytorski]