Przypisy

dorównywują — dziś: dorównują. [przypis edytorski]

dorpacki — od nazwy miasta w Estonii Dorpat (dziś: Tartu). [przypis edytorski]

dorprofsoż — regionalny oddział związku zawodowego kolejarzy. [przypis edytorski]

Dorszówna — córka Dorsza; daw. forma nazwiska kobiecego. [przypis edytorski]

Dory — Dorowie, ostatnia fala migracji greckich (ok. 1100 p.n.e.). [przypis edytorski]

dorycka kolumna (archit.) — kolumna w staroż. stylu doryckim architektury, w jakim zbudowano m.in. świątynię Partenon na Akropolu w Atenach; kolumny doryckie w przeciwieństwie do ozdobnych kolumn innych popularnych stylów starożytnych (koryncki, joński) zakończone były u góry głowicami o prostym kształcie okrągłej, spłaszczonej „poduszki”. [przypis edytorski]

dorycka kolumna (archit.) — kolumna z prostym wykończeniem, wykonana zgodnie z zasadami porządku doryckiego, czyli jednego ze starożytnych stylów architektonicznych, charakteryzującego się monumentalizmem i surowością. [przypis edytorski]

dorycka, nie jońska (…) ani frygijska, ani lidyjska (…) harmonia — siedmiostopniowe skale muzyczne używane w staroż. Grecji; ich nazwy pochodzą się od nazw plemion i ludów, których temperamenty miały odpowiadać poszczególnym tonacjom (zob. Platon, Państwo, ks. X); skalę dorycką, nazwaną od plemienia Dorów, do którego należeli m.in. Spartanie, uważano za poważną i wzmacniającą charakter. [przypis edytorski]

dorycka skala (muz.) — jedna z trzech bazowych skal muzycznych używanych w starożytnej Grecji; jej nazwa pochodzi od plemienia Dorów; zbudowana w kierunku opadającym, zaczynająca się od dźwięku E. [przypis edytorski]

doryckie — tu w znaczeniu ogólnym: greckie. [przypis edytorski]

doryckim czy też korynckim portykiem — portyk: popularny w staroż. architekturze greckiej i rzymskiej rodzaj otwartej frontowej części budowli z rzędem kolumn wspierających dach; dorycki i koryncki: antyczne style architektoniczne, wykształcone w Grecji, przejęte przez Rzymian; w Stanach Zjednoczonych budynki rządowe zbudowano w stylu klasycyzmu, odwołującym się do tradycji greckiej i rzymskiej. [przypis edytorski]

doryjski — dziś popr.: dorycki. [przypis edytorski]

Doryna — garderobiana Marianny, córki Orgona. [przypis edytorski]

dorzecznemi — daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: dorzecznymi. [przypis edytorski]

dorżliśmy — popr. forma 1 os. lm: dorżnęliśmy. [przypis edytorski]

dosadził — tu: dorzucił, dodał. [przypis edytorski]

dosiąc — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc — dziś por.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop.) — dziś popr. forma: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop. forma) — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop. forma) — dziś popr.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiądz — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiądz — dziś popr.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiągł — dziś częściej: dosięgnął. [przypis edytorski]

dosiągnąć (daw. forma) — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiągszy (starop. forma) — dziś popr. forma imiesłowu przysł. uprzedniego: dosięgnąwszy. [przypis edytorski]

dosić — dość, dosyć. [przypis edytorski]

dosić — dość. [przypis edytorski]

dosiekali — kończyli kosić. [przypis edytorski]

dosięże (daw.) — dosięgnie. [przypis edytorski]

dosięże — dziś: dosięgnie a. osiągnie. [przypis edytorski]

dosięże — dziś: dosięgnie. [przypis edytorski]

Dositheos (I w.) — przywódca religijny Samarytan, często uważany za gnostyka; podobno był uczniem Jana Chrzciciela i nauczycielem Szymona Maga. [przypis edytorski]

doskonaleście postąpił — doskonale postąpiliście. [przypis edytorski]

doskonałość peryklejska — chodzi o doskonałość sztuki powstającej w Atenach za rządów Peryklesa (495–429 p. n. e.), który przyczynił się do budowy Partenonu i Propylei, a także rozbudowy Pireusu, otaczał przyjaźnią i wsparciem Fidiasza, Anaksagorasa, Sofoklesa i Herodota; mówi się o wieku Peryklesowskim jako o okresie rozkwitu kulturalnego Aten. [przypis edytorski]

doskonne — dozgonne; trwające aż do skonania. [przypis edytorski]

doskwierzyć (daw.) — dokuczyć. [przypis edytorski]

doskwirczyć — dziś: doskwierać. [przypis edytorski]

dosłownie „Herr”, bez „mein” — przyjętą w jęz. niem. uprzejmą formą grzecznościową jest „mein Herr” (dosł: mój panie). [przypis edytorski]

dossier (fr.) — zbiór dokumentów dotyczących jakiejś osoby lub sprawy. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — dotrzymać pola w walce, wytrzymać. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: sięgnąć i wyjąć; wydobyć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: wydobyć, wyciągnąć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: wydostać, wydobyć, wyciągnąć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — wystarczyć. [przypis edytorski]

dostać — dosięgnąć. [przypis edytorski]

dostać dyscypliny — dostać cięgi, baty; zostać pobitym. [przypis edytorski]

dostać języka — dowiedzieć się; zdobyć informacje. [przypis edytorski]

dostać (…) języka — dowiedzieć się; zdobyć informacje. [przypis edytorski]

dostać języka — wypytać. [przypis edytorski]

dostać języka — wypytać się, dowiedzieć się. [przypis edytorski]

dostać komuś — sprostać komuś, dorównać komuś. [przypis edytorski]

dostać odkosza (daw.) — oświadczyć się i nie zostać przyjętym. [przypis edytorski]

dostać (starop.) — tu: dobyć (miecza). [przypis edytorski]

dostać szpady na kogoś — dobyć szpady. [przypis edytorski]

dostać — tu: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dostać — tu: odnaleźć postrzeloną zwierzynę. [przypis edytorski]

dostać — tu: przeciwstawić się w walce. [przypis edytorski]

dostać — tu: utrzymać pozycje. [przypis edytorski]

dostać — tu: wydostać, wyjąć. [przypis edytorski]

dostać — tu: wytrwać stojąc, nie ustąpić, utrzymać pozycję. [przypis edytorski]

dostać — wytrwać. [przypis edytorski]

dostając (daw.) — tu: wyciągając, wydostając, wydobywając. [przypis edytorski]

dostali szable — dobyli szabli; wyciągnęli szable z pochew. [przypis edytorski]

dostali — tu: wydostali, wyjęli. [przypis edytorski]

dostaliśmy się (…) i przybyli — konstrukcja z ruchomą końcówką, tu: odnoszącą się do więcej niż jednego czasownika; inaczej: dostaliśmy się i przybyliśmy. [przypis edytorski]

dostalszy (starop. forma) — dojrzalszy; bardziej dojrzały, pełniejszy. [przypis edytorski]

dostał koń owsa… — w oryg. początek ang. przysłowia: While the grass grows, the steed starves (tj. podczas gdy trawa rośnie, rumak głoduje), odpowiadającego polskiemu: „Nim słońce wzejdzie, rosa oczy wyje”. [przypis edytorski]

dostał kupić — można było kupić. [przypis edytorski]

dostał lekcję — tu: został korepetytorem, prywatnym nauczycielem. [przypis edytorski]

dostał się na Saturna — w czasach Woltera Saturn był ostatnią ze znanych planet, położoną najdalej od Słońca, a więc pierwszą, na którą mógł się dostać przybysz spoza Układu Słonecznego. [przypis edytorski]

dostałem się „Pod Blachę” — 1 października 1924 r. Stanisław Przybyszewski zamieszkał w pałacu „Pod Blachą” w Warszawie, uzyskawszy nominację na urzędnika kancelarii cywilnej Prezydenta R.P. [przypis edytorski]

dostało mi się (starop.) — udało mi się; przydarzyło mi się. [przypis edytorski]

dostały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

dostały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

dostały (daw.) — dojrzały, rozwinięty. [przypis edytorski]

dostały (daw.) — tu: dojrzały. [przypis edytorski]

dostały — dojrzały, duży. [przypis edytorski]

dostały — dojrzały (o owocach, zbożach itp.). [przypis edytorski]

dostały — taki, który stał odpowiednio długo (zwykle o alkoholu, który z czasem nabiera smaku). [przypis edytorski]

dostanęż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]

dostanęż (..) nosa — dziś: dostanę po nosie. [przypis edytorski]

dostarczający — tu: wystarczający, dostateczny. [przypis edytorski]

Dostarczę ci i dęba-samograja, i strugi-złotosmugiej, i ptaka Bulbulezara — dziś popr. forma z B.: dostarczę ci i dąb (…), i strugę (…), i ptaka. [przypis edytorski]

dostateczne — w wyd. z 1790 r.: kosztowne. [przypis edytorski]

dostatek — bogactwo. [przypis edytorski]

dostatek — dobrobyt, bogactwo; tu: posiadane dobra materialne. [przypis edytorski]

Dostatek, syn Rozwagi (…) Bieda — to jednocześnie występujące u staroż. autorów greckich bóstwa-personifikacje: Poros-Dostatek, syn Metydy-Rozwagi, jednej z córek Okeanosa i Tetydy, oraz Penia-Bieda. [przypis edytorski]

dostatki — dziś popr. forma N.lm: dostatkami. [przypis edytorski]

dostatkiem (daw.) — wystarczająco. [przypis edytorski]

dostatni — tu: dostateczny, wystarczający. [przypis edytorski]

dostawa (starop.) — dostaje; zwycięstwa dostawa: uzyskuje zwycięstwo. [przypis edytorski]

dostawać czego (starop.) — wystarczać czego; mieć dosyć czego. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — dosięgać. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — osiągać, uzyskiwać. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — starczyć; być w dostatecznej ilości. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — tu: wyciągać, wydobywać. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — tu: wystarczać. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — wystarczać. [przypis edytorski]

dostawać (daw.) — wystarczyć. [przypis edytorski]