Przypisy

na wskróś — dziś popr.: na wskroś. [przypis edytorski]

na wskróś — na wylot, przez coś; dziś popr.: na wskroś. [przypis edytorski]

na wspak tezom „formalistów”— zob. artykuł T. Żeleńskiego Czy myć zęby, czy ręce?. [przypis edytorski]

na wsparze (daw.) — na widoku. [przypis edytorski]

na współkę — dziś popr. wspólnie bądź na spółkę. [przypis edytorski]

na wstręcie było — być na wstręcie czemuś a. komuś: stanowić przeszkodę. [przypis edytorski]

na wszem (daw.) — we wszystkim. [przypis edytorski]

na wszem (daw.) — we wszystkim. [przypis edytorski]

na wszem dobrze wodziło — dziś: we wszystkim dobrze wiodło. [przypis edytorski]

na wszem (starop.) — we wszystkim. [przypis edytorski]

na wszem — we wszystkim. [przypis edytorski]

na wszem zbywa (daw.) — wszystkiego brakuje. [przypis edytorski]

na wszystkim schodzi (daw.) — wszystkiego brakuje. [przypis edytorski]

na wszystko mając wyrozumienie — dziś raczej: dla wszystkiego mając zrozumienie. [przypis edytorski]

na wściąż — na oścież. [przypis edytorski]

na wybranie — do wyboru. [przypis edytorski]

na wychodnym — przy wyjściu, wychodząc. [przypis edytorski]

na wyprzodki (daw.) — na wyścigi, jeden przez drugiego. [przypis edytorski]

na wyprzódki (daw.) — na wyścigi, jeden przez drugiego. [przypis edytorski]

na wyprzódki (daw.) — na wyścigi, na zmianę. [przypis edytorski]

na wyrypy (gw.) — tu: w pośpiechu. [przypis edytorski]

na wyskoki (daw.) — na wyścigi, ochoczo. [przypis edytorski]

na wytrwaną (daw.) — kto kogo przetrzyma. [przypis edytorski]

na wytrwaną (daw.) — na przeczekanie. [przypis edytorski]

na wywczasie — w trakcie odpoczynku. [przypis edytorski]

na wywrot (daw.) — na wywrót, na lewą stronę, podszewką na wierzch. [przypis edytorski]

na wywrót — na lewą stronę. [przypis edytorski]

na wyżyni — na wyżynie, na wzgórzu. [przypis edytorski]

Na zachodzie bez zmian — tytuł powieści Ericha Marii Remarque’a (1898–1970), niemieckiego weterana I wojny światowej. [przypis edytorski]

na zachód od niego [Kaswinu] potężny wierzchołek Tronu Salomona (4800 metrów) iskrzy się w bieli śniegów srebrzystych, na wschodzie Sawalan (4400 metrów), jeden z legendowych przytułków arki — autorka pomyliła kierunki: masyw zwany Tronem Salomona, Tacht-e Solejman, w którym znajduje się od drugi co do wysokości szczyt w Iranie (Alam Kuh, 4850 m), znajduje się ok. 90 km na wschód od miasta Kazwin, natomiast Sabalan (4811 m), nieaktywny wulkan w paśmie Małego Kaukazu, ok. 500 km na północny zachód od Kazwinu. [przypis edytorski]

na zajdach (gw.) — tu: w tyle. [przypis edytorski]

na zakład — jako zakładników. [przypis edytorski]

na zakupno — dziś: na zakupy. [przypis edytorski]

na zamku (…) czuć żołnierzami — w XIX w. zabudowania wzgórza wawelskiego służyły za koszary wojska austriackiego; przebudowane mury obronne stanowiły część fortyfikacji Twierdzy Kraków. [przypis edytorski]

na zamry (daw.) — ryzykując zamęczenie konia. [przypis edytorski]

na zasadzie — tu: na podstawie. [przypis edytorski]

na zboczy — dziś popr. r.m.: na zboczu. [przypis edytorski]

na zdar (czes.) — niech żyje! [przypis edytorski]

na zdar — czes. pozdrowienie, oznaczające pierwotnie życzenia pomyślności, powodzenia. [przypis edytorski]

Na zdobyczy, synu mój, wzrosłeś! — «Wycofałeś się z planu uśmiercenia Josefa (Ks. Rodzaju 37:26), oraz od wyroku śmierci na Tamar (Ks. Rodzaju 38:26)», zob. Raszi do 49:9. [przypis edytorski]

na zewnątrz — «Według zwykłego znaczenia wyprowadził go z namiotu na zewnątrz [u Cylkowa: 'na pole'], by ukazać mu gwiazdy. Ale midrasz uczy, że Bóg powiedział mu: wyjdź poza twoje astrologiczne [obserwacje], boś widział w układzie planet, że nie będziesz miał syna. Abram nie będzie miał syna, ale Abraham będzie miał! Saraj nie urodzi, ale Sara urodzi! Ja nadam wam inne imiona, a to zmieni wasz los [układ planet]», zob. Raszi do 15:5. [przypis edytorski]

na ziem (daw., gw.) — na ziemię. [przypis edytorski]

Na ziemi dwa i dwa jest cztery, U Chimer — o czterdzieści więcej — żart. nawiązanie do Widzenia księdza Piotra z Dziadów części III Adama Mickiewicza, gdzie pada niejasna przepowiednia przywódcy, który ma poprowadzić Polskę do odzyskania niepodległości „a imię jego czterdzieści i cztery”. [przypis edytorski]

na ziemią (daw. forma) — dziś: na ziemię. [przypis edytorski]

na złamanie łba — dziś: na złamanie karku. [przypis edytorski]

na złe nasze godzi (starop.) — dąży do tego, aby nas spotkało coś złego. [przypis edytorski]

na złe swoje (starop.) — na swoją szkodę; na swoją niekorzyść. [przypis edytorski]

na złe — «W złych zamiarach nie możesz przejść, ale możesz dla prowadzenia interesów», zob. Raszi do 31:52. [przypis edytorski]

na zniszczenie — dziś popr.: do zniszczenia. [przypis edytorski]

na zwiadę — dziś popr.: na zwiad. [przypis edytorski]

na zwierzchność nie dbać — dziś popr.: o zwierzchność nie dbać. Sens: lekceważyć władzę. [przypis edytorski]

na zwycięstwo, na ochotę — cytat z wiersza Marii Konopnickiej A jak poszedł król na wojnę. [przypis edytorski]

na żadnym baczeniu to u niego nie będzie (starop.) — wcale nie będzie o to dbał. [przypis edytorski]

na żal nasz (starop.) — ku naszemu żalowi, ku naszemu rozżaleniu, wywołując u nas żal. [przypis edytorski]

na żołnierzu nie mogącym się składać, tylko z chłopów i mieszczan — na wojsku mogącym się składać tylko z chłopów i mieszczan. [przypis edytorski]

na żorawiu przed grodem (starop.) — na moście zwodzonym pod miastem. [przypis edytorski]

na życie Faraona — jest to formuła przysięgi. «Gdy [Josef] przysięgał nieprawdziwie, przysięgał na życie Faraona», zob. Raszi do 42:15. [przypis edytorski]

Naaa! schlaft i nit (zniekszt. niem.) — nie, nie śpię. [przypis edytorski]

Naama (hebr. dosł.: przyjemny) — córka Lameka, descendenta Kaina, siostra Tubal-Kaina (Rdz 4,22). [przypis edytorski]

nabab — bogacz. [przypis edytorski]

nabab (daw.) — Europejczyk, który wzbogacił się w Indiach. [przypis edytorski]

nabab — książę indyjski, przen.: wielki bogacz; w XVIII w. nababami zaczęto nazywać ludzi, którzy wracali do Europy z Indii ze zdobytym tam wielkim majątkiem, z którym się manifestacyjnie obnosili i wykorzystywali go do awansu społecznego. [przypis edytorski]

nabab — przen.: wielki bogacz. [przypis edytorski]

Nabab — tu: powieść Alfonsa Daudeta wyd. w 1877, o naiwnym bogaczu otoczonym przez chciwych pochlebców; polityk François Bravay (1817–1874) posłużył autorowi za model głównego bohatera. [przypis edytorski]

nabab — tytuł muzułmańskiego księcia w Indiach, zwłaszcza w Bengalu; przen.: wielki bogacz. [przypis edytorski]

nababski — właściwy nababowi, tj. bogaczowi (od tytułu muzułmańskiego księcia w Indiach, zwł. w Bengalu). [przypis edytorski]

Nabal — wg Biblii bogaty człowiek żyjący w Maon. Posiadał wielkie stada owiec i kóz. Jego żoną była Abigail (1Sm 25,2–3). [przypis edytorski]

nabarziej (starop. forma) — dziś: najbardziej. [przypis edytorski]

nabi (z hebr.) — mówca, prorok. [przypis edytorski]

nabić (pot.) — zbić, wielokrotnie uderzając. [przypis edytorski]

Nabielak, Ludwik (1804–1883) — poeta, krytyk literacki i dziennikarz, organizator nieudanego ataku na Pałac Łazienkowski w pierwszym dniu Powstania Listopadowego. [przypis edytorski]

Nabielak, Ludwik (1804–1883) — poeta, krytyk literacki i dziennikarz, organizator nieudanego ataku na Pałac Łazienkowski w pierwszym dniu powstania listopadowego. [przypis edytorski]

nabier (gw.) — nabrana część. [przypis edytorski]

nabiodrek — część zbroi osłaniająca biodra. [przypis edytorski]

Nabis (zm. 192 p.n.e.) — król spartański (od 207 p.n.e.), ostatni władca niezależnej Sparty; przeprowadził reformy społ.; po II wojnie macedońskiej zaatakowany Związek Achajski i Rzymian (wojna lakońska, 195 p.n.e.), mimo utraty terytorium utrzymał ufortyfikowaną Spartę; podstępnie zamordowany. [przypis edytorski]

nabob — nabab; tytuł muzułmańskiego księcia w Indiach; pot.: bogacz. [przypis edytorski]

nabożniś (iron.) — osoba przesadnie pobożna. [przypis edytorski]

nabożny — odnoszący się do czegoś z powagą i szacunkiem. [przypis edytorski]

nabór (ros. набор) — tu: pobór do wojska. [przypis edytorski]

nabrać ducha — nabrać chęci do działania. [przypis edytorski]

nabrać — napęcznieć. [przypis edytorski]

nabrany — tu: pełny. [przypis edytorski]

nabrany — tu: wypukły, wydatny. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — biblijny król Babilonii, Nabuchodonozor II, władca (605–562 p.n.e.) imperium nowobabilońskiego, który m.in. stłumił powstanie w Judzie, zburzył Jerozolimę i uprowadził większość Żydów do Babilonii. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — biblijny król Babilonii. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — biblijny władca opisany w Księdze Daniela, który prawdopodobnie cierpiał na chorobę psychiczną zwaną boantropią (chory wierzy, że jest wołem lub krową). [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — chodzi tu o Nabuchodonozora II, właśc.: Nabu-kudurri-usur II; król Babilonii z dynastii chaldejskiej, panował w latach 605–562 p.n.e., podbił kraje leżące na Bliskim Wschodzie, do tej pory przynależne Egiptowi, w tym Judę. Zwierzchnictwo nad Judą przekazał Sedecjaszowi, który w 586 r. p.n.e. zbuntował się przeciwko zwierzchnictwu. W odpowiedzi na to Nabuchodonozor II wysłał wojska, które zburzyły Jerozolimę, a większość Żydów uprowadzono do Babilonu, jako niewolników, jest to początek tzw. niewoli babilońskiej Żydów. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — imię królów babilońskich. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — imię królów babilońskich; wg biblijnej Księgi Daniela król tego imienia w ramach kary za bluźnierstwo zaczął jeść trawę jak wół. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — imię królów babilońskich; wg biblijnej Księgi Daniela król tego imienia w ramach kary za bluźnierstwo zaczął jeść trawę jak wół. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — król Babilonii. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — Nabuchodonozor żarł jak wół trawę (kara za bluźnierstwo, wedle Daniela rozdz. 7). [przypis edytorski]

Nabuchodonozor rozciągnął się twarzą ku ziemi i ubóstwił Daniela — Dn 2:46. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — tu: wskazanie na biblijnego Nabuchodonozora II, króla (605–562 p.n.e.) imperium nowobabilońskiego, który m.in. stłumił powstanie w Judzie, zburzył Jerozolimę i uprowadził większość Żydów do Babilonii jako niewolników. [przypis edytorski]

Nabuchodonozor — władca Asyryjczyków. [przypis edytorski]

Nabuchodonozora, co także też był powstał na pychę, że się kazał za boga chwalić, tak iż go Pan tak marnie skarał, że odstąpiwszy od rozumu, uciekł do lasa i przez niemały czas jako wół trawę — opowieść z biblijnej Księgi Daniela (Dn 4) o pełnym pychy królu babilońskim. [przypis edytorski]

Nabuhadonorozizus — w oryginale: Noeloninuris. [przypis edytorski]

nabundziuczony — nadęty. [przypis edytorski]

nabyć — kupić. [przypis edytorski]

nabyć — tu: nauczyć się; nabyć wiedzę. [przypis edytorski]