Dzisiaj aż 13,496 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | architektura | biologia, biologiczny | botanika | chemiczny | czeski | dawne | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | hinduski | hiszpański | japoński | łacina, łacińskie | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | niemiecki | poetyckie | pogardliwe | portugalski | potocznie | przenośnie | przestarzałe | regionalne | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzymski | staropolskie | teatralny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | zdrobnienie | żeglarskie
Według języka: wszystkie | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 5686 przypisów.
ratunek tylko z góry — tj. z Petersburga. [przypis redakcyjny]
ratunek upad z sobą bierze — ratunek (nawiązanie do ratowania Eurydyki przez Orfeusza) doprowadza do upadku (klęski). [przypis redakcyjny]
ratunk (daw.) — ratunek. [przypis redakcyjny]
ratunk — ratunek; starop. przyrostek miał formę -unk (z niem. -ung). [przypis redakcyjny]
ratunkowy — tu: ratownik. [przypis edytorski]
Ratusz mieścił się w przebudowanym pałacu Jabłonowskiego na placu Teatralnym (zniszczony w czasie powstania warszawskiego). W budynku ratusza znajdowały się biura policyjne. [przypis redakcyjny]
ratusz — (szwedz. Stockholms Stadshus, Stadshuset), wybudowany w latach 1911–1923 ratusz w Sztokholmie, którego główna wieża zwieńczona jest iglicą z trzema pozłacanymi koronami, stanowiącymi element szwedzkiego godła narodowego, sam budynek natomiast jest jedną z architektonicznych ikon Sztokholmu. [przypis tłumacza]
Ratusz — wspaniały pałac renesansowy z XVI w. obok ul. Rivoli, spalony w czasie Komuny Paryskiej (1871), odbudowany w latach 1872–1882. [przypis redakcyjny]
ratuszowa wieża — ratusz ten, mieszczący się od 1817 r. w dawnym pałacu Antoniego Jabłonowskiego, znajdował się naprzeciw Teatru Wielkiego na obecnym placu Teatralnym; został zburzony podczas powstania warszawskiego; obecnie stoi tu pomnik Bohaterów Warszawy. [przypis redakcyjny]
ratyfikacja (z łac.) — zatwierdzenie. [przypis edytorski]
ratyszcze (daw.) — włócznia. [przypis edytorski]
ratyszcze — drzewce od broni kłującej, takiej jak spisa. [przypis edytorski]
ratyszcze — spisa, włócznia. [przypis autorski]
ratyszcze — spisa, włócznia. [przypis edytorski]
Raubritter (niem.) — rycerz-rozbójnik. [przypis edytorski]
raubritter (niem.) — rycerz rozbójnik, utrzymujący się z rabunku kupców i podróżnych; plagą raubritterów były dotknięte średniowieczne, rozdrobnione na niewielkie państewka Niemcy. [przypis edytorski]
Raubritterin — określenie raubritter, które pojawiło się dopiero w XVIII-wiecznych niemieckich romansach rycerskich, oznacza rycerzy lub osoby z rycerskiego rodu, trudniące się napadami, szczególnie na przejeżdżających w pobliżu ich zamku kupców i podróżnych. [przypis edytorski]
raubryterski — przym. od: raubritter (niem.): rycerz-rozbójnik, utrzymujący się z rabunku kupców i podróżnych; plagą raubritterów były dotknięte średniowieczne, rozdrobnione na niewielkie państewka Niemcy. [przypis edytorski]
raubszyc (daw.) — kłusownik. [przypis edytorski]
raubszyc (z niem.) — kłusownik. [przypis edytorski]
raubszycować (daw., z niem.) — kłusować, uprawiać kłusownictwo. [przypis edytorski]
Raubvogel (niem.) — ptak drapieżny. [przypis edytorski]
rauda (z litew.) — pieśń pogrzebowa. [przypis edytorski]
rauda (z litew.) — pieśń żałobna. [przypis edytorski]
Raudal de Cariven, dziś Raudal de Caribén — progi na rzece Orinoko w Wenezueli, w pobliżu miasta Puerto Páez, poniżej ujścia rzeki Meta. [przypis edytorski]
Raudal de Tabaje, Raudal Tabaje — progi na rzece Orinoko, dziś na granicy kolumbijsko-wenezuelskiej, w pobliżu miasta Puerto Carreño, powyżej ujścia rzeki Meta. [przypis edytorski]
Raul Natan — patrz: Stracone złudzenia, Muza z zaścianka. [przypis edytorski]
Raul z Hugenotów — jeden z głównych bohaterów opery Hugenoci, której autorem jest Giacomo Meyerbeer (1791–1864); opowiada ona o tragicznej miłości katoliczki Walentyny i fr. protestanta (tj. hugenota) Raula w obliczu rzezi dokonanej na innowiercach w Paryżu w tzw. noc św. Bartłomieja. [przypis edytorski]
Raumempfindung (niem.) — jakość (czucie) przestrzeni. [przypis edytorski]
raupuże (z litew.) — ropucha; pogańska wiara Litwinów uznawała gady i płazy za święte. [przypis edytorski]
Raupuże (z litew. rupūžė) — Ropucha. [przypis autorski]
raus (niem.) — na zewnątrz, wychodzić. [przypis edytorski]
Raus (niem.) — precz. [przypis edytorski]
raus (niem.) — wynocha, precz. [przypis edytorski]
raus (z niem. heraus) — wychodź! wystąp! [przypis redakcyjny]
Rauschning, Hermann (1887–1982) — muzykolog i prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska 1933–1934, usunięty ze stanowiska przez hitlerowców za sprzyjanie porozumieniu z Polską. Autor głośnej książki Rewolucja nihilizmu. Kulisy i rzeczywistość w Trzeciej Rzeszy (1939). [przypis edytorski]
raut — eleganckie przyjęcie dla wielu dostojnych osób. [przypis redakcyjny]
raut — eleganckie przyjęcie dla wielu osób, zwykle wieczorne. [przypis edytorski]
raut — oficjalne przyjęcie bez tańców. [przypis edytorski]
raut — oficjalne przyjęcie wieczorne bez tańców. [przypis edytorski]
raut — oficjalne przyjęcie wieczorne. [przypis edytorski]
raut — przyjęcie. [przypis edytorski]
raut — spotkanie towarzyskie bez tańców. [przypis edytorski]
raut — wieczorne przyjęcie bez tańców. [przypis edytorski]
raut — wydawane wieczorem przyjęcie bez tańców. [przypis edytorski]
raut (z ang. rout) — większe uroczyste przyjęcie wieczorne bez tańców. [przypis redakcyjny]
Rautenstrauch, Józef (1773–1842) — polski oficer; od 1806 adiutant przyboczny ks. Józefa Poniatowskiego; od 1808 pułkownik i szef sztabu I dywizji; od 1813 generał; służył w wojsku Królestwa Kongresowego, od 1831 w armii rosyjskiej; od 1832 Prezes Teatrów Rządowych w Królestwie Kongresowym. [przypis edytorski]
Ravaillac, François (1578–1610) — francuski służący i nauczyciel, zabójca Henryka IV; zginął w wyniku publicznej egzekucji. [przypis edytorski]
Ravello — miejscowość w pobliżu Salerno. [przypis edytorski]
Ravensbrück — (niem.) Konzentrationslager Ravensbrück, nazistowski obóz koncentracyjny, działający w latach 1938–45 w brandenburskim mieście Ravensbrück w Niemczech. [przypis edytorski]
Ravensbrück — obecnie część niemieckiego miasta Fürstenberg/Havel w kraju związkowym Brandenburgia; w latach 1938–1945 istniał tu jedyny niemiecki obóz koncentracyjny przeznaczony początkowo tylko dla kobiet, KL Ravensbrück. [przypis edytorski]
raw — wybitny, naczelny rabi. [przypis tłumacza]
Rawa — od 1924 r.: Rawa Mazowiecka, miasto położone rzekami Rawką i Rylką, notowane od XIII w., prawa miejskie uzyskało w 1321 r.; wśród najcenniejszych zabytków znajdują się ruiny zamku książąt mazowieckich z XIV w.; siedziba powiatu, obecnie w województwie łódzkim. [przypis edytorski]
Rawa Ruska — miasto leżące obecnie na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, niedaleko granicy z Polską. [przypis edytorski]
Rawana (mit. hind.) — złośliwy demon (tj. rakszasa) przedstawiany jako niebieskosina postać o dziesięciu głowach i dwudziestu rękach, stąd zwany jest też: Daśamukha (Dziesięciolicy), Daśakantha (Dziesięciogłowy); w indyjskim eposie Ramajana opisane zostały jego niecne uczynki: objęcie tronu Lanki za pomocą podstępu, porwanie Sity, żony Rama, a wreszcie dokuczanie bogu Śiwie; demon usiłował przesunąć górę Kajlas, na której Śiwa tulił swoją żonę Parwati, oburzony Śiwa przycisnął górę do ziemi, przygniatając ręce demona, ten zaś straszliwie zawył z bólu: w ten sposób zyskał przydomek Rawana, tzn. „Krzykacz”. [przypis edytorski]
raważ (z fr.) — spustoszenie, zniszczenie. [przypis edytorski]
rawelin — element fortyfikacji w kształcie półksiężyca lub trójkąta wznoszony przed linią obronną twierdzy. [przypis edytorski]
Rawena — Rawenna, miasto nad morzem Adriatyckim w środkowych Włoszech (bitwa w r. 1516). [przypis redakcyjny]
Ray-Bahadur a. Rao Bahadur (z bengalskiego: czcigodny, chrobry książę) — tytuł honorowy, nadawany w Indiach przez władze brytyjskie. [przypis edytorski]
rayé (fr.) — pasiasty, w paski. [przypis edytorski]
Raymi — najważniejsze święto Słońca; Inkowie i kapłani czcili je na kolanach. [przypis autorski]
Raynal, Guillaume (1713–1796) — francuski historyk, pisarz i filozof epoki oświecenia; autor Filozoficznej i politycznej historii kolonii i handlu Europejczyków w obu Indiach (L'Histoire philosophique et politique des établissements et du commerce des Européens dans les deux Indes, 1770), w której krytykował postępowanie kleru i władz wobec ludności kolonii. [przypis edytorski]
Raynal, Guillaume (1713–1796) – francuski historyk, pisarz i filozof epoki oświecenia. [przypis edytorski]
Raynal, [Guillaume] (1713–1796) — historyk i filozof; umysł nie pierwszorzędny, ale zręczny i cieszący się wziętością. [przypis tłumacza]
raz bratem, drugi raz przyjacielem — „przyjacielem” w liście można było tytułować jedynie mieszczanina, kupca; szlachcicowi należał się tytuł „pana brata”, stąd obraza Paska i dotkliwa odprawa, jaka z jego strony spotkała Żeromskiego. Listy pisywali u zamożniejszej szlachty zwykle osobni pisarze, zwani manualistami, a tylko ostatni zwrot listu dopisywał własnoręcznie korespondent, i tym się tłumaczy tytuł „pana brata”, dany Paskowi zgodnie ze zwyczajem przez samego Żeromskiego przy zakończeniu listu. [przypis redakcyjny]
raz — cios (por. razić, otrzymywać razy). [przypis redakcyjny]
raz — cios. [przypis edytorski]
raz — cios, uderzenie. [przypis edytorski]
raz (daw.) — cios. [przypis edytorski]
raz (daw.) — cios, uderzenie. [przypis edytorski]
raz do roku — „W Jom Kipur (Dzień Pojednania)”, por Kpł 16:18, zob. Raszi do 30:10 [2]. [przypis tradycyjny]
raz'em był (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: raz byłem. [przypis edytorski]
raz jeszcze — «Po raz drugi w tym miejscu: raz gdy wyruszał w drogę i drugi raz gdy powracał», zob. Raszi do 35:9. [przypis edytorski]
Raz jeszcze powtarzam: tak stoją rzeczy bynajmniej nie w młodzieńczych tylko utworach Wyspiańskiego. Polski dorobek dziejowy, polska, ukształtowana przez historię i niewolę psychika jako wystarczająca sobie całość — oto co stanowi sensorium naszych artystów, podstawę myślową naszych metafizyków, jądro rozumowań naszych politycznych doktrynerów. Swobodę niewyrzekania się tego stanu rzeczy, bronienie go wszelkimi sofizmatami — ma się na myśli dziś, gdy się mówi u nas o swobodzie tworzenia. Swobodą tą nazywa się możność pozostania wiernym własnej bierności wbrew wymaganiom własnej duszy i myśli. Swobody tworzenia się bronią ci, którzy nigdy żadnego okrucha nowej psychiki nie stworzyli; poprzestali na tworzeniu nowych wykrętów dla własnego bezwładu. [przypis redakcyjny]
raz jeszcze — w poprzednich wyd. BN: „jeszcze raz”. [przypis redakcyjny]
raz maty rodyła (ukr.) — raz matka rodziła. [przypis edytorski]
raz na całych pięć lat — ogólnogreckie igrzyska na cześć Zeusa w Olimpii odbywały się co cztery lata, dlatego w niektórych tłumaczeniach tego tekstu liczbę lat zmieniono, uznając ją za omyłkę. W innych tłumaczeniach pozostawiono pięć lat, jak w oryginale, uznając, że chodzi o lata liczone włącznie. Podobnie Pauzaniasz (II w. n.e.) pisze, że zawody olimpijskie powstały za sprawą pięciu braci-kuretów z Krety, którzy po przybyciu do Olimpii zabawiali małego Zeusa rywalizacją w biegach, a najstarszy z nich „ustanowił ich czasokres na każdy piąty rok, ponieważ było wraz z nim pięciu braci” (Wędrówki po Helladzie, V 7; tłum. Janina Niemirska-Pliszczyńska). [przypis edytorski]
raz na dwa tygodnie wolno mu ją odwiedzić — kiedy obrażona Metylda zabroniła mu nawet pisywać do siebie, wówczas Stendhal, nie mogąc sobie dać rady z nadmiarem swych uczuć, zaczął pisać powieść, nie przeznaczoną do druku, tylko dla niej jedynej. Powieści tej, która jest jego pierwszą powieścią w ogóle, napisał tylko kilka kartek. Siebie odmalował tam pod postacią Polaka, oficera napoleońskiego, nazwiskiem Poloski; jako „czarny charakter” zapowiada się zaborcza przyjaciółka, margrabina Traversi, zakochana w Metyldzie i zazdrosna o nią. [przypis autorski]
raz niewytrzymany (starop.) — cios nie do wytrzymania. [przypis edytorski]
raz po razu (daw.) — dziś: raz po raz. [przypis edytorski]
raz po razu — dziś popr.: raz po raz. [przypis edytorski]
raz po razu — dziś popr.: raz po razie. [przypis edytorski]
raz po razu — dziś: raz po raz. [przypis edytorski]
raz po razu — dziś: raz po razie a. raz po raz. [przypis edytorski]
raz po razu — dziś: raz po razie. [przypis edytorski]
raz (starop.) — cios; nie strzymać razu: nie wytrzymać ciosu. [przypis edytorski]
raz (starop.) — cios. [przypis edytorski]
raz — tu: uderzenie. [przypis edytorski]
raz tylko jest u Seklucjana cytowany (…) a mianowicie — wydanie Celichowskiego w Bibliotece Pisarzów Polskich, nr 9, str. 63. [przypis tłumacza]
raz — uderzenie lub sytuacja, wypadek. [przypis edytorski]
raz w kielo czas (gw.) — raz co jakiś czas. [przypis edytorski]
raz w raz — dziś w znaczeniu: raz za razem. [przypis edytorski]
raz w raz — raz po raz, raz za razem. [przypis edytorski]
Raz w raz — raz po raz, tu: stale. [przypis redakcyjny]
raz w raz — raz za razem; co chwila. [przypis edytorski]
raz w raz — raz za razem. [przypis edytorski]
raz wraz — raz po raz; często. [przypis edytorski]
raz wraz — raz po raz. [przypis edytorski]
raz wtóry — tu: na drugi raz; następnym razem. [przypis edytorski]
Raz wzbiera we mnie nadzieja, raz jestem niespokojna (…) coś przyjdzie: miłość lub wojna… — w maju 1939 roku istniały poważne obawy, że Polska może stać się celem agresji ze strony nazistowskich Niemiec. Od czasu dojścia Hitlera do władzy w 1933 r. Niemcy naruszały traktaty i granice ustalone po zakończeniu I wojny światowej. Dokonały aneksji Austrii w roku 1938 (tzw. Anschluss) i części Czechosłowacji (okupacja Sudetów), co wywołało obawy co do możliwości dalszych ekspansji terytorialnych. Niemcy podważały także niezależność Wolnego Miasta Gdańska, które od zakończenia I wojny światowej na mocy traktatu wersalskiego miało odrębny status i podlegało zarządowi Ligi Narodów. Hitler uważał Gdańsk za niemieckie miasto i dążył do przyłączenia go do Rzeszy.
28 kwietnia 1939 r. odbyło się dotyczące tej kwestii spotkanie między ministrem spraw zagranicznych Polski Józefem Beckiem a ministrem spraw zagranicznych III Rzeszy Joachimem von Ribbentropem. Ribbentrop przedstawił żądanie dostępu Niemiec do terytorium Polski przez Korytarz Pomorski. Propozycja zakładała m.in. przyłączenie Wolnego Miasta Gdańska do III Rzeszy i budowę eksterytorialnego traktu łączącego Niemcy z Prusami Wschodnimi, co umożliwiłoby bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego. Józef Beck odrzucił propozycję niemiecką, argumentując, że stanowiłaby ona naruszenie niezawisłości i suwerenności Polski. Spotkanie nie przyniosło żadnego rozwiązania ani porozumienia, a napięcie między Polską a Niemcami nadal wzrastało. W maju 1939 Francja i Wielka Brytania przedstawiły plan wsparcia Polski. Zakładał, że w przypadku konfliktu zbrojnego między Polską a Niemcami Francja i Wielka Brytania udzielą Polsce militarnego wsparcia. Brytyjska Royal Navy miała ochronić polskie szlaki morskie i zapewnić transport wojskowy oraz dostawy zaopatrzenia do Polski. Francja z kolei zobowiązywała się do przeprowadzenia ofensywy na zachodniej granicy Niemiec, w celu odciągnięcia sił niemieckich od Polski.
Ta deklaracja spowodowała przypływ nadziei wśród mieszkańców Polski. Antoni Słonimski opublikował w tym czasie w „Wiadomościach Literackich” wiersz Maj 1939, zaczynający się do słów:
„Gdy chmury płynące z zachodu
Niosły nam piorun ognisty
W tej wiośnie deszczu i chłodu
wypiękniał mój kraj ojczysty”
entuzjastycznie witający braterskie wsparcie Francji i Wielkiej Brytanii. Wiersz Zuzanny Ginczanki opublikowany kilka tygodni później w tym samym piśmie („Wiadomości Literackie” 2 lipca 1939, nr 28, s. 1.) jest swego rodzaju polemiką z tym nastrojem.
[przypis edytorski]
