Przypisy

siądzenie (daw.) — siedzenie, siodło. [przypis edytorski]

siąg a. sążeń — daw. jednostka długości, niecałe 2 m (szerokość wyciągniętych ramion dorosłego mężczyzny). [przypis edytorski]

siąść na koszu a. dostać kosza — oświadczyć się i nie zostać przyjętym. [przypis edytorski]

siąść na pociąg — dziś popr.: wsiąść do pociągu. [przypis edytorski]

Sibbern, Frederik Christian (1785–1872) — filozof duński. [przypis edytorski]

sibi (łac.) — sobie. [przypis edytorski]

sibi scribere (łac.) — pisać sobie (dla siebie samego). [przypis edytorski]

Sibi — w niem. wymowie „zibi” (skrócony początek od: Przybyszewski). [przypis edytorski]

Sibir a. Kaszłyk — średniowieczny gród tatarski założony na pocz. XIV w. na brzegu rz. Irtysz, ok. 20 km od dzisiejszego Tobolska; do 1582 stolica Chanatu Syberyjskiego, w 1582 zdobyty przez Kozaków pod wodzą atamana Jermaka. [przypis edytorski]

Sibu (daw. błędne odczytanie), właśc. Geb — bóg ziemi, patron roślinności. Syn boga powietrza Szu i bogini wilgoci Tefnut. Brat i mąż bogini nieba Nut, ojciec Izydy, Neftydy, Ozyrysa i Seta. Przedstawiany jako leżący mężczyzna o ciele pokrytym zielenią. [przypis edytorski]

Sic locutus est Abraham ei semini eius in saecula (łac.) — Jako rzekł Abrahamowi i nasieniu [tj. potomstwu] jego na wieki (Łk 1, 55). [przypis edytorski]

sic (łac.) — tak, tak było; używane w funkcji zwracania uwagi na jakiś fakt czy użyte słowo. [przypis edytorski]

sic (łac.) — tak; tak właśnie. [przypis edytorski]

sic (łac.) — tak; tak właśnie; używane w funkcji zwracania uwagi na jakiś fakt czy użyte słowo. [przypis edytorski]

Sic te (…) pater — Niech cię prowadzi potężna bogini Cypru i bracia Heleny, gwiazdy świetne, i ojciec wichrów — początek pieśni Horacego (ks. I, III). [przypis edytorski]

Sic transit gloria mundi (łac.) — tak przemija chwała świata. [przypis edytorski]

Sic transit gloria mundi (łac.) — Tak przemija sława świata. [przypis edytorski]

Sic transit!… (łac.) — początek sentencji: Sic transit gloria mundi: Tak przemija chwała świata. [przypis edytorski]

sica (łac.) — rodzaj krótkiego noża. [przypis edytorski]

sicher ist sicher (niem.) — pewne to pewne. [przypis edytorski]

Sichulski, Kazimierz (1879–1942) — malarz młodopolski. [przypis edytorski]

Siciński, Władysław Wiktoryn (1615–1672) — poseł upicki (z Upity) ziemi trockiej, uważany za tego, który 9 marca 1652 jako pierwszy zerwał sejm, wykorzystując prawo liberum veto; poseł Siciński nie pozwolił na kontynuowanie obrad ponad czas przewidzianych obrad sejmu, po tym opuścił salę. [przypis edytorski]

sicut erat in principio (łac.) — jak było na początku. [przypis edytorski]

Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (łac.) — jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. [przypis edytorski]

sicut fulgur exit ab occidente et paret usque ad orientem (łac.) — pojawia się jak błyskawica na zachodzie i świeci aż na wschodzie; cytat z Biblii (Mt 24, 27). [przypis edytorski]

Sicut in coelo, et in terra! (łac.) — Jak w niebie, tak i na ziemi! [przypis edytorski]

sicut terra sine aqua (łac.) — niczym ziemia bez wody. [przypis edytorski]

sicz — rodzaj obozu kozackiego zakładanego nad Dnieprem; tu: Sicz Zaporoska, Zaporoże; wolne osady Kozaków nad dolnym Dnieprem. [przypis edytorski]

Sicz — ufortyfikowany obóz Kozaków zaporoskich na jednej z wysp Dniepru, będący centrum politycznym kozaczyzny. [przypis edytorski]

Sicz — warowny obóz Kozaków na jednej z wysp Dniepru. [przypis edytorski]

Sicz — warowny obóz Kozaków zaporoskich, zakładany kolejno na różnych wyspach dolnego Dniepru, na Zaporożu. [przypis edytorski]

Sicz — wędrowna stolica Kozaków Zaporoskich, obóz warowny na jednej z wysp dolnego Dniepru. [przypis edytorski]

sicz (z ukr.) — obóz kozacki. [przypis edytorski]

Sicz Zaporoska — wędrowna stolica Kozaków Zaporoskich, obóz warowny na jednej z wysp dolnego Dniepru. [przypis edytorski]

Sicz Zaporoska — Zaporoże, kraina zamieszkana przez Kozaków zaporoskich; także: ich wędrowna stolica, obóz warowny na jednej z wysp dolnego Dniepru. [przypis edytorski]

Sicz — Zaporoże, kraina zamieszkana przez Kozaków zaporoskich; także: ich wędrowna stolica, obóz warowny na jednej z wysp dolnego Dniepru. [przypis edytorski]

Siddhartha — powieść Hermanna Hessego z roku 1922, przedstawiająca życie Buddy, jedno z najpopularniejszych i najważniejszych dzieł tego autora. [przypis edytorski]

sidła (…) musze — pajęczyna; sidła (pułapka) na muchy. [przypis edytorski]

Sidney — miasto w Australii, stolica stanu Nowa Południowa Walia. [przypis edytorski]

Sidney Street — ulica w Londynie, miejsce oblężenia Sidney Street w 1911 r., strzelaniny między siłami policyjnymi i wojskowymi oraz łotewskimi imigrantami. Była to kulminacja wcześniejszych wydarzeń związanych z próbą kradzieży biżuterii przez gang łotewskich imigrantów, która zakończyła się zabiciem trzech policjantów i przywódcy gangu. [przypis edytorski]

sie (daw.) — dziś: się. [przypis edytorski]

sie — dziś popr.: się. [przypis edytorski]

Sie ist verlobt (…) Struka (niem.) — jest zaręczona z panem Głębockim ze Strugi. [przypis edytorski]

Sie, Mikrobus! Kreuzsappermentrebelle Sie! (niem.) — Panie smarkacz! Rebeliancie sakramencki ty! [przypis edytorski]

Sie muss weg (niem.) — ona musi się wynosić. [przypis edytorski]

sie nam zwidziało (starop.) — pokazało się. [przypis edytorski]

sie selbst haben es gewunscht (niem.) — sam pan tego chciał. [przypis edytorski]

sie to rozleci (daw.) — rozejdzie się, wyda się. [przypis edytorski]

sie wi (gw.) — się wie, tj.: wiadomo. [przypis edytorski]

Siebenhügelstadt — Rom. [przypis edytorski]

siebie samegom zapomniał — konstrukcja z ruchomą końcówka czasownika; inaczej: siebie samego zapomniałem. [przypis edytorski]

Sieburg, Friedrich ( (1893–1964) — niemiecki dziennikarz, pisarz i krytyki literacki; autor m.in. książek Gott in Frankreich? (Bóg we Francji?, 1929) oraz Die rote Arktis, „Malygins” empfindsame Reise (Czerwona Arktyka, romantyczna podróż „Małyginem”, 1932). [przypis edytorski]

sieci — dziś N.lm: sieciami. [przypis edytorski]

siecie (daw. forma) — dziś: sieci. [przypis edytorski]

siecie — dziś popr. forma D.lm: sieci. [przypis edytorski]

Sieciecha, który natenczas był hetmanem rycerstwa, czyli wojewodą naczelnym — wojewoda krakowski, możnowładca małopolski Sieciech z rodu Starżów-Toporczyków, w l. 1080–1100 palatyn Władysława Hermana (zarządzał dworem i opieką nad osobą księcia, pod nieobecność władcy sprawował najwyższe funkcje wojskowe i państwowe); prawdopodobnie przyczynił się do wygnania w 1079 r. króla Bolesława Śmiałego i do zabójstwa jego syna Mieszka III; na dworze Władysława Hermana jego wpływy i politykę wspierała Judyta Maria, żona księcia polskiego, być może kochanka Sieciecha. [przypis edytorski]

sieczka (gw.) — drobno pocięta słoma. [przypis edytorski]

Siedem czarek herbaty (ang. Seven Bowls of Tea) — wiersz z przełomu VIII i IX w. n.e. [przypis edytorski]

siedem dni drogi — ponieważ dosłownie napisane jest „ścigał za nim siedmiodniową drogą”, midrasz wnioskuje, że «przez trzy dni, gdy posłaniec szedł z wiadomością do Labana, Jakub podążał swoją drogą, z tego wynika że Jakub oddalił się od Labana o sześć dni drogi, a siódmego dnia doścignął go Laban, czyli to, co zajęło Jakubowi siedem dni, Laban pokonał w jeden dzień», zob. Raszi do 31:23. [przypis edytorski]

Siedem Granatów (słow. Sedem Granátov, niem. Sieben Granaten) — odcinek Żabiej Grani (słow. Žabí hrebeň) w Tatrach Wysokich, po którym biegnie obecnie granica polsko-słowacka, ciągnący się od Żabiego Przechodu Białczańskiego na wys. ok. 1915 m n.p.m. po wysokość około 1583 m; stoki zach. (polskie) opadają do Rybiego Potoku, zaś wsch. (słowackie) do Białej Wody (Bielovodská dolina), dalej na północ grań obniża się aż do połączenia się tych dolin w Dolinę Białki; dawniej nazwą „Siedem Granatów” określano niekiedy Żabi Szczyt Niżni a. całą Żabią Grań. [przypis edytorski]

Siedem księżniczek — Les Sept Princesses (1891), sztuka Maurice'a Maeterlincka. [przypis edytorski]

siedem lat — «To był ów „czas niejaki”, o którym mówiła mu jego matka (Ks. Rodzaju 27:44)», zob. Raszi do 29:18. [przypis edytorski]

Siedem miast walczy o moją osobę — odniesienie do słynnego sporu o pochodzenie Homera, w którym brało udział siedem miast: Argos, Ateny, Chios, Itaka, Kolofon, Pylos i Smyrna. [przypis edytorski]

siedem nauk wyzwolonych — stanowiły program średniowiecznej edukacji uniwersyteckiej i obejmowały: gramatykę, dialektykę, retorykę, geometrię, arytmetykę, astronomię, muzykę. [przypis edytorski]

siedem tygodni i sześćdziesiąt dwa tygodnie — Dn 9, 25 (czas, jaki wg objaśnienia wizji proroka Daniela przekazanego mu przez archanioła Gabriela miał upłynąć pomiędzy ogłoszeniem powrotu wygnańców żydowskich do kraju i odbudowy Jerozolimy a pojawieniem się Władcy-Pomazańca, Mesjasza). [przypis edytorski]

siedem wzgórz(łac. Septem colles a. Septem montes Romae) — Rzym słynie od starożytności jako miasto zbudowane na siedmiu wzgórzach: Palatyn (na którym wg tradycji ufundował miasto legendarny Romulus), Awentyn, Kwirynał, Wiminał, Celius, Eskwilin i Kapitol. Wszystkie usytuowane są na wsch. brzegu rzeki Tybr przepływającej przez miasto i wszystkie odgrywały ważną rolę w religii i w polityce antycznego Rzymu, były z nimi związane opowieści opisane w mitologii rzymskiej, obrzędy itp. Choć w Rzymie istnieją również inne wzgórza (np. Wzgórze Watykańskie na prawym, zach. brzegu), nie są one wliczane do tej tradycyjnej siódemki. [przypis edytorski]

siedemdziesiąt — gdy przybyli do Micraim było ich już razem siedemdziesiąt osób, bo zastali tam Josefa i jego synów oraz narodziła się Jochebed, gdy wchodzili do miasta, zob. Raszi do 46:26. [przypis edytorski]

siedemdziesiąt letni — siedemdziesięcioletni. [przypis edytorski]

siedemdziesiąt pięć lat temu — w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. wybuchło powstanie listopadowe. [przypis edytorski]

siedemdziesięciolecie — okres supremacji Aten: od utworzenia Związku Morskiego po odparciu inwazji perskiej (478 p.n.e.) do zniszczenia floty ateńskiej u ujścia Ajgospotamoj podczas wojny peloponeskiej (405 p.n.e.). [przypis edytorski]

siedemdziesięciu siedmiu korzeniami (daw.) — dziś: siedemdziesięcioma siedmioma korzeniami. [przypis edytorski]

siedemkroć (przest.) — siedem razy, siedmiokrotnie. [przypis edytorski]

siedemnaście lat — «Tak jak Josef był pod opieką Jakuba [swego ojca] przez siedemnaście lat, tak był Jakub pod opieką Josefa przez siedemnaście lat», zob. Radak do 47:28. [przypis edytorski]

siedém puszczy — dziś popr. forma: siedem puszcz. [przypis edytorski]

siedlarz — dziś: siodlarz. [przypis edytorski]

Siedlce — miasto w województwie mazowieckim. [przypis edytorski]

Siedlce — polskie miasto na prawach powiatu w województwie mazowieckim, na Podlasiu Południowym. [przypis edytorski]

siedle — dziś popr.: siodle. [przypis edytorski]

Siedleckie — historyczne ziemie wokół Siedlec (na Podlasiu Południowym), w centralnej Polsce. [przypis edytorski]

siedliszcze — siedzisko, miejsce do siedzenia. [przypis edytorski]

siedm (daw.) — dziś: siedem. [przypis edytorski]

siedm (daw.) — siedem. [przypis edytorski]

siedm — dziś popr.: siedem. [przypis edytorski]

siedm — dziś: siedem. [przypis edytorski]

siedm niedziel (daw.) — siedem tygodni. [przypis edytorski]

siedm (starop. forma) — dziś: siedem. [przypis edytorski]

siedmdziesiąt (daw.) — dziś popr. forma: siedemdziesiąt. [przypis edytorski]

siedmdziesiąt (daw.) — dziś: siedemdziesiąt. [przypis edytorski]

siedmdziesiąty (przestarz. forma liczebnika) — dziś popr.: siedemdziesiąty. [przypis edytorski]

siedmi (starop. forma) — dziś popr. D.lp: (z) siedmiu (skór). [przypis edytorski]

siedmiobycza tarcza — tarcza z siedmiu warstw byczej skóry. [przypis edytorski]

Siedmiogrodzianie — mieszkańcy Siedmiogrodu, krainy znajdującej się w centralnej części dzisiejszej Rumunii. Księstwo to pozostawało w XVI i XVII w. zależne od Imperium Osmańskiego, potem podporządkowane Austrii i Węgrom. Z Siedmiogrodu pochodził król Polski Stefan Batory (1533–1586). [przypis edytorski]

Siedmiogrodzianin — mieszkaniec Siedmiogrodu: krainy hist. położonej obecnie w centralnej Rumunii. [przypis edytorski]

Siedmiogrodziany — dziś popr. forma M. lm: Siedmiogrodzianie; Siedmiogród a. Transylwania — kraina w środkowej części dzisiejszej Rumunii, zasiedlona w średniowieczu przez osadników węgierskich i niemieckich. W XVI i XVII w. księstwo zależne od tureckiego Imperium Osmańskiego, potem przeszło pod władzę Austrii i Węgier. Z Siedmiogrodu pochodził król Polski Stefan Batory (1533–1586). [przypis edytorski]

Siedmiogród a. Transylwania — kraina hist. w centralnej Rumunii, zamieszkała m.in. przez liczną mniejszość węgierską. Król węgierski Andrzej Drugi sprowadził tam krzyżaków w 1212 dla obrony pogranicza przed koczownikami, lecz wygnał ich w 1225 za próbę zerwania zależności lennej. [przypis edytorski]

Siedmiogród — księstwo położone na terenie dzisiejszej płn.-zach. Rumunii, zależne od Imperium Osmańskiego, zamieszkane przez Rumunów, Sasów (Niemców) i Wegrów; księciem siedmiogrodzkim był król Polski Stefan Batory (1533–1578). [przypis edytorski]

siedmiopłomienny świecznik — siedmioramienny świecznik (menora) stanowi podstawowy symbol judaizmu. [przypis edytorski]

siedmiorackie — dziś popr.: siedmiorakie. [przypis edytorski]

siedmioro jagniąt — hebr. słowa שֶׁבַע (szewa): ‘siedem’ i שְׁבוּעָה (szewua): ‘przysięga’ brzmią podobnie i oparte są na tym samym rdzeniu. «A ponieważ zawarli przymierze siedmioma owcami i przysięgą, dlatego miejsce to zostało nazwane Beer Szewa» dosł. ‘studnia siedmiu/studnia przysięgi’, zob. Radak do 21:28. [przypis edytorski]

siedmiorogi Nil — Nil o siedmiu odnogach. [przypis edytorski]